Şanlıurfa’nın düğünlerinde ilçelere göre çalgılar değişiyordu! Rebab, kaval ve def detayı

Şanlıurfa’nın düğünlerinde kullanılan geleneksel çalgıların ilçelere göre farklılık gösterdiği belgelendi. Şanlıurfa Kültür Atlası’nda yer alan araştırmaya göre Harran ve Akçakale çevresinde kaval ile def, Ceylanpınar ve Viranşehir çevresinde ise rebab, yöresel oyun havalarına eşlik eden çalgılar arasında bulunuyordu. Kent genelindeki halaylarda ise davul ve zurna öne çıkıyordu.

Şanlıurfa Müzik Kültüründe Oyun Havaları ve Gezintiler başlıklı çalışmada, geleneksel müzik kültürünün yalnızca düğünlerle sınırlı olmadığı, asbap ve kına gecelerinde de çeşitli oyun havalarının seslendirildiği anlatıldı. Araştırmada 2024 yılında kaynak kişilerle yapılan görüşmelerden ve farklı dönemlere ait yayınlardan yararlanıldı.

Harran ve Akçakale’de kaval ve def kullanılıyordu

Şanlıurfa’nın ilçeleri arasındaki müzik farklılıkları, araştırmanın dikkat çeken bölümlerinden birini oluşturdu. Harran ve Akçakale çevresindeki geleneksel oyun havalarında kaval ile def kullanıldığı belirtildi.

Ceylanpınar ve Viranşehir çevresinde ise rebab, yöresel müzik geleneğinde kullanılan çalgılar arasında gösterildi. İlçelere ilişkin bu bilgiler, Şükrü Üzümcü ile 18 Temmuz 2024 tarihinde gerçekleştirilen kaynak kişi görüşmesine dayandırıldı.

Şanlıurfa genelinde halaylara eşlik eden temel çalgılar olarak davul ve zurna kaydedildi. Çalışma, farklı bölgelerde kullanılan çalgıların geçmişteki yerini ortaya koyarken yöresel müzik çeşitliliğine ilişkin bilgiler de içeriyor.

Şanlıurfa’nın geleneksel oyun havaları iki gruba ayrılıyor

Kültür Atlası’ndaki araştırmada halay türündeki oyun havaları, sözlü ve sözsüz olmak üzere iki grupta incelendi. Yöresel oyunlar arasında Düz, Kımıl, Tek Ayak, İki Ayak, Üç Ayak, Soseh, Gazale ve Teşi isimleri sıralandı.

Bu oyunların müzik yapıları ve figürleri de çalışmada ele alındı. Özellikle sözsüz oyun havalarında ritim ve hareketlerin önemli bir yer tuttuğu aktarıldı.

Şanlıurfa’da Derik adıyla da bilinen Tek Ayak oyununun ezgisinin 2/4’lük ritim ölçüsünde ve Hüseyni makam dizisinde olduğu belirtildi. Bu bilgi, Feridun Yüzgen ile 15 Ekim 2024 tarihinde gerçekleştirilen görüşmeyle desteklendi.

Kımıl oyununda tarım hayatı canlandırılıyor

Şanlıurfa’nın geleneksel oyunları arasında bulunan Kımıl, tarımsal yaşamla bağlantılı figürleriyle araştırmada ayrı bir yer tuttu. Çalışmada bu oyunun, tarım alanlarında süne zararlısıyla mücadeleyi konu aldığı anlatıldı.

Kımıl oyununda ekin ekme, biçme ve zararlıları toplama gibi tarımsal faaliyetleri canlandıran hareketler bulunuyor. Böylece tarla işlerinde gerçekleştirilen bazı işlemler, yöresel oyun figürleri aracılığıyla anlatılıyor.

Araştırmada Kımıl’ın yanı sıra diğer oyun havalarının ritmik ve kültürel özelliklerine de yer verildi.

Asbap gecelerinde damadın ceketi müzik eşliğinde giydiriliyordu

Şanlıurfa’nın düğün gelenekleriyle bağlantılı bir başka ayrıntı ise Gelin Havası bölümünde yer aldı. Çalışmada, asbap gecelerinde damadın ceketinin kirve tarafından müzik eşliğinde giydirilmesi geleneği anlatıldı.

Geleneksel oyun havalarının düğünlerin yanı sıra kına ve asbap gecelerinde de kullanıldığı belirtildi. Araştırmanın kaynakçasında 1977, 1999, 2003, 2010, 2016 ve 2024 tarihli yayınlarla kaynak kişi görüşmeleri bulunuyor.