Türkiye-Mısır ilişkileri mayınlı

Deniz yetki alanları yalnızca harita üzerindeki çizgiler değildir. Deniz tabanındaki olası petrol ve doğal gaz kaynaklarının aranması, işletilmesi ve ihracatıyla ilgilidir. Libya’nın doğusundaki Halife Hafter ve oğlu Saddam’ın kontrolündeki Temsilciler Meclisi, 2019’da imzalanan Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatını Ekim 2026’da onayladı.

Mısır buna 21 Ekim’de itiraz etti. Cevaben, Yunanistan ve Mısır, kendi deniz yetki alanı anlaşmalarını Kıbrıs yönünde genişletme görüşmelerini gündeme taşıdı. Burada dört temel neden var. Mısır, Türkiye-Libya hattının kendi münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığı iddialarını ihlal ettiğini savunuyor.

Yunanistan ve Güney Kıbrıs da bu anlaşmaya karşı çıkıyor. Bu cephenin en güçlü savunucusu da İsrail. Mısır’ın bu konuda neden hassas davrandığını anlamak için Mısır’ın enerji politikasında birbiriyle bağlantılı üç unsuru dikkate almamız gerekiyor: Kendi doğal gaz üretimini ve ihracat kapasitesini geliştirmek; İsrail ve diğer kaynaklardan gelen gazı kullanarak sıvılaştırma ve ihracat merkezlerinden biri olma rolünü sürdürmek ve Doğu Akdeniz’deki enerji işbirliğinin dışında kalmamak.

KAHİRE’NİN YUMUŞAK KARNIMısır açısından Libya, sıradan bir dış politika dosyası değil; doğrudan sınır güvenliği, siyasi nüfuz ve ekonomik çıkar meselesidir. Türkiye’nin Libya’daki etkisinin artması, Kahire’nin kendi etki alanını nasıl koruyacağı sorusunu gündeme getiriyor.

Mısır’ın Türkiye ile normalleşmesi, Libya konusunda bütün stratejik görüş ayrılıklarının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Dolayısıyla Mısır’ın içinde bulunduğu ekonomik sorunlar da Mısır’ın tercihleri üzerinde sallanan mecburiyetler kılıcı gibidir; Mısır’ın dış finansman ve döviz ihtiyacı ciddi bir stratejik etkendir.

Kızıldeniz ve Babülmendep’teki güvenlik sorunları gemileri alternatif rotalara yöneltti. Bu durum Süveyş Kanalı’ndan elde edilen gelirlerde ciddi bir gerilemeye yol açtı. Kahire’nin doğusundaki Yeni İdari Başkent projesi, büyük altyapı ve finansman ihtiyacı doğurdu.

Bölgesel savaş turizm gelirlerini, enerji ithalat faturasını ve yatırımcı güvenini olumsuz etkiledi. Tüm bu göstergeler Mısır’ın ekonomik kırılganlığının, dış politika tercihlerini ekonomik maliyetler üzerinden değerlendirmeyi zorunlu kılıyor.

TÜRKİYE İLE KÖPRÜLERİ ATMASI GEREKMİYORMısır Petrol Bakanlığı, 7 Ekim 2026’da hem Yunanistan’la enerji altyapılarının birleştirilmesini hem de Kıbrıs gazının Mısır tesislerine bağlanmasını görüştü. Mısır için bunun üç ekonomik sonucu olabilir: Mevcut LNG terminallerinden daha fazla gelir elde etmek; Kıbrıs ve İsrail gazını Avrupa’ya ulaştıran ticari sistemde merkezî konumunu korumak; yabancı enerji şirketlerinin yatırım yapmasını teşvik etmek.

Bu tablodan hareketle Mısır’ın Türkiye-Libya anlaşmasına itiraz etmesi, kendi enerji merkezini kurma stratejisiyle uyumlu. Ancak Ankara ile işbirliği yapmak da Mısır’ın enerji çıkarlarına hizmet edebilir. Bu yüzden Kahire’nin Türkiye’yle bütün köprüleri atması gerekmez.

Velakin, Mısır’ın Türkiye’yle yakınlaşması, Ankara’nın bölgesel konumunu sınırlamak isteyen başta İsrail olmak üzere aktörleri rahatsız etmektedir. Bu denklemi, dengeyi korumak üzere Kahire, Türkiye’yle ticaretini ve diplomatik ilişkilerini geliştirirken Yunanistan’la deniz yetki alanı anlaşmasını korumak, Kıbrıs gazını kendi tesislerine bağlamak ve Libya üzerindeki etkisini sürdürmek istiyor.

Ancak tercihler mecburiyetlere mahkum ve 26 Ekim 2026’da Mısır parlamentosu, Sisi’ye Suudi Arabistan’ın savunmasına askerî destek verme yetkisi tanıdı. Zira Suudi Arabistan, Mısır’ın önemli ekonomik ortaklarından biri. İlişkilerin bozulması, yatırım, finansman ve Körfez’de çalışan Mısırlıların ekonomik ortamı bakımından maliyet doğurabilir.

Ayrıca Mısır’ın Türkiye-Libya ittifakına itirazı, Türkiye ile ilişkilerin bütünüyle kopacağı anlamına gelmiyor. Nitekim 24 Ekim’de Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdülati ile Hakan Fidan görüşürken deniz anlaşmazlığı açıkça dile getirildi; buna rağmen taraflar istişare ve koordinasyonun sürdürülmesi üzerinde durdu.

Bu, iki ülkenin aynı anda hem rakip hem de belirli alanlarda ortak olabileceğini gösteriyor. Ancak Kahire’nin Türkiye ile konuşmaya istekli olması, Yunanistan ve Güney Kıbrıs’la kurduğu stratejik ortaklıktan vazgeçeceği anlamına da gelmiyor.

8 Eylül 2026’da El Alameyn Zirvesi’nde Sisi, Yunanistan Başbakanı ve Güney Kıbrıs Cumhurbaşkanı ile üçlü işbirliğini yeniden teyit etti. Enerji güvenliği, Kıbrıs gazının Mısır altyapısına aktarılması ve Avrupa pazarlarına ulaştırılması öncelikler arasında.

22 Eylül’de Mısır, Yunanistan ve Güney Kıbrıs savunma bakanları Kahire’de bir araya geldi. Deniz gaz sahalarının, enerji altyapısının ve tedarik hatlarının ortak korunması konusunda askerî işbirliğini geliştirme kararı aldılar.

5 Kasım’da İsrail, Yunanistan ve Güney Kıbrıs savunma yetkilileri Atina’da bir araya gelerek askerî koordinasyonu güçlendirme kararı aldı. Açıklamalarında Türkiye-Libya anlaşmasını da doğrudan hedef aldılar.‘DEĞERLİ YALNIZLIKLA’ BERTARAF EDİLEMEZYunanistan, Güney Kıbrıs, Fransa, AB ve İsrail ile kurulan ilişkiler Mısır’a Doğu Akdeniz’de daha geniş bir diplomatik ve askerî manevra alanı sağlıyor.

Bu gelişmeler hasıl olurken Türkiye ile Mısır’ın 4-9 Kasım arasında İskenderiye’de ortak deniz tatbikatı gerçekleştirmesi de önemli. Ayrıca Hakan Fidan, 23 Ekim’de Türkiye, Mısır, Libya ve İtalya’nın aynı masaya oturmasını önermişti.

Ancak sonuç alınamadı. Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki hareket alanını daraltabilecek, birbirini tamamlayan ortak çıkarlar oluşuyor. Türkiye’yi stratejik çevreleme tehdidi “denge politikaları” ve “değerli yalnızlık” ile bertaraf edilemez.

Tarihsel olarak bakıldığında denge politikası, zayıf bir devletin zaman kazanma stratejisi olduğunda aktörün sonunu getirebilir.“Bölgesel güç olma” iddiası ancak üretim ekonomisi ile sağlanan iç ekonomik istikrar, toplumsal mutabakat, güven ve doğru bir yığınak ve tahkim ile gerçekleşebilir. Buna “mazlumların dayanışması ittifakı” denilir.

Güç dengelerine ve anlık çıkarlara dayalı ittifaklar ilk krizde yıkılırken, adalet, sömürge karşıtlığı ve zulme karşı duruş gibi ortak değerler üzerine kurulan cepheler daha kalıcı ve halklar nezdinde daha meşrudur. Bugün dünyada “Küresel Güney” olarak adlandırılan; geçmişte sömürgecilikten, günümüzde ise tek taraflı yaptırımlardan ve müdahalelerden zarar görmüş geniş bir devletler ve milletler topluluğu vardır.

Bu ülkelerin (Afrika, Latin Amerika ve Asya’daki birçok devlet) bir araya gelmesi, küresel sistemdeki adaletsiz güç dağılımını dengeleyebilecek en büyük potansiyeldir.