“Bir Şerife Hoca vardı, esti geçti desinler istiyorum”

Şerife Dilek ile üretmek, öğretmek, kadın emeği ve Karaman üzerine konuştuk…

Bazı insanlar bir şehre yerleşir, bazıları ise geldiği şehre kendinden bir şeyler katmaya başlar. Şerife Dilek, asker eşi olmanın getirdiği hareketli hayat içinde yıllarca şehirden şehre taşınmış, her defasında kendine yeni bir yaşam kurmuş.

Bugün ise bir yıldır yaşadığı Karaman'da el sanatlarıyla kadınlara dokunuyor, öğretiyor ve üretmenin başka kapılar açabileceğini gösteriyor. Epoksi ve punch alanındaki çalışmalarıyla tanıdığımız Şerife Dilek ile çocukluğundan asker eşi olarak yaşadığı zorluklara, el sanatlarına uzanan yolculuğundan Karamanlı kadınların üretim potansiyeline kadar konuştuk.

Söyleşimizin içinde biraz hayat, biraz emek, biraz da Karaman'a dair önemli gözlemler var.“Kara elmasın tozunu soluyup pembe bir çocukluk yaşadım.”

Öncelikle sizi tanıyalım. Şerife Dilek kimdir? Ben aslen Kayseriliyim. 25 Eylül 1980'de Ankara'da doğdum. Babamın Tunçbilek Termik Santrali'nde çalışması nedeniyle çocukluk ve gençlik yıllarım Kütahya'nın Tavşanlı ilçesine bağlı Tunçbilek beldesinde geçti.

Kömür madeni ve termik santraliyle tanınan bu beldede, kara elmasın simsiyah tozunu soluyarak pembe bir çocukluk ve genç kızlık dönemi yaşadım.

2003 yılında evlendiniz. Eşinizin asker olması hayatınızı nasıl değiştirdi? Asıl serüven evlendikten sonra başladı. İnsanlar asker üniformasının kutsallığını ve taşıdığı sorumluluğu görür ama o üniformanın gölgesinde yaşamanın zorluklarını pek bilmezler.

23 yıldır bir asker eşi olarak sürekli şehir değiştirmek, farklı yaşam koşullarına uyum sağlamak, çocuğunuzun okul ve öğretmen değiştirmesi, yeni insanlarla tanışıp yeniden bir hayat kurmak kolay değil. Özellikle terör bölgelerinde yaşadıklarımız ve ölüm korkusuyla geçen zamanlar, insanın psikolojisini ciddi anlamda sınayan deneyimlerdi.

Bunca değişimin ve zorluğun içinde nasıl ayakta kaldınız? Size tek kelimeyle cevap verebilirim: Tevekkül.

Hayat bana tevekkülü yalnızca sözle değil, yürekten yaşayarak öğrenmeyi öğretti. Ayakta ve güçlü kalabilmenin sanatını bazen güzel jestlerle, çoğu zaman da zorlayarak öğretti.

Bir şehirden başka bir şehre giderken sevinsek de üzülsek de bilinmeze doğru yola çıkıyoruz. Ama kendime hep şunu söylüyorum: Benim ve ailemin karşısına çıkabilecek en güzel yol bu yol. Yeni şehirde bizi iyi insanların ve güzel kapıların beklediğine inanıyorum. Bu düşünce benim için çelik bir zırh gibi; yolumu aydınlatıyor, kalbime ferahlık veriyor.

Görev yaptığınız şehirler arasında hayatınızda derin iz bırakan bir yer oldu mu? Şırnak'ın yeri başka. Tevekkülü gerçek anlamda öğrendiğim, ölüm ve kaybetme korkusunun ne demek olduğunu anladığım şehir.

Hamileliğimin son dönemini, karnım burnumda, çoğu zaman tek başıma geçirdim. Tepemizde sürekli helikopterler, çevremizde çatışma ve şehit haberleri vardı. Aklımı kaybetmemek için kendi kendimin psikoloğu oldum.

Doğumuma on gün kala lojmanlarımız teröristler tarafından tarandı. Doğum için yanıma gelen annemi, kayınvalidemi ve korkudan ağlayan kardeşimi sakinleştirmeye çalışıyordum. O günler beni çok olgunlaştırdı.

