İnme geçiren kişiye sakın bunları vermeyin! Uzmanı nedenini açıkladı

Beyin kanaması veya beyin damar tıkanıklığı, kişinin hayatını bir anda değiştirebilecek ciddi sağlık sorunları arasında yer alıyor. Yüzde ani kayma, kolda güç kaybı, konuşma bozukluğu ve görme kaybı gibi belirtilerle ortaya çıkabilen inmede erken müdahale, hastanın yaşamını ve gelecekteki sağlık durumunu doğrudan etkiliyor.

Üstelik inme riski yalnızca ileri yaştaki kişileri ilgilendirmiyor; genç erişkinlerde de bu tabloyla karşılaşılabiliyor. Atlas Üniversitesi Acil Tıp Ana Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Fatma Çakmak, beyin kanaması ile beyin damar tıkanıklığının belirtilerinden acil müdahalede zamanın önemine, evde yapılan yanlış uygulamalardan gençlerdeki inme riskine kadar merak edilen konularda Yeni Ankara’ya özel açıklamalarda bulundu.

İnmenin belirtilerini tanımanın önemine dikkat çeken Çakmak, özellikle aniden başlayan nörolojik şikâyetlerin hafife alınmaması gerektiğini vurguladı. Beyin kanaması ile damar tıkanıklığının yalnızca belirtilere bakılarak kesin biçimde ayırt edilemeyeceğini belirten Çakmak, tanı için acil beyin görüntülemesinin gerekli olduğunu söyledi.

BEYİN KANAMASI İLE DAMAR TIKANIKLIĞI NASIL AYIRT EDİLİR?İnmenin iki temel mekanizmayla ortaya çıktığını anlatan Doç. Dr. Fatma Çakmak, beyin damarının pıhtı nedeniyle tıkanmasıyla iskemik inmenin, damar duvarının yırtılmasıyla da hemorajik inmenin, yani beyin kanamasının geliştiğini ifade etti.

Her iki durumda da benzer belirtilerin görülebileceğini belirten Çakmak, şu bilgileri verdi:“Her iki durumda da hastalarda aniden gelişen yüzün bir tarafında kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, görme kaybı, denge kaybı ve bilinç değişikliği görülebilir. Beyin kanamasında özellikle ani başlayan, çok şiddetli ve kişinin hayatında yaşadığı en şiddetli baş ağrısı olarak tarif ettiği ağrı, bulantı, kusma, bilinç düzeyinde bozulma ve nöbet gibi belirtiler daha belirgin olabilir.

Ancak bu bulgular yalnızca kanamaya özgü değildir.”Çakmak, iki tablonun ayrımında görüntülemenin belirleyici olduğunu vurgulayarak, “Beyin kanaması ile damar tıkanıklığını yalnızca hastanın belirtilerine bakarak güvenilir biçimde ayırt etmek mümkün değildir. Kesin tanı için acil beyin görüntülemesi, öncelikle bilgisayarlı beyin tomografisi gereklidir” dedi.

Bu ayrımın tedavi açısından da hayati önem taşıdığını belirten Çakmak, damar tıkanıklığında kullanılabilen pıhtı eritici tedavilerin beyin kanaması bulunan hastalarda tehlikeli sonuçlara yol açabileceğini hatırlattı. ANİ BAŞ AĞRISI VE KONUŞMA BOZUKLUĞUNDA BEKLEMEYİN!Ani baş ağrısı, konuşma güçlüğü, görme kaybı, yüzde asimetri ve vücudun bir tarafında güçsüzlüğün önemli uyarı işaretleri olduğunu söyleyen Çakmak, inme belirtilerinin tanınmasında kullanılan B.E.

F.A.S.T. yöntemine dikkat çekti. Bu yöntemin altı temel başlıktan oluştuğunu anlatan Çakmak, vatandaşların şu belirtileri ve yapılması gerekeni bilmesi gerektiğini söyledi: B – Balance (Denge): Aniden gelişen denge ve koordinasyon kaybı.

