Bizi Üzen İnsanlardan Neden Kopamıyoruz?

Sevgi, Bağlanma ve Yalnız Kalma Korkusu Üzerine

Kıymetli hemşehrilerim,

Hayatımızda bazı insanlar vardır; yanlarında kendimizi değerli hissetmek isteriz ama çoğu zaman inciniriz. Söyledikleri sözler içimizi acıtır, davranışları bizi düşündürür, ilgisizlikleri kendimizi sorgulamamıza neden olur.

Bazen defalarca üzülür, kendi kendimize “Artık bu ilişkiye bir son vermeliyim.” deriz. Ancak bir telefon, küçük bir ilgi gösterisi ya da güzel bir söz, aldığımız kararı yeniden sorgulamamıza yetebilir. Bir bakmışız, bizi yoran ilişkinin içinde yeniden yerimizi almışız.

Peki, bize iyi gelmediğini bildiğimiz insanlardan uzaklaşmak neden bu kadar zor? Bizi inciten bir ilişkiye neden tutunur, ayrılmayı düşündüğümüzde neden suçluluk, korku ya da derin bir boşluk hissederiz?

Bu soruların yanıtı yalnızca sevdiğimiz insanlardan vazgeçemememizde değil; bağlanma biçimlerimizde, geçmiş deneyimlerimizde, yalnızlığa yüklediğimiz anlamlarda ve kendimize dair inançlarımızda da saklı olabilir.

Bazen bir insandan değil, onun yanında olmayı umduğumuz kişiden vazgeçemeyiz.

Bağlanmak, İnsanın En Temel İhtiyaçlarından Biridir

İnsan, yaşamının ilk dönemlerinden itibaren başkalarıyla güvenli ilişkiler kurmaya ihtiyaç duyar. Çocuklukta bakım veren kişilerle kurduğumuz ilişkiler, ilerleyen yıllarda yakınlık kurma ve duygusal ihtiyaçlarımızı ifade etme biçimimizi etkileyebilir.

Psikolojide bağlanma kuramı, bu ilişkilerin yetişkinlikteki yakın ilişkilerimizi anlamamıza yardımcı olan önemli yaklaşımlardan biridir.

Çocukluk döneminde sevgi ve ilginin tutarlı biçimde sunulduğu ilişkiler, kişinin yetişkinlikte yakınlık kurarken kendisini daha güvende hissetmesine katkıda bulunabilir. İlginin zaman zaman sunulup zaman zaman geri çekildiği, sevginin koşullara bağlandığı veya duygusal ihtiyaçların yeterince karşılanmadığı ilişkilerde büyüyen bazı kişiler ise yetişkinlikte terk edilme ihtimaline karşı daha hassas olabilir.

Bu hassasiyet, kişinin ilişkilerinde sürekli güvence aramasına, karşısındaki insanın davranışlarını fazlasıyla anlamlandırmaya çalışmasına ya da en küçük mesafeyi bile kaybedilme tehlikesi olarak yorumlamasına yol açabilir.

Elbette çocukluk deneyimleri geleceğimizi tek başına belirlemez. Her insanın yaşam öyküsü, ilişkileri ve geliştirdiği baş etme yolları farklıdır. Ancak geçmişte öğrendiğimiz bazı ilişki kalıplarının bugünümüzü nasıl etkilediğini fark etmek, değişimin önemli bir başlangıcıdır.

Bizi Terk Etmelerinden Korkarken Kendimizden Vazgeçmek

Bazı ilişkilerde insanın en büyük korkusu, karşısındaki kişiyi kaybetmektir. Bu korku büyüdükçe kişi kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilir, rahatsız olduğu davranışları görmezden gelebilir ve sırf ilişki sona ermesin diye sürekli taviz verebilir.

“Biraz daha sabredersem değişir.”, “Belki de ben fazla hassas davranıyorum.”, “Beni kaybettiğinde değerimi anlayacak.” gibi düşünceler zamanla kişinin zihninde yer edinebilir. Böylece ilişkinin kendisine ne hissettirdiğinden çok, bir gün nasıl olabileceğine odaklanmaya başlar.