“Teyzeler ilk günden kalbimi kazandı.”

Karaman'a ilk geldiğinizde ne düşündünüz? Bir yılın sonunda bu şehir sizin için ne ifade ediyor? Karaman'a tayinimizin çıktığını öğrendiğimde, bunca yaşanmışlığın ardından böyle yobaz bir şehri hak etmediğimizi düşünerek oturup ağlamıştım.

Ama şehre ayak bastığımda ilk dikkatimi çeken şey, motosikletleriyle gezen hacı teyzeler oldu. Daha önce hiç görmediğim bir manzaraydı. Kendi kendime, “Burası düşündüğüm gibi yobaz bir yer olsaydı kadınlar böyle rahat olabilir miydi?” dedim. Teyzeler ilk günden kalbimi kazandı diyebilirim.

Bir yılın sonunda Karaman belki aynı Karaman ama ben kendi adıma güzel yollar katettiğimi görüyorum. Birçok insan yeni geldiği şehrin sokaklarında ağır ağır yürüyerek alışmaya çalışırken ben kendimi o yollarda koşarken buluyorum.

Bu kadar kısa sürede karşılaştığım insanlar ve onların açtığı güzel kapılar için Karaman'a teşekkür ediyorum.

Bir merak, bir yolculuk ve epoksi…

El sanatlarına ilginiz nasıl başladı? El sanatlarıyla akademik anlamda tanışmam 1997 yılında seramik bölümünde okumaya başlamakla oldu. Ancak asıl mesleki yolculuğum 2013 yılında Diyarbakır'ın Dicle ilçesinde Halk Eğitim Merkezi'nde çalışmaya başlamamla şekillendi.

2021 yılında Elazığ'da yaşarken internette gördüğüm epoksi çalışmaları çok ilgimi çekiyordu. Eğitim almak için araştırdım ama ne kendi şehrimde ne de çevre illerde eğitim verecek birini bulabildim.

Bir televizyon programında izlediğim epoksi eğitmenini Instagram'da takip etmeye başladım. Bir süre sonra Ankara'da workshop düzenleyeceğini öğrendim. Hiç düşünmeden kaydoldum. O sırada dört yaşında olan kızımı babasına bırakıp yalnızca bir günlük eğitim için uçakla Ankara'ya gidip geldim.

Elbette bugünlere yalnızca o eğitimle gelmedim. Her gün kendime yeni bir şey katmak için çalıştım. Oldum mu? Olmadım, hâlâ öğreniyorum, hata yapıyorum ve her çalışmamda yeni şeyler keşfediyorum. Tek fark, artık emeğimin karşılığını alıyor ve bu işten kazanç sağlıyorum.

Punch tekniğini ise Elazığ'da görev yaptığım kurumda öğrendim. Halk Eğitimde kurs verirken Anadolu kadınlarının iplikle yapılan çalışmalara ilgisini fark ettim. Epoksiyle ya da başka alanlarla ilgilenseler de ip, onlar için vazgeçilmezdi. Ben de bu alanda eğitim vermeye başladım.

Karaman'a geldiğimde Halk Eğitim Merkezi'nde doğrudan punch ve epoksi alanlarında eğitim verilmediğini gördüm. Açıkçası bu durum benim için yeni bir kapı açtı. Hani demiştim ya, gittiğim şehirlerde karşıma hep güzel kapılar ve iyi insanlar çıkacağına inanıyorum. Yine öyle oldu.

Üretim yapmak ve öğretmek size ne hissettiriyor? Bir ürünün ortaya çıkışında beni en çok tasarım aşaması heyecanlandırıyor. Hayal etmeyi çok seviyorum. Epoksi alanında yaptığım ilk çalışmayı hâlâ saklıyorum. Şimdi baktığımda beğenmiyorum ve bu beni mutlu ediyor. Çünkü aradan geçen zamanda ne kadar yol aldığımı görüyorum.

El işi yapmak, yorulduğunuzda ayaklarınızı uzatıp dinlenmek gibidir. Hayatın içinde bizi yoran, üzen, çaresiz bırakan sorunlar hep var. Ama ruhun da bazen dinlenmeye, içindeki yükleri bir kenara bırakmaya ihtiyacı oluyor.