E – Eyes (Gözler): Ani görme kaybı veya görmede değişiklik. F – Face (Yüz): Yüzün bir tarafında kayma. A – Arms (Kollar): Kollardan birinde güçsüzlük veya uyuşma. S – Speech (Konuşma): Konuşma bozukluğu veya söylenenleri anlayamama.

T – Time (Zaman): Vakit kaybetmeden acil yardım çağırma. Çakmak, belirtilerin kısa sürede kaybolmasının da kişiyi yanıltmaması gerektiğini belirtti. Geçici iskemik atakta şikâyetler birkaç dakika içinde tamamen düzelebiliyor.

Ancak bu durum, tehlikenin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.“Belirtilerin kaybolması tehlikenin geçtiği anlamına gelmez. Geçici iskemik atak, yaklaşan bir inmenin habercisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir” diyen Çakmak, vatandaşlara şu çağrıda bulundu:“Bu belirtilerden biri bile aniden ortaya çıkarsa beklemeyin, belirtilerin kendiliğinden geçmesini izlemeyin ve 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.”İNMEDE ZAMANLA YARIŞ: HER DAKİKA BEYİN HÜCRELERİ İÇİN ÖNEMLİİnme tedavisinde zamanın belirleyici olduğunu vurgulayan Doç.

Dr. Fatma Çakmak, tıp dünyasında kullanılan “Time is brain” (Zaman beyindir) ifadesinin hastalığın tedavisindeki önemini anlattı. Beyin dokusunun oksijene ve glikoza sürekli ihtiyaç duyduğunu belirten Çakmak, damar tıkandığında kan akışının kesildiğini ve beyin hücrelerinin hasar görmeye başladığını söyledi.

Kan akımının kesik kaldığı süre uzadıkça kalıcı hasar ve sakatlık riskinin arttığını ifade etti. Günümüzde uygun hastalar için farklı tedavi seçeneklerinin bulunduğunu belirten Çakmak, şöyle konuştu:“Uygun hastalarda damar içinden pıhtı eritici tedavi (intravenöz tromboliz) genellikle ilk 4,5 saat içerisinde uygulanabilir.

Bunun yanında büyük beyin damarlarının tıkanıklığında mekanik trombektomi adı verilen, pıhtının anjiyografik yöntemlerle çıkarılması işlemi yapılabilir. Uygun görüntüleme kriterlerini karşılayan seçilmiş hastalarda bu tedavi 24 saate kadar uygulanabilmektedir.”Bu sürelerin hastanın bekleyebileceği zaman dilimleri olmadığının altını çizen Çakmak, hastaneye mümkün olan en kısa sürede ulaşılması gerektiğini söyledi.

Acil müdahalede yalnızca hastanın hastaneye ulaştırılmasının yeterli olmadığını belirten Çakmak, sağlık ekiplerinin hayati bulguları değerlendirdiğini, kan şekerini kontrol ettiğini, nörolojik muayene yaptığını ve belirtilerin başlangıç saatini belirlediğini anlattı. Çakmak, “Tedavi ne kadar erken uygulanırsa beyin dokusunu koruma ve hastanın bağımsız yaşamını sürdürme şansı o kadar artar” ifadelerini kullandı.

İNME ŞÜPHESİNDE SU VEYA ASPİRİN VERMEK TEHLİKELİ Mİ?İnme şüphesi bulunan bir kişiye ilk müdahale sırasında yapılan yanlışların hastanın durumunu ağırlaştırabileceğini belirten Çakmak, özellikle su, yiyecek ve ağızdan ilaç verilmemesi konusunda uyardı. İnmenin yutma fonksiyonunu kontrol eden beyin bölgelerini etkileyebileceğini söyleyen Çakmak, bilinci açık ve konuşabiliyor görünen bir kişinin bile yutma refleksinin bozulmuş olabileceğini ifade etti.

