Daha Güzel Bir Dünya İçin Sanat

İnsan, güzele meftundur.

Bir çiçeğin renklerine, bir kuşun ötüşüne ya da gökyüzünün gün batımındaki hâline hayranlık duyar. Bütün bunların bize doğrudan bir faydası olduğundan değil elbet. Bazen yalnızca güzel oldukları için hayranlık duyar. Bir güzelliğin karşısında durmak, onu seyretmek ve o anın tadını çıkarmak ister.

Bu hayranlığın nedenini bütünüyle açıklayamasak da insanın doğasında güzelliğe yönelen bir yan olduğunu her aklıselim kabul eder. Belki de güzeli aramak, onda bir haz bulmak ve onunla bağ kurmak, insan olmanın bir parçasıdır.

İnsanın güzellikle kurduğu ilişki, onun yalnızca ihtiyaçlarını karşılamak için yaşayan bir varlık olmadığını da gösterir aynı zamanda. İnsan güzeli fark edip, ona hayranlık duymakla kalmaz bu hayranlığı başkalarına da anlatmak ister. Bu doğamız gereği hepimizde olan bir özellik.

Peki, bu isteği nasıl karşılıyoruz?

Gördüğümüz güzel bir manzarayı fotoğraflıyor, bir çiçeği resmediyor, şiir yazıyor, şarkı söylüyoruz. Doğanın sunduğu güzellik, böylece insanın elinde başka bir biçime bürünüyor

Burada önemli bir ayrım var. İnsan, doğadaki güzelliği vesikalık fotoğrafta olduğu gibi doğrudan aktarmakla yetinmez; ona kendi duygu, düşünce ve hayal dünyasını katar. Güzel bir şey görüp yaşadığında ona duyduğu hayranlık ve heyecanla o güzeli suni bir şekilde yeniden var etmek ister.

Böylece ortaya çıkan eser, doğanın bir kopyası olmaktan çıkar, sanatçının kendine özgü bakışını yansıtır. İşte buna sanat diyoruz.

O halde Sanat aslında insanın farklı alanlarda kendine özgü olarak sun’i bir şekilde güzeli var etme arzusu, çabasıdır diyebiliriz.

Bir ressam bunu renklerle ve çizgilerle, bir yazar kelimelerle, dille, bir besteci seslerle, bir heykeltıraş biçimlerle yapar. Kullandıkları araçlar değişir lakin hepsinin ortak noktası, içlerinde doğan bir düşünceyi, duyguyu ya da güzellik anlayışını eser hâline getirmeleridir.

Sanatçı güzelliği yalnızca doğada değil, insan hayatında da arar. İnsan hayatında iyilik de vardır kötülük de… Güzellik de, çirkinlikte… Sanatçı sevgiyi, fedakârlığı ve özlemleri anlattığı gibi acıyı, haksızlığı ve çirkinliği de eserine taşır.

Çünkü bazen çirkinliği göstermek, insanın ona alışıp duyarsızlaşmasını önler. Böylece sanat bize yalnızca güzeli göstermekle kalmaz; -her ne kadar asli görevi bu olmasa da- neyin değerli ve güzel olduğunu ve nasıl bir hayatın yaşamaya değer olduğunu da düşündürür.

Peki, bütün bunların daha güzel bir dünyayla ilgisi nedir?

Sanatçının yaptığı, kendi güzellik anlayışıyla dünyaya yeni güzellikler katmaktır dedik. Bir sanatçının eseriyle ortaya koyduğu güzellik sadece tablolarda, kitaplarda kalmaz; başka insanlara ulaşır, onların duygu ve düşünce dünyasında karşılık bulur.

Böylece güzellik, bir insanın kişisel deneyimi olmaktan çıkarak, çoğalır, artar ortak bir değere dönüşür.

Her insan dünyaya farklı bir pencereden bakar. Sanatla iç içe olan insan esasen güzeli yeniden var etmek istediğinden zamanla çevresine de farklı gözlerle bakmaya başlar. Yaşadığı şehrin, evinin, sokağının güzelliğini önemser.

Güzelliği yalnızca bir tabloda ya da şiirde aramaz, hayatın içinde de görmek ister. Güzelliği her alanda çoğaltmak, yaşamından estetik bir haz almak ister.

Elbette bir şiir yazmak dünyadaki bütün sorunları çözmez, güzel bir tablo da hayatı bir anda değiştirmez. Ama sanat bize fark etmediğimiz güzellikleri gösterir, dünyaya başkalarının gözünden bakma fırsatı verir. Böylece hayata bakışımız zenginleşir.

Bu yüzden çocuklarımızı sanatla tanıştırmak, resim yapmalarına, şiir yazmalarına, müzikle ilgilenmelerine fırsat vermek önemlidir. Her çocuğun ünlü bir sanatçı olması gerekmiyor. Önemli olan çocukların, gençlerin, kendini ifade edebileceği bir alan bulması ve güzel bir şey üretmenin sevincini yaşamasıdır.

Çünkü sanata değer veren bir toplum, yalnızca sanatçılar değil, güzelliği fark eden ve ona kıymet veren insanlar da yetiştirir. Bu da hayatı hepimiz için güzelleştirir.

Doğanın güzelliğine hayranlık duyan insanın taşan bir heyecanla kendi güzelliklerini üretmesi, bana kalırsa, insan olmanın en güzel yanlarından biridir. Sanatın gücü biraz da buradadır. Böylece bir insanın içinden doğan güzellik, başka insanların hayatında da yer bulur.

Bir an için sanatçıların olmadığı bir dünya düşünelim. Anadolu’nun türkülerinin söylenmediği, Neşet Ertaş’ın bozlaklarının, Âşık Veysel’in sazının sustuğu bir dünya… Bizler onların türkülerini üretebilir miydik?

Yunus Emre’nin şiirlerinin, Karacaoğlan’ın dizelerinin, Nazım Hikmet’in, Attila İlhan’ın, Sezai Karakoç’un şiirlerinin hiç yazılmadığını düşünün. Romanların, hikâyelerin öykülerin olmadığı, Orhan Veli’nin dizelerinde İstanbul’u başka türlü görmediğimizi, bir ressamın fırçasından çıkan tablolarla hiç karşılaşmadığımızı…

Düğünlerimizde türküler, halaylar olmasa, sevinçlerimizi şarkılarla, ayrılıklarımızı şiirlerle anlatamasak, hayat nasıl olurdu? Yaşamımıza anlam katan, yaşadıklarımızı hatıraya dönüştüren, acımızı ve sevincimizi başkalarınınkiyle buluşturan çok şeyden mahrum kalırdık.

Sanatın olmadığı bir dünya şüphesiz eksik kalırdı; çünkü insan yalnızca yaşamak değil, yaşadıklarına anlam vermek isteyen, güzellik katmak isteyen bir varlıktır.

Öyleyse daha güzel bir dünya istiyorsak sanata hayatımızda daha fazla yer açmalıyız. Sanatçıya değer vermeli, sanat üretimini desteklemeli ve daha çok insanın sanatla buluşmasını sağlamalıyız. Çünkü dünya yalnızca sahip olduklarımızla değil, ona kattıklarımızla da güzelleşir.

Bir sonraki yazımda buluşabilmek dileğiyle…