El işleri tam da bu noktada devreye giriyor; zihni sakinleştiriyor, insanı günlük hayatın telaşından uzaklaştırıyor.

Kurslarıma gelenlerin çoğu, “Hocam, ben hiçbir şey bilmiyorum, nasıl yapacağım?” diye soruyor. Benim cevabım hep aynı: “Zaten biliyor olsaydınız burada işiniz olmazdı. Siz öğrenmek, ben de öğretmek için buradayım.”

Kadınların öğrenmesi, üretmesi ve ortaya çıkardıkları işten mutluluk duyması benim için büyük bir gurur. Bir kursiyer ilk çekingenliğini aşıp kendi ürününü ortaya çıkardığında, “İşte, üretim yolunda ilk adımı attın.” diyorum.

Unutamadığım kursiyerlerden biri de özel desteğe ihtiyaç duyan bir kadındı. Kursa büyük bir azimle devam etti ve sonunda usta öğreticilik belgesini almaya hak kazandı. Belki o belgeyi meslek olarak kullanmadı ama kendisine kazandırdığı özgüven paha biçilemez. Bazen bir insana verebileceğiniz en büyük katkı, onun kendine inanmasını sağlamaktır.

“Hayalet gibi üretmek değil, görünür olmak gerekiyor.”Kadınlar el emeği ürünlerini satarak kendi gelirlerini oluşturabilir mi? Bunun için neler yapılmalı?

Elbette oluşturabilir ama bu sanıldığı kadar kolay değil. Öncelikle ürettiğiniz ürünün bir ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı önemli. Sadece süsleme amaçlı ürünlerle satış yapmak daha zor olabiliyor.

Satış yapmak isteyen bir kadının aktif olması gerekiyor. Sosyal projelerde yer almak, valilik ve belediye gibi kurumlarla bağlantılar kurmak, farklı organizasyonlara katılmak önemli.

Artık kimsenin bilmediği bir köşede, evinde sessizce üretmek yetmiyor. Hayalet gibi üretmek değil, görünür olmak gerekiyor.

Bugün mağazalarda birbirinden farklı ve çoğu zaman daha ucuz ürünler var. İnternetten satış yapmak istediğinizde de büyük bir rekabetle karşılaşıyorsunuz. Bazı şehirlerde kadın el emeği pazarları, belediyelerin satış stantları ve dönemsel fuarlar düzenleniyor. Peki Karaman'daki kadın üreticiler ne yapacak?

Bence bunun için imkânsız bir şey istemiyoruz. Örneğin belediyeyle görüşülerek ayda bir gün Aktekke Meydanı'nda kadın el emeği pazarı kurulabilir. Kadınların ürünlerini doğrudan halka sunabileceği, görünür olabileceği bir alan yaratılabilir.

Belediyenin Hanımeli gibi kadınlara yönelik çalışmaları var. Ancak bizim derdimiz yalnızca bir yerde üretmek değil, gün yüzüne çıkmak ve insanlara kolay ulaşabilmek. Kadınların emeği görünür olmalı.

Karamanlı kadınların üretim potansiyelini nasıl değerlendiriyorsunuz? Karamanlı kadınlarda çok güçlü bir iç potansiyel görüyorum. Geçtiğimiz yıl Halk Eğitim Merkezi'nin yıl sonu sergisinde bunun güzel bir örneğini yaşadık.

Henüz kimse beni tanımazken kursiyerlerimle hazırladığımız standımız büyük ilgi gördü. Bu yıl açılan kursta ise geçen yılki serginin karşılığını alıyorum. Bizi sergide görenler bu yıl kursiyerim oldu.

Bir kursiyerim, sergide yaptığımız epoksi kahve sunumluğunu hatırlatarak çok etkilendiklerini söyledi. Ürünün tabağını taş tozundan kendimizin döktüğünü, ahşap görünümünü kendimizin verdiğini, üzerine epoksi uyguladığımızı gururla anlatmışım. Beni asıl mutlu eden, bu anlatımın onlarda bıraktığı etki olmuş.

Mesele yalnızca güzel bir ürün ortaya çıkarmak değil. Bir kadına “Ben de yapabilirim, neden ben de yapmayayım ki?” dedirtebilmek. Demek ki o duyguyu onlara geçirebilmişim.

LANDA'da yeni atölyeler, yeni buluşmalarHalk Eğitim'deki eğitimlerinizin yanında LANDA'da da atölyeler düzenleyeceksiniz. Bu iki çalışmanın farkı nedir?

Halk Eğitim Merkezi'nde ücretsiz kurslarla kadınlara eğitim veriyorum. LANDA'da ise ücretli atölyeler düzenleyerek çalışmalarımı farklı bir ortamda sürdüreceğim. Burada da kadınların ve çocukların birlikte üretmesine, yeni teknikler öğrenmesine ve el becerilerini geliştirmesine alan açmak istiyorum.

Öğretmenler Günü için planladığımız anne-çocuk etkinliğinde anne ve çocuklar özgürce kendi tasarımlarını oluşturacak. Birlikte vakit geçirmenin ve ortak bir çalışma ortaya çıkarmanın mutluluğunu yaşayacaklar. Ayrıca diğer anne ve çocuklarla tanışarak sosyal bir ortamda kaliteli zaman geçirecekler.

Bir usta öğretici olarak kursiyerlerinizle ilişkinizi nasıl tanımlarsınız? Ben kursiyerlerime yalnızca el sanatları öğretmiyorum. Halk Eğitim kurslarına gelen kadınların bazen taze, bazen kabuk bağlamış yaraları vardır. Ben önce onları tanımaya, yaralarını anlamaya çalışırım. İncitmeden hayata başka bir pencereden bakabilmelerine yardımcı olmak isterim.

Kanayan yaralara rağmen pozitif kalabilmeyi, ayakta durabilmek için neler yapabileceklerini anlatırım. Bunu yaparken çoğu zaman kendi yaşadıklarımı da paylaşırım. Ama kendi yaralarımı doğrudan anlatmam; başkasının hikâyesiymiş gibi aktarırım ki kendilerinden bir şey bulup güç alabilsinler.

Bir gün Karaman'dan ayrılırken bu şehirde nasıl hatırlanmak istersiniz?

Bir gün Karaman'dan ayrıldığımda, birebir dokunduğum insanlardan “Bir Şerife Hoca vardı, hayatımıza dokundu, Allah razı olsun.” sözünü duymak benim için yeterli. Çok şükür bunu ayrıldığım her yerde duyuyorum.

Ama bu şehirde bıraktığım daha büyük bir iz de olsun isterim. Karaman'da bir dönem Şerife Hoca vardı; tırnaklarıyla kazıdı, çalıştı, yeniliklere imza attı, adını duyurdu. “Kazandığı her kuruş helal olsun, kadın her anlamda esti geçti.” desinler isterim.

Güler Pınarbaşı'nın notuŞerife Dilek'i dinlerken aklımda kalan, yalnızca epoksi ve punch ile ortaya çıkardığı çalışmalar değildi. Bir şehirden diğerine taşınırken hayatını yeniden kuran, merak ettiği bir sanatın peşinden Ankara'ya uçan, öğrendiklerini başkalarına aktaran bir kadın vardı karşımda.

Bir de şu sözünü not ettim: “Ben önce kursiyerlerimin yaralarına bakarım.”

Belki de öğretmenliğin en güzel tarafı, öğrettiğiniz tekniğin ötesinde bir insana kendinde var olan gücü gösterebilmektir.

Şerife Dilek, şimdi Karaman'da yeni bir yol açıyor. Halk Eğitim'deki ücretsiz eğitimlerinin yanı sıra LANDA'da düzenleyeceği ücretli atölyelerle üretim çalışmalarını sürdürecek. Biz de LANDA'da kadınların yalnızca öğrenebildiği değil, ürettiklerini gösterebildiği ve zamanla ekonomik değere dönüştürebildiği bir ortam oluşturmak istiyoruz.

Çünkü bir kadının eline bir malzeme vermek başka, o malzemeyle kendi gücünü keşfetmesini sağlamak başka.

Şerife Hanım'a Karaman'daki bu yeni yolculuğunda başarılar diliyorum. Bakalım bu şehirde daha hangi güzel kapılar açılacak…