Subay, astsubay ve uzman erbaşlar dikkat: AYM disiplin cezaları için ne karar verdi?

Anayasa Mahkemesi, Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu kapsamında subay, astsubay, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erlere verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı doğrudan dava açılamamasını öngören düzenlemeyi Anayasa’ya aykırı bulmadı. Ankara 23. İdare Mahkemesinin itirazı üzerine verilen karar, 17 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.

Yüksek Mahkeme, söz konusu sınırlamanın askeri disiplinin sağlanması amacıyla kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında bulunduğuna hükmetti. Mahkeme ayrıca düzenlemenin askeri personelin mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirmediği sonucuna oyçokluğuyla ulaştı.

Ankara 23. İdare Mahkemesi AYM’ye başvurdu

İtiraz, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 43. maddesinde yer alan ve belirli disiplin cezalarına karşı yargı yolunu kapatan düzenlemeye ilişkin olarak yapıldı. Ankara 23. İdare Mahkemesi, düzenlemenin Anayasa’nın çeşitli hükümlerine aykırı olduğu kanaatiyle iptal talebinde bulundu.

Başvurunun dayanağını, kınama cezasını gerektiren bir fiil nedeniyle daha hafif olan uyarma cezası verilen askeri personelin açtığı dava oluşturdu. AYM, somut davanın kapsamını dikkate alarak incelemenin yalnızca “uyarma, kınama” ibaresi yönünden yapılmasına karar verdi.

AYM askeri disiplin vurgusu yaptı

Anayasa Mahkemesi kararında, 6413 sayılı Kanun kapsamında askeri personele uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam, aylıktan kesme, hizmet yerini terk etmeme, oda hapsi ve Silahlı Kuvvetlerden ayırma gibi disiplin cezaları uygulanabildiğini hatırlattı. İncelenen düzenleme ise uyarma ve kınama cezalarına karşı doğrudan iptal davası açılmasını engelliyor.

Mahkeme, mahkemeye erişim hakkına getirilen sınırlamanın kanunla düzenlendiğini ve askeri disiplinin korunması şeklinde meşru bir amaca dayandığını değerlendirdi. Çoğunluk, mevcut düzenlemenin personele aşırı bir külfet yüklemediği ve ölçülülük ilkesini ihlal etmediği kanaatine vardı.

Önceki iptal kararlarından sonra düzenleme değişmişti

AYM, benzer hükümleri daha önce verdiği iki ayrı kararla Anayasa’ya aykırı bulmuştu. Mahkeme, 2022 yılında verdiği kararlarda bazı disiplin cezalarının daha sonra TSK’dan ayırma veya sözleşmenin feshi gibi ağır sonuçlara dayanak olabilmesine rağmen yargısal denetim dışında bırakılmasını hak arama özgürlüğü bakımından sorunlu görmüştü.

Bu kararların ardından 6413 sayılı Kanun’da 7517 sayılı Kanun’la değişiklik yapıldı. Yeni düzenlemeyle bazı disiplin cezalarına karşı doğrudan dava yolu kapalı tutulurken, disiplin ceza sayısı veya puanı nedeniyle TSK ile ilişiğin kesilmesine karşı açılan davalarda dayanak disiplin cezalarının hukuka uygunluğunun mahkemeler tarafından incelenmesine imkan tanındı.

Yeni güvence çoğunluğun kararında belirleyici oldu

AYM çoğunluğu, getirilen bu yeni denetim imkanını önceki düzenlemelerden önemli bir farklılık olarak değerlendirdi. Mahkemeye göre, ilişik kesme sonucunu doğuran belirli işlemlerde geçmiş disiplin cezalarının hukuka uygunluğunun yargı tarafından denetlenebilmesi, personele yönelik hukuki güvence sağlıyor.

Bu nedenle çoğunluk, uyarma ve kınama cezalarına karşı doğrudan dava açılamamasının tek başına mahkemeye erişim hakkını ölçüsüz biçimde sınırlandırmadığı sonucuna vardı. İtiraz konusu “uyarma, kınama” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verildi.

Altı üyeden karşı oy geldi

Karara Kadir Özkaya, Engin Yıldırım, Rıdvan Güleç, Yusuf Şevki Hakyemez, Selahaddin Menteş ve Kenan Yaşar karşı oy kullandı. Karşı oy gerekçelerinde, yeni düzenlemenin yalnızca disiplin ceza sayısı veya puanı nedeniyle gerçekleşen ilişik kesme işlemlerinde yargısal denetim sağladığına dikkat çekildi.

Karşı oy kullanan üyeler, uyarma ve kınama cezalarının sicil, terfi, atama, sözleşmenin yenilenmemesi veya başka disiplin sonuçlarında da etkili olabileceğini belirtti. Bu nedenle getirilen güvencenin AYM’nin önceki iptal kararlarındaki anayasal sorunları tamamen ortadan kaldırmadığını savundular.

İtiraz oyçokluğuyla reddedildi

Anayasa Mahkemesi sonuç olarak 6413 sayılı Kanun’un ilgili hükmünde yer alan “uyarma, kınama” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine oyçokluğuyla karar verdi. Karar, 17 Eylül 2026 tarihli ve 33373 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

Böylece belirtilen askeri personel grupları bakımından uyarma ve kınama disiplin cezalarına karşı doğrudan iptal davası açılamamasını öngören mevcut düzenleme yürürlükte kaldı. Bununla birlikte, disiplin ceza sayısı veya puanı nedeniyle tesis edilen ilişik kesme işlemlerine karşı açılan davalarda, dayanak disiplin cezalarının hukuka uygunluğu mahkemelerce incelenebilecek.