Burada önemli bir ayrım vardır: Bir ilişkide emek vermek başka, ilişkiyi tek başına ayakta tutmaya çalışmak başkadır. Her ilişkide anlaşmazlıklar yaşanabilir; insanların hata yapması, birbirlerini zaman zaman kırması mümkündür.

Sağlıklı bir ilişki, hiç sorun yaşanmayan ilişki değildir. Sorunların konuşulabildiği, sorumluluğun paylaşılabildiği ve davranışların değişmesi için karşılıklı çaba gösterildiği ilişkidir.

Ancak sürekli incinilen, ihtiyaçların küçümsendiği, sınırların ihlal edildiği ve sorunlar dile getirildiğinde kişinin suçlandığı bir ilişkide yalnızca sabretmek, sorunları kendiliğinden çözmeyebilir.

Bir ilişkinin devam etmesi, o ilişkinin sağlıklı olduğu anlamına gelmez.

Bazen Kişiyi Değil, Değişeceğine Dair Umudumuzu Bekleriz

İnsan zihni, yaşadığı olumsuzlukların yanında olumlu anıları da korur. Bizi üzen bir insanın zaman zaman gösterdiği şefkat, söylediği güzel bir söz veya birlikte yaşadığımız mutlu bir an, ilişkinin tamamını değerlendirmemizi zorlaştırabilir.

Özellikle ilgi ve yakınlığın öngörülemez biçimde değiştiği ilişkilerde kişi, yeniden güzel bir an yaşama umuduyla ilişkiye tutunabilir. Uzun süre ilgisiz kalan birinin bir gün gösterdiği yakınlık, olduğundan daha büyük bir anlam kazanabilir.

Kişi bu küçük yakınlaşmayı, ilişkinin düzeleceğine dair güçlü bir işaret olarak yorumlayabilir.

Böyle zamanlarda kendimize şu soruyu sormamız önemlidir: Ben bu ilişkinin bugün yaşadığım hâline mi bağlıyım, yoksa bir gün dönüşmesini umduğum hâline mi?

Çünkü bazen bizi ilişkide tutan şey, yaşadığımız mutluluğun kendisinden çok, o mutluluğun yeniden geleceğine dair beklentimizdir. Geçmişte yaşanan güzel anılar elbette değersiz değildir. Ancak bir ilişkinin geleceğini değerlendirirken yalnızca en güzel anlarına değil, tekrar eden davranışlarına da bakmak gerekir.

Bir insanın potansiyelini sevmekle, bugün bize nasıl davrandığını kabul etmek aynı şey değildir.

Yalnız Kalma Korkusu ve Öz Değer Algısı

Bazı insanlar için bir ilişkinin sona ermesi, yalnızca bir kişiyi kaybetmek anlamına gelmez. Aynı zamanda geleceğe dair belirsizlik, alışılmış düzenin değişmesi ve “Bundan sonra ne olacak?” sorusuyla yüzleşmek anlamına gelir.

Yalnız kalma düşüncesi; özellikle kendisini başkalarının sevgisi ve onayı üzerinden değerlendiren kişilerde yoğun bir kaygı oluşturabilir. Kişi, ilişkinin sona ermesini kendi yetersizliğinin kanıtı gibi algılayabilir. “Demek ki sevilmeye değer değilim.” veya “Benden daha iyisini bulduğu için gitti.” gibi düşünceler, ayrılığın acısını daha da ağırlaştırabilir.

Oysa bir ilişkinin sona ermesi, kişinin değersiz olduğunu göstermez. İlişkiler; uyumsuzluklar, farklı beklentiler, iletişim sorunları ve pek çok başka nedenle sona erebilir. Bir başkasının bizi seçmemesi, bizim sevilmeye layık olmadığımız anlamına gelmez.

Burada kendimize hatırlatmamız gereken önemli bir gerçek var: Öz değerimiz, bir başkasının bize gösterdiği ilginin miktarıyla ölçülmez.

Kendi değerimizi yalnızca bir ilişkinin içinde hissediyorsak, o ilişkiyi kaybetme ihtimali karşısında kendimizi de kaybedecekmişiz gibi hissedebiliriz. Bu nedenle kendimizle kurduğumuz ilişkiyi güçlendirmek; arkadaşlıklarımıza, ilgi alanlarımıza, kişisel hedeflerimize ve bizi biz yapan özelliklere yeniden alan açmak önemlidir.

Yalnız kalmakla yalnız hissetmek de aynı şey değildir. İnsan bir ilişkinin içinde kendisini çok yalnız hissedebilir; başka bir dönemde ise tek başınayken kendisiyle daha huzurlu bir bağ kurabilir. Önemli olan, yalnızlığı bir başarısızlık ya da eksiklik olarak görmemeyi öğrenmektir.

Peki, Kendimiz İçin Ne Yapabiliriz?

Bizi yoran bir ilişkiden uzaklaşmak her zaman kolay değildir. Üstelik her ilişkiyi bitirmek de tek çözüm değildir. Bazen açık bir iletişim, karşılıklı sorumluluk alma ve sürdürülebilir davranış değişikliğiyle ilişki onarılabilir.

Burada belirleyici olan, yalnızca verilen sözler değil, zaman içinde gözlemlediğimiz davranışlardır.

İlk olarak, ilişkinin bize nasıl hissettirdiğine dürüstçe bakabiliriz. Kendimizi çoğunlukla huzurlu, güvende ve değerli mi hissediyoruz; yoksa sürekli kaygılı, yetersiz ve tetikte mi yaşıyoruz? Bu soruların yanıtlarını düşünmek, yaşadıklarımızı daha net değerlendirmemize yardımcı olabilir.

İkinci olarak, kendi sınırlarımızı belirlemeliyiz. Birini sevmek, her davranışını kabul etmek zorunda olduğumuz anlamına gelmez. Rahatsız olduğumuz bir durumu dile getirmek, ihtiyacımızı ifade etmek ve bize zarar veren davranışlara karşı sınır koymak bencillik değildir.

Üçüncü olarak, sözlerle davranışlar arasındaki tutarlılığa dikkat etmeliyiz. Değişim, yalnızca özür dilemekle değil, aynı incitici davranışların tekrarlanmaması için sorumluluk almakla anlaşılır.

Son olarak, bütün bu süreci tek başımıza yürütmek zorunda olmadığımızı bilmeliyiz. Güvendiğimiz kişilerle konuşmak, sosyal destek almak ve ihtiyaç duyduğumuzda bir ruh sağlığı uzmanından yardım istemek, yaşadığımız ilişki örüntülerini anlamamıza ve yeni baş etme yolları geliştirmemize katkı sağlayabilir.

Eğer ilişkide tehdit, şiddet, baskı veya güvenliğimizi tehlikeye atan davranışlar varsa mesele yalnızca ilişkiyi değerlendirmek değildir; öncelik güvenliğimizi sağlamaktır. Böyle durumlarda destek istemek ve güvenli bir ayrılma planı oluşturmak önem taşır.

Kendimizi Seçmek, Sevmekten Vazgeçmek Değildir

Kıymetli hemşehrilerim,

Bazen bir ilişkiden uzaklaşmak, o kişiyi hiç sevmediğimiz anlamına gelmez. Bazen severiz ama ilişkinin bize iyi gelmediğini fark ederiz. Bazen özleriz ama geri dönmenin aynı acıları yeniden yaşatabileceğini biliriz. Bazen de ayrılmanın üzüntüsünü yaşarken, kalmanın bizi kendimizden biraz daha uzaklaştırdığını anlarız.

İyileşmek, birini bir gecede unutmak ya da artık hiçbir şey hissetmemek değildir. İyileşmek; hislerimizi inkâr etmeden, kendimize zarar veren döngüleri fark ederek ve kendi ihtiyaçlarımızı da en az başkalarının ihtiyaçları kadar önemseyerek ilerlemektir.

Unutmamalıyız ki sevgi, kendimizden vazgeçmemizi gerektiren bir sınav değildir. Bir başkasını anlamaya çalışırken kendimizi anlamayı, onu incitmemek için çabalarken kendi incinmişliğimizi görmeyi de öğrenmeliyiz.

Sağlıklı ilişkilerin temelinde yalnızca bir başkasına duyduğumuz sevgi değil, kendimize gösterdiğimiz saygı da vardır.