Şehreküstü’nün Unutulmayan Aileleri

Gaziantep'in eski mahalle kültüründe insanların hangi aileden olduğu kadar, hangi lakapla tanındığı da önemliydi. Soyadlarının yanında kullanılan aile lakapları kimi zaman mesleği, kimi zaman aile büyüğünü, kimi zaman da kuşaktan kuşağa aktarılan bir özelliği anlatıyordu.

Şehreküstü'ne ilişkin geçmişten kalan kayıt da bu kültürün dikkat çekici örneklerinden birini oluşturuyor. 1937'de çekildiği belirtilen Şehreküstülüler fotoğrafıyla birlikte aktarılan listede tam 142 aile bulunuyor.

Şehreküstü'nün adı nereden geliyor? Şehreküstü denildiğinde ismin ilk bakışta “şehir” ve “küsmek” kelimelerinden geldiği düşünülebiliyor. Ancak aktarılan tarihsel anlatıya göre bölgenin eski adı “Şah Rah Üstü” olarak geçiyor.

Bu ifade “ana yol üstü” anlamıyla açıklanıyor. Halep yolunun geçmişte bu bölgeden geçtiği ve buranın Gaziantep'in ana girişlerinden biri olduğu belirtiliyor. Zaman içerisinde kullanılan ismin değişerek bugünkü “Şehreküstü” biçimini aldığı aktarılıyor.

Bugün de tanıdık gelen aileler var Listede Gaziantep'te bugün de bilinen çok sayıda aile adına rastlanıyor. Abdioğlu, Apaydın, Aslantaş, Atay, Bilge, Bilgiç, Büker, Büyükekşi, Dinçer, Eralp, Erdem, Fadıloğlu, Güngen, Konukoğlu, Ocak, Özsoy, Pişkin, Tahmazoğlu ve Teymur gibi soyadları Şehreküstü'nün eski aileleri arasında sıralanıyor. Ancak kayıtları asıl ilginç hale getiren ayrıntı, ailelerin yalnızca bugünkü soyadlarıyla değil eski lakaplarıyla da yer alması.

Hacı Kezzolar, Garalök, Molla Araplar... Bilgiçler “Hacı Kezzolar”, Karayiğitler “Garalök”, Eralpler ve Sağlamlar “Molla Araplar” olarak anılıyor.

Bilgeler için “Bulaşıkzadeler-Müftünün Oğulları”, Gökseller için “Übeyddin Oğulları”, Özsoylar için ise “Mütevellizadeler” ifadeleri kullanılıyor. Listede mesleklerle bağlantılı olduğu anlaşılan aile isimleri de dikkat çekiyor. Başsimitciler, Başüzümcüler, Bükücüler, Çubukcular, Elmacılar, Kirişciler, Kuyucular, Külekciler, Leblebiciler, Sökücüler, Tütüncüler ve Üzümcüler bunlardan bazıları.

Körükcü Hafızgil'in yanında “Körükcü, İyikörükcü”, Sağlamer ailesinin yanında “havlucu kendirci Maamet”, Tebirler'in yanında ise “Kilimci Cumcum Nuri” notlarının bulunması, dönemin meslek ve lakap kültüründen de izler taşıyor.

Gaziantep'in mahalle hafızası Şehreküstü kayıtlarında yalnızca aileler değil, eski Antep'in insanları da karşımıza çıkıyor. “Ebenin uşakları”, “Fatma ebenin çocukları”, “Çil Sakıpgil”, “Hacı Hangiller”, “Hacı Şıhlar”, “Helvacıkaralar”, “Horozgil”, “Mulla Petekler” ve “Tabanıyassılar” gibi ifadeler dönemin mahalle kültürünün insanları birbirinden ayırmak için oluşturduğu zengin lakap dünyasını gösteriyor.

Bazı kayıtlarda kişilerin isimleri de korunmuş. Söylemezler ailesinin yanında Şehit Mahmut Söylemez, İbrahim Söylemez ve Doktor Lütfü Söylemez'in; Özyetginler ailesinin yanında Mehmet Baki Özyetgin ile Ali Osman Özyetgin'in isimleri yer alıyor.

Tam 142 aile Şehreküstü'nün eski sakinlerine ilişkin listede 142 aile adı bulunuyor. Abdioğlu ile başlayan kayıt, Yüzbaşı Göksular ile sona eriyor. 1937 tarihli fotoğraf ve beraberindeki isimler, Şehreküstü'nün yalnızca eski yapı ve sokaklardan ibaret olmadığını; aileleri, esnafı, meslekleri ve lakaplarıyla kendine özgü bir mahalle kültürüne sahip olduğunu da gösteriyor. Gaziantep büyüdü, Şehreküstü değişti ancak yaklaşık bir asır öncesinden kalan bu 142 isim, eski mahallenin kimlerden oluştuğunu bugün yeniden hatırlatıyor.

1937 tarihli fotoğraf ve beraberindeki isimler, Şehreküstü'nün yalnızca eski yapı ve sokaklardan ibaret olmadığını; aileleri, esnafı, meslekleri ve lakaplarıyla kendine özgü bir mahalle kültürüne sahip olduğunu da gösteriyor.

Gaziantep büyüdü, Şehreküstü değişti ancak yaklaşık bir asır öncesinden kalan bu 142 isim, eski mahallenin kimlerden oluştuğunu bugün yeniden hatırlatıyor.