Engelli Bireylerin Toplumdan Beklentileri

Engelli Bireylerin Toplumdan BeklentileriSokakta tekerlekli sandalye kullanan biriyle karşılaştınız. Belki işe gidiyor, belki arkadaşlarıyla buluşacak, belki de alışverişten dönüyor. Onun hakkında bildiğiniz tek şey, hareket etmek için tekerlekli sandalye kullandığı.

Buna rağmen cebinizden para çıkarıp uzatmak, kişinin ihtiyacını öğrenmeden hayatı hakkında bir varsayımda bulunmak demektir. Engelli olmak, maddi yardım istemek anlamına gelmez. Tekerlekli sandalye kullanmak da kişinin sokakta bulunma nedenini açıklamaz.

Herkes gibi onun da yetişeceği bir yer, yapacağı işler, tercihleri ve kişisel sınırları vardır. Engelli bireylerin toplumdan beklentilerini konuşurken buradan başlamak gerekir: Bir insanı yalnızca engeli üzerinden tanımlamamak.

Günlük hayatta eşit saygı görmek, kendisiyle doğrudan iletişim kurulması ve ihtiyaçlarının sorularak öğrenilmesi, bu yaklaşımın temelini oluşturur. Akülü Tekerlekli Sandalye Kullanan Birini Görmek, Yardıma Muhtaç Birini Görmek DeğildirBir kişinin akülü tekerlekli sandalye kullanması; geliri, mesleği, eğitimi veya yaşam biçimi hakkında bilgi vermez.

O kişi öğrenci, öğretmen, esnaf, yönetici, anne, baba veya emekli olabilir. Tıpkı karşılaştığınız diğer insanlar gibi hayatında farklı sorumluluklar ve uğraşlar bulunabilir. Buna rağmen bazen sandalye, kişinin bütün kimliğinin önüne geçer.

Ne iş yaptığı, nereye gittiği veya ne söylediği yerine yalnızca engeli fark edilir. İletişim de bu dar bakışın etkisiyle kurulur. Oysa tekerlekli sandalye, kullanıcısının günlük yaşamına katılmasını sağlayan bir hareket aracıdır.

Sandalyeyi görmek, kişinin çaresiz olduğunu veya sizden bir şey beklediğini düşünmek için gerekçe değildir. Karşılaşmanın doğal akışını korumak çoğu zaman yeterlidir. Yol sorduysa yol tarif edin. Bir ürün hakkında bilgi istediyse sorusunu cevaplayın.

Aynı ortamda bulunuyorsanız, diğer insanlara gösterdiğiniz nezaketi gösterin. Tekerlekli Sandalye Kullanmak Dilencilik Değildir: Para Uzatmadan Önce Varsayımlarınızı SorgulayınSokakta durup telefonuna bakan veya bir arkadaşını bekleyen tekerlekli sandalye kullanıcısına para uzatmak, iyi niyetli düşünülse bile incitici olabilir.

Çünkü bu davranış, ortada herhangi bir talep yokken kişiyi yardım isteyen biri olarak konumlandırır. Kendinize şu soruyu sorun: Aynı yerde tekerlekli sandalye kullanmayan biri bekleseydi ona da para vermeye çalışır mıydım?

Cevabınız hayırsa, davranışınız kişinin ifade ettiği bir ihtiyaca değil, engellilik hakkındaki varsayımınıza dayanıyor olabilir. Elbette engelli bireyler arasında maddi desteğe ihtiyaç duyanlar da vardır. Ancak bu ihtiyaç yalnızca dış görünüşten veya kullanılan hareket aracından anlaşılamaz.

Maddi yardım isteyen birine de istemeyen birine de aynı insanlık onuruyla yaklaşılmalıdır. Buradaki mesele yardım etmeyi küçümsemek değildir. Yardımın, kişinin talebine ve tercihine dayanmasıdır. Tanımadığınız birinin ihtiyacını onun yerine belirlemek, saygılı bir iletişimin başlangıcı olamaz.

Acıyan Bakışlar Yerine Doğal Bir İletişim KurunUzun uzun bakmak, üzgün bir yüz ifadesi takınmak veya daha tanışmadan "Çok zor olmalı" demek, kişiyi rahatsız edebilir. Günlük bir karşılaşmayı, istemediği halde engeli üzerine konuşmak zorunda kaldığı bir duruma dönüştürebilir.

Benzer şekilde yalnızca dışarı çıktığı, çalıştığı veya alışveriş yaptığı için bir yetişkini aşırı biçimde övmek de küçümseyici hissedilebilir. Her sıradan işi olağanüstü bir başarı gibi karşılamak, eşit bir ilişki kurmayı zorlaştırabilir.

Doğal iletişim için özel cümlelere ihtiyaç yoktur. Selam vermek, ortak konu üzerinden konuşmak ve karşınızdakini dinlemek yeterlidir. Engelin nasıl oluştuğu, kişinin geçirdiği tedaviler veya bedeniyle ilgili ayrıntılar da kişisel bilgidir.

Yeni tanıştığınız birine bunları sormadan önce, aynı soruları başka birine yöneltirken nasıl davranacağınızı düşünün. Paylaşmak isteyip istemediğine kendisi karar vermelidir. Manuel Tekerlekli Sandalye Kullanan Birinin Sandalyesini İzin Almadan İtmeyinBirinin arkasına geçip sandalyesini aniden itmek yardım gibi görünebilir.

Ancak kişinin haberi olmadan hareket ettirilmesi, kontrolünü kaybetmesine ve kendini güvensiz hissetmesine yol açabilir. Manuel tekerlekli sandalye kullanan bir kişi yavaş ilerliyor olabilir. Bu durum mutlaka yardım istediği anlamına gelmez.

Kendi hızını ayarlıyor, yolunu kontrol ediyor veya birini bekliyor olabilir. Yardım gerektiğini düşünüyorsanız önce sorun. Kabul ederse nasıl destek olmanız gerektiğini öğrenin. Sandalyenin hangi bölümünden tutulacağını, nereye gidileceğini ve ne zaman hareket edileceğini kullanıcıyla birlikte netleştirin.

Aynı özen akülü tekerlekli sandalye kullanan biri için de geçerlidir. Kumandaya dokunmak, cihazı çekmeye çalışmak veya kullanıcıya sormadan ayarlarıyla oynamak uygun değildir. Tekerlekli sandalye, kişinin kişisel alanıyla doğrudan ilişkilidir.

Üzerine yaslanmak, eşya bırakmak veya haber vermeden yerini değiştirmek de bu sınırları ihlal edebilir. Yardım Etmek İstiyorsanız Önce Sorun, Verilen Cevaba Saygı Duyun"Yardım ister misiniz?" kısa ama önemli bir sorudur.

Karşınızdaki kişinin ihtiyacını sizin tahmin etmeniz yerine kendisinin ifade etmesine imkan verir. Cevap evetse, ikinci soru "Nasıl yardımcı olabilirim?" olabilir. Kapıyı açık tutmak yeterliyken sandalyeyi itmeye çalışmak gereksiz bir müdahaleye dönüşebilir.

Kullanıcının yönlendirmesini dinlemek, desteği daha uygun hale getirir. Cevap hayırsa bunu kabul edin. "Ben yine de yardım edeyim" diye ısrar etmek, kişinin kendi ihtiyacını değerlendiremediğini düşündüğünüz izlenimini verebilir.

Yardım teklifinin reddedilmesi kabalık değildir. Bir insanın bazı işleri kendi başına yapmak istemesi veya o anda desteğe ihtiyaç duymaması olağandır. Refakatçisiyle Değil, Doğrudan Kendisiyle KonuşunBir mağazada, restoranda veya danışma masasında engelli bireylerin karşılaşabildiği sorunlardan biri, soruların kendileri yerine yanlarındaki kişiye yöneltilmesidir."Ne yemek ister?", "Nereye gidecek?" veya "Hangisini alacak?" gibi sorular, kişi orada değilmiş gibi bir iletişim oluşturur.

Tekerlekli sandalye kullanmak, konuşamadığı veya karar veremediği anlamına gelmez. Siparişini, tercihini ve düşüncesini doğrudan kendisine sorun. İletişim için farklı bir yönteme ihtiyaç duyuyorsa bunu belirtmesine fırsat verin.

Cevap vermesi zaman alıyorsa acele ettirmeden bekleyin. Yanında bir yakınının veya destek aldığı birinin bulunması, kişinin konuşmanın dışında bırakılmasını gerektirmez. Engelli Bireyler Adına Karar Vermeyin, Tercihlerini Dinleyin"Oraya gitmek sana zor gelir", "Sen burada bekle" veya "Bu etkinlik sana göre değil" gibi cümleler, bazen koruma düşüncesiyle söylenir.

Ancak kişiye sormadan verilen kararlar, sosyal hayata katılımını sınırlayabilir. Bir etkinlik planlanırken yapılması gereken, engelli bir arkadaşınızı davet listesinden çıkarmak değildir. Mekanın koşullarını öğrenmek, bilgiyi onunla paylaşmak ve ihtiyaç duyulan düzenlemeleri konuşmaktır.

Girişte basamak varsa bunu saklamayın. Erişilebilir bir alternatif bulunup bulunmadığını birlikte değerlendirin. Katılıp katılmayacağına ise kendisinin karar vermesine fırsat tanıyın. İnsanlar kendi sınırlarını, imkanlarını ve tercihlerini anlatabilir.

Bunun için önce söz hakkı verilmesi gerekir. Kaldırımı ve Rampayı Açık Bırakmak da Saygının Bir ParçasıdırSaygı yalnızca konuşma biçiminde görülmez. Arabayı nereye park ettiğimiz, dükkan önüne ne koyduğumuz veya ortak alanları nasıl kullandığımız da başkalarının hayatını etkiler.

Kaldırım rampasının önüne bırakılan bir araç, bir kişinin yoluna devam etmesini engelleyebilir. Kaldırımı kaplayan masa, sandalye veya ürünler, geçiş alanını daraltabilir. "İki dakikalığına" bırakılan bir eşya bile o sırada oradan geçmesi gereken kişi için ciddi bir engel oluşturabilir.

Akülü tekerlekli sandalye kullanıcısının önünü kapattıktan sonra ona yardım teklif etmek yerine, geçişi baştan açık tutmak daha anlamlıdır. Günlük hayatta dikkat edilebilecek davranışlar açıktır: Kaldırım rampalarının önüne park etmemek.

Yaya geçiş alanlarını eşya ve araçlarla kapatmamak. Bina girişlerindeki erişilebilir güzergahları açık tutmak. Engelli park yerlerini amacı dışında kullanmamak. Ortak alanları düzenlerken hareket alanını hesaba katmak. Bunlar bir kişiye yapılan iyilik değil, ortak yaşam alanlarını herkesin kullanabilmesine katkıdır.

Okulda, İşte ve Sosyal Hayatta Ayrıcalık Değil, Eşit Fırsat BekleniyorBir öğrencinin sınıfa ulaşabilmesi, bir çalışanın toplantı salonuna girebilmesi veya bir kişinin arkadaşlarıyla aynı masada oturabilmesi temel katılım ihtiyaçlarıdır. Eşit fırsat, herkese koşulları düşünmeden aynı şekilde davranmakla her zaman sağlanmaz.

Bazı kişilerin aynı faaliyete katılabilmesi için fiziksel düzenlemeler, uygun araçlar veya farklı iletişim yöntemleri gerekebilir. İş hayatında kişinin becerilerini değerlendirmek yerine sandalyesine odaklanmak, yeteneklerinin gözden kaçmasına neden olabilir.

Eğitimde erişim sorunlarını öğrencinin kişisel meselesi gibi görmek de katılımın önüne geçebilir. Asıl soru, kişinin o ortamda bulunup bulunamayacağına peşinen karar vermek değil, katılımı engelleyen koşulların nasıl giderileceğidir.

Her Engelli Bireyin İhtiyacı Farklıdır: Tek Bir Kalıpla YaklaşmayınEngelli bireylerin hepsi aynı deneyimleri yaşamaz ve aynı desteği istemez. Tekerlekli sandalye kullanan iki kişinin bile günlük ihtiyaçları, hareket biçimleri ve tercihleri farklı olabilir.

Üstelik engellilik yalnızca hareket kısıtlılığından oluşmaz; her engel dışarıdan görünmez. Bu nedenle bir kişiden öğrendiğiniz bilgiyi herkes için geçerli kabul etmeyin. Yardımı nasıl istediğini, hangi ifadeleri tercih ettiğini ve hangi düzenlemeye ihtiyaç duyduğunu kendisinden öğrenin.

Sokakta karşılaştığınız kişi sizden para, öğüt veya övgü beklemiyor olabilir. Belki yalnızca kapının önünden geçmek, alışverişini yapmak ve gününe devam etmek istiyordur. Onu tanımadan hayatı hakkında karar vermemek, yardım etmeden önce sormak ve cevabını dinlemek, eşit bir ilişkinin başlangıcıdır.

Herkes gibi kendi tercihleriyle toplumun içinde yer almasına saygı göstermek de bu ilişkinin devamıdır.