Petrol yüzde 32 ucuzladı, motorin savaş öncesinden yüzde 77 pahalı

Küresel enerji piyasalarında ham petrol fiyatları gerilerken motorin cephesinde beklenen rahatlama henüz gerçekleşmedi. Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) yayımladığı son Petrol Piyasası Raporu, ham petrol ile işlenmiş akaryakıt ürünleri arasındaki fiyat farkının giderek açıldığını ortaya koydu.

Kuzey Denizi fiziksel ham petrol göstergesi, 8 Ekim'de ulaştığı varil başına 136 dolar seviyesinden yaklaşık 93 dolara kadar geriledi. Böylece beş haftalık süreçte petrol fiyatlarında yüzde 32'lik düşüş yaşandı. Ancak aynı dönemde Avrupa'da motorin fiyatlarındaki gerileme yalnızca yüzde 11'de kaldı.

Uluslararası piyasalarda motorinin varil eşdeğeri fiyatı yaklaşık 180 dolar seviyesinde bulunurken bu rakam savaş öncesi döneme göre yüzde 77 daha yüksek. Ortaya çıkan tablo, ham petrol fiyatlarındaki düşüşün akaryakıt piyasasına neden aynı hızla yansımadığını yeniden gündeme getirdi.

Petrol fiyatlarındaki düşüşte Basra Körfezi ülkelerinin ihracatlarını artırması, küresel arzın toparlanması ve petrol talebindeki zayıflama etkili oldu. IEA verilerine göre Kuzey Denizi fiziksel ham petrol fiyatı, 8 Ekim'de 136 dolara kadar yükseldikten sonra yaklaşık 93 dolara indi.

Beş haftalık dönemde yaşanan yüzde 32'lik gerileme, enerji piyasalarında önemli bir fiyat değişimine işaret ediyor. Bununla birlikte petrol fiyatları, ABD ile İran arasında savaşın başlamasından önceki seviyelerin yaklaşık 22 dolar üzerinde bulunuyor.

Dolayısıyla ham petrolde yaşanan gerileme, savaş öncesindeki fiyat koşullarına tamamen dönüldüğü anlamına gelmiyor.

Motorin neden petrolden daha yavaş ucuzluyor?

Ham petroldeki düşüşe rağmen motorin fiyatlarının yüksek kalmasının temel nedeni, rafine yakıt piyasasındaki arz sıkıntısı. Ham petrolün çıkarılması ile motorin olarak kullanılabilecek ürüne dönüştürülmesi farklı süreçlerden oluşuyor.

Petrol fiyatları düşse bile rafinerilerin üretim kapasitesi, stok miktarları, taşımacılık giderleri ve bölgesel talep motorin fiyatlarını yüksek tutabiliyor. Avrupa'da motorinin varil eşdeğeri fiyatının yaklaşık 180 dolarda bulunması, ham petrol ile işlenmiş ürün arasındaki maliyet farkını ortaya koyuyor.

IEA verilerine göre motorin fiyatları zirve seviyesinden yalnızca yüzde 11 geriledi. Savaş öncesine kıyasla yüzde 77'lik fiyat farkının devam etmesi, rafine ürün piyasasındaki sıkışıklığın henüz giderilemediğini gösteriyor.

Bu nedenle ham petrolün ucuzlaması, motorin fiyatlarında aynı oranda indirim yapılmasını tek başına sağlamıyor.

Küresel petrol arzı talebin üzerine çıktı

IEA'nın raporunda dikkat çeken bir diğer gelişme, dünya genelinde petrol arzının yeniden talebi aşmaya başlaması oldu. Dünya petrol arzı ekim ayında günlük 2,3 milyon varil artarak 105,4 milyon varile yükseldi. Arz artışında özellikle Basra Körfezi ülkelerinin ihracatındaki toparlanma etkili oldu.

Uluslararası Enerji Ajansı, 2026 yılının son çeyreğinde küresel petrol arzının talebi günlük yaklaşık 1,7 milyon varil aşmasını bekliyor. 2027 yılına ilişkin tahminlerde ise küresel arzın günlük ortalama 108,1 milyon varile ulaşacağı öngörülüyor.

Bu miktarın dünya petrol talebini günlük yaklaşık 3,8 milyon varil aşması bekleniyor. Bu beklentiler, ham petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskının devam edebileceğine işaret ediyor.

Ancak toplam petrol arzındaki artışın motorin piyasasındaki sorunları kendiliğinden çözmesi beklenmiyor. Çünkü ham petrolün piyasaya ulaşması ile rafinerilerde işlenmiş yakıt üretiminin ve sevkiyatının normalleşmesi aynı anlama gelmiyor.

Rafinerilerdeki üretim sorunları motorini pahalı tutuyor

Motorin piyasasındaki fiyat baskısının önemli nedenlerinden biri, rafinerilerin üretim kapasitesindeki aksaklıklar. Basra Körfezi'nden ham petrol ihracatı toparlanmaya başlasa da motorin, jet yakıtı ve diğer rafine ürünlerin sevkiyatı savaş öncesindeki seviyelerin oldukça altında bulunuyor.

IEA verilerine göre dünya genelindeki rafinerilerin günlük petrol işleme miktarı ekim ayında 81,3 milyon varile geriledi. Bu miktarın aralık ayında günlük 84,7 milyon varile yükselmesi bekleniyor. Ancak üretimdeki toparlanmanın motorin piyasasındaki arz sıkıntısını kısa sürede tamamen ortadan kaldırması öngörülmüyor.

Orta Doğu'daki sevkiyat sorunları ve diğer önemli ihracat bölgelerindeki üretim aksaklıkları, uluslararası rafine ürün fiyatları üzerindeki baskıyı sürdürüyor. Özellikle motorin ve jet yakıtı gibi ürünlerde arzın yeterli seviyeye ulaşamaması, ham petrol fiyatları gerilese bile tüketicilerin daha yüksek maliyetlerle karşılaşmasına neden oluyor.

71 milyon varillik acil stok piyasaya verilecek

Uluslararası Enerji Ajansı üyesi ülkeler, rafine yakıt piyasasındaki sıkışıklığı hafifletmek amacıyla stratejik petrol ve petrol ürünü rezervlerini kullanmaya hazırlanıyor. Mevcut plan kapsamında şubat ayı sonuna kadar yaklaşık 71 milyon varillik petrol ve petrol ürünü rezervinin piyasaya verilmesi öngörülüyor. Bu miktarın yaklaşık 15 milyon varillik bölümünü motorin oluşturuyor.

Stratejik stokların kullanıma açılmasıyla rafineri üretimi ve uluslararası sevkiyatlar normale dönene kadar piyasadaki arz açığının azaltılması hedefleniyor. Ancak rezervlerin piyasaya sunulması kalıcı bir üretim artışı anlamına gelmiyor.

Motorin fiyatlarında sürdürülebilir bir düşüş yaşanabilmesi için rafinerilerin işleme kapasitelerini artırması ve uluslararası ürün sevkiyatlarının yeniden normal seviyelere ulaşması gerekiyor.

Türkiye'de motorin fiyatları neden aynı hızda düşmüyor?

Küresel piyasalardaki motorin sıkışıklığı, Türkiye'deki akaryakıt fiyatları açısından da önem taşıyor. Türkiye'de pompa fiyatları belirlenirken yalnızca ham petrolün varil fiyatı dikkate alınmıyor. Uluslararası işlenmiş ürün fiyatları, dolar/TL kuru, vergiler ve dağıtım maliyetleri de nihai fiyat üzerinde etkili oluyor.

Bu nedenle Brent petrol veya diğer ham petrol göstergelerinde yaşanan yüzde 32'lik düşüşün Türkiye'deki motorin fiyatlarına aynı oranda indirim olarak yansıması beklenmiyor. Özellikle uluslararası motorin fiyatlarının yüksek kalması, ham petroldeki ucuzlamanın tüketiciye ulaşmasını sınırlandırıyor.

Motorin fiyatlarındaki yükseliş yalnızca bireysel araç sahiplerini de etkilemiyor. Karayolu taşımacılığı, lojistik, tarım ve üretim sektörleri de dizel yakıt maliyetlerinden doğrudan etkileniyor. Taşımacılık ve üretim giderlerinin yüksek seyretmesi, ürün fiyatları üzerinden enflasyon baskısının devam etmesine neden olabiliyor.

Bu nedenle küresel petrol fiyatlarındaki düşüş Türkiye açısından olumlu bir gelişme olsa da motorin piyasasındaki arz sıkışıklığının giderilmesi ayrı bir önem taşıyor.

Motorinde ucuzlama için rafinerilerin toparlanması gerekiyor

Küresel petrol piyasasında arzın talebi aşmaya başlaması, ham petrol fiyatlarının geleceği açısından aşağı yönlü bir görünüm oluşturuyor. Buna karşılık motorin piyasasında aynı ölçüde bir rahatlama yaşanabilmesi için rafineri üretiminin artması ve uluslararası sevkiyatların normale dönmesi gerekiyor.

IEA'nın tahminlerine göre önümüzdeki aylarda petrol arzındaki artış devam edecek. Ancak motorin fiyatlarının savaş öncesi seviyelere yaklaşması, yalnızca ham petrolün ucuzlamasına değil, rafine ürün piyasasındaki sıkışıklığın ne kadar hızlı çözüleceğine bağlı olacak.

Ham petrol ile motorin arasındaki fiyat farkının kapanıp kapanmayacağı, önümüzdeki dönemde hem küresel enerji piyasalarının hem de Türkiye'deki akaryakıt fiyatlarının en önemli takip başlıklarından biri olacak.