Bu durumda verilen su veya yiyeceğin solunum yollarına kaçarak aspirasyon gibi ciddi sorunlara neden olabileceğini belirten Çakmak, aspirin kullanımına da dikkat çekti.“Beyin kanaması mı yoksa damar tıkanıklığı mı olduğu henüz bilinmiyorken aspirin gibi kan sulandırıcı veya pıhtı önleyici ilaçların verilmesi son derece sakıncalıdır. Yanlış ilaç kullanımı kanamayı ağırlaştırabilir” diyen Çakmak, tansiyonun evde hızla düşürülmeye çalışılmasının da doğru olmadığını kaydetti.

İnme şüphesinde ilk yardım sırasında yapılması gerekenleri ise şöyle sıraladı: Derhâl 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı. Belirtilerin başladığı veya hastanın en son normal görüldüğü saat not edilmeli. Hastaya su, yiyecek veya ağızdan ilaç verilmemeli.

Hastanın bilinci ve solunumu takip edilmeli. Bilinci kapalı ancak normal solunumu olan kişi, uygun şekilde yan pozisyona alınmalı. Normal solunum yoksa 112’nin yönlendirmesiyle temel yaşam desteğine başlanmalı. Çakmak, ilk yardımda bazen yanlış müdahaleden kaçınmanın da hayat kurtardığını vurguladı.

GENÇLERDE DE İNME RİSKİ VAR!İnmenin yalnızca yaşlılarda görüldüğü düşüncesinin doğru olmadığını belirten Doç. Dr. Fatma Çakmak, genç erişkinlerde ve çocuklarda da inme gelişebildiğini söyledi. Genç yaşta ortaya çıkan inmelerde klasik damar hastalıklarının yanı sıra farklı sağlık sorunlarının da etkili olabildiğini anlatan Çakmak, risk faktörlerini sıraladı.

Kontrolsüz yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, obezite, sigara kullanımı, hareketsizlik ve sağlıksız beslenmenin inme riskini artırdığını belirten Çakmak, kalp ritim bozukluklarının da gençlerde dikkate alınması gerektiğini ifade etti. Genç yaş grubunda özellikle şu durumların değerlendirilmesi gerektiğini söyledi: Boyun damarlarında yırtılma (servikal arter diseksiyonu).Doğuştan gelen bazı kalp açıklıkları, özellikle patent foramen ovale.

Kanın pıhtılaşma eğilimini artıran hastalıklar. Özellikle auralı migren. Gebelik ve doğum sonrası dönem. Östrojen içeren doğum kontrol ilaçları. Kokain gibi uyarıcı maddelerin kullanımı. Genç kadınlarda gebelik, doğum sonrası dönem ve hormonal doğum kontrol yöntemlerinin diğer risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Çakmak, genç olmanın inme riskini tamamen ortadan kaldırmadığını söyledi.“Genç bir insanda aniden gelişen konuşma bozukluğu, yüz kayması veya kol güçsüzlüğü görüldüğünde bunu yorgunluğa, strese ya da uykusuzluğa bağlayarak geçiştirmemeliyiz.

İnme her yaşta görülebilir ve erken müdahale hayat kurtarır” ifadelerini kullandı. İNMEDEN KORUNMAK İÇİN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?İnme riskinin azaltılmasında günlük yaşam alışkanlıklarının önemli bir yeri olduğunu belirten Çakmak, düzenli tansiyon takibi, kan şekeri ve kolesterol kontrolünün ihmal edilmemesi gerektiğini söyledi.

Sigara kullanımından uzak durulması, sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivitenin günlük yaşamın bir parçası hâline getirilmesinin önemine dikkat çekti. Çakmak, inmede erken tanının ölüm ve kalıcı sakatlık riskini azaltabileceğini belirterek sözlerini şu mesajla tamamladı:“Toplum olarak yapmamız gereken en önemli şey belirtileri tanımak, zaman kaybetmeden 112’yi aramak ve profesyonel sağlık ekiplerinin müdahalesine fırsat vermektir. Çünkü inmede kaybedilen her dakika, beynin kaybettiği bir fırsat olabilir.”