Ne demeye yaşıyoruz?

Şanlıurfa’daki o imam kendisine “Silivri soğuktur” diyenlere kürsüden soruyor: “Yemek tarifi mi yapayım size cuma günleri?”Hocanın sorusunu biraz genişletelim. Gazeteci gerçeği yazmasın, sanatçı itiraz etmesin, öğrenci sesini çıkarmasın.

Biz de hiçbir şeye karışmayalım, kimseye bulaşmayalım. Evimize gidelim, kapımızı kapatalım. Başımız ağrımasın. Öyleyse ne demeye yaşıyoruz? Başkalarının ezildiğini görüp susmak, çocuklarımıza bırakılacak ülkenin gözümüzün önünde çürümesini seyretmek için mi?

Hayattan beklediğimiz, bütün bu olanların arasından kendimize bir zarar gelmeden sıyrılmak mı?“Silivri soğuktur.” Bir cezaevinin adını, doğruyu söylemenin muhtemel bedelini hatırlatan gündelik bir şakaya çevirmişiz. Elbette bu sözle baskıya dikkat çekilebilir.

Fakat onu “Aman sus” öğüdüne dönüştürdüğümüzde ne yaptığımızın farkında mıyız? Söylenenin doğru olup olmadığını tartışmıyoruz, hatta dinlemiyoruz bile. “Ay bilmiyorum. Muhtemelen doğrudur. Ama susması gerekir.” Böyle düşünüyoruz.

İktidarın kurmak istediği baskıyı biz kendi çabamızla birbirimize taşıyoruz. Konuşanın yanına geçeceğimize kulağına hapishaneyi fısıldıyoruz. Sonra da bunu dostluk, tedbir, hayat tecrübesi diye sunuyoruz. İnsanı koruduğumuzu sanırken onu susturmak isteyenlerin işini görüyoruz.

Çorlu’da yedisi çocuk 25 insan öldü. Oğlunu o trende kaybeden Mısra Öz, adalet ararken kendisi de mahkeme heyetine yönelik sözleri nedeniyle yargılandı. Sonunda beraat etti. Bir anne çocuğunun ölümünün hesabını sorarken bir de kendini savunmak zorunda kaldı.

Biz bu annenin mücadelesine ne kadar ortak olduk? Onun çocuğu öldü diye adalet aramak yalnızca onun işi miydi? Anayasa Mahkemesi’nin Can Atalay hakkında verdiği hak ihlali kararı uygulanmadı. Mahkeme bunun üzerine ikinci kez ihlal kararı verdi.

Peki, bu yalnızca Atalay’ın sorunu mu? Hangi partiden olduğunun bir önemi mi var? Bugün onun hakkını koruyan kararın yok sayılmasına göz yumarsak, yarın hukukun bizi korumasını nasıl bekleyebiliriz?“Bana dokunmayan yılan bin yaşasın.” Bu sözü söyleyen ne kadar da iyimser.

Yılanla arasında bir anlaşma mı var sanıyor ne? Başkasını sokarken sesini çıkarmazsa kendisine dokunmayacak sanki. Ne böyle bir anlaşma var ne de suskunluğun sağladığı dokunulmazlık. Üstelik meseleyi yalnızca “Bir gün sıra sana da gelir” diye anlatmak da eksik.

Diyelim ki gelmedi. Diyelim ki hayatımızın sonuna kadar paçayı kurtardık. Başkalarının uğradığı haksızlık bizi ilgilendirmeyecek mi? Bir annenin acısını önemsememiz için kendi çocuğumuzu kaybetmemiz mi gerekiyor? Benim itirazım, karışmamayı bir marifet sayan bu sefil ahlâka.

Her şeyi bilip her şeyden şikâyet eden, fakat en küçük sorumluluğu bile başkasına bırakanlara. “Konuşanlar konuşsun, direnenler dirensin, bedeli onlar ödesin. Günün birinde işler düzelirse biz de rahatından yararlanalım.” Ne güzel düzen!

Çocuklarımızla övünmek istiyoruz. Onların da bizimle gurur duyabilmesi için ne yapıyoruz? Bir gün “Siz bütün bunlar olurken neredeydiniz?” diye sorduklarında vereceğimiz cevap hazır mı? “Aman başımıza iş gelmesin diye oturuyorduk” mu diyeceğiz?

Kimsenin korkusunu küçümsemiyorum. Ama korkuyor olmak, susmayı herkese tavsiye etme hakkı vermiyor. Hele konuşana “Sen de kaşınmasaydın” demeyi hiç haklı kılmıyor. Bu söz, haksızlığa uğrayanı suçlayıp haksızlığı yapanı rahatlatıyor.

Herkesin yapabileceği bir şey var. Bir davayı izlemek, haksız yere hedef gösterilen birinin yanında durmak, bir dayanışmaya katılmak. Hiç değilse itiraz edeni yalnızlaştırmamak. “Ben ne yapabilirim ki?” sorusunu, cevabını aramadan kendimize mazeret yapmamak.

Urfa’daki hoca kendi cevabını bulmuş. Kürsüsünden yemek tarifi vermeyecek. Biz ne yapacağız? Soğanlı mı olur, soğansız mı? Bu mu mücadelemiz? Bu mu yaşamımızın anlamı?