ABD'de kızamık vakaları artıyor: Avrupa'nın aşı açıkları yeniden gündemde

ABD, vakaların hızla artması nedeniyle kızamıksız ülke statüsünü kaybetme riskiyle karşı karşıya; bu durum, aşılama oranlarının kalıcı bulaşmayı önlemek için gereken seviyenin altında kaldığı Avrupa topluluklarının ne kadar kırılgan olduğuna dair endişeleri yeniden gündeme getiriyor. Bu yıl ABD'de 4.500'den fazla kızamık vakası bildirildi (kaynak İngilizce), bu da geçen yıl kaydedilen toplamın yaklaşık iki katı.

JAMA'da yayımlanan bir öngörü (kaynak İngilizce), aşılama oranlarının yükselmemesi halinde kızamığın ABD'de yeniden endemik hale gelebileceğini ve 25 yıl içinde 851.300 vaka, 170.000'den fazla hastane yatışı ve 2.550 ölümle sonuçlanabileceğini öne sürüyor. Atlantik'in öte yakasındaki salgın, Avrupa için daha geniş bir riskin habercisi de olabilir, diye uyardı Avrupa Doktorlar Daimi Komitesi'nin (CPME) başkan yardımcısı ve aşılama raportörü Kitty Mohan, Euronews'e.“Uluslararası seyahat güzergâhları, insanların sınırları çok kolay ve hızlı aşabilmesi ve kızamığın döküntü ortaya çıkmadan önce bulaşıcı olması bir araya geldiğinde, insanlar enfeksiyon yayarken oldukça uzak mesafelere yolculuk edebiliyor ve hastalık bu nedenle hızla yayılabiliyor,” dedi Mohan.

Kızamık, en bulaşıcı enfeksiyon hastalıkları arasında yer alıyor. Virüs, tipik döküntü ortaya çıkmadan yaklaşık dört gün önce bulaştırılabiliyor; bu da insanların hasta olduklarını fark etmeden sınır ötesi yolculuk yapabilecekleri anlamına geliyor.“Bulaşıcı bir kişiyle yüz yüze 15 dakikalık temas, büyük olasılıkla kızamık kapmanız anlamına gelir,” dedi Mohan.

Kızamığın dolaşımda olduğu tek ülke ABD değil. En büyük salgınlar (kaynak İngilizce) şu anda Bangladeş'te 65.430'u aşan vaka sayısıyla, Endonezya'da 46.578 vaka ve Guatemala'da 31.222 vaka ile yaşanıyor. “Avrupa'ya ithal edilen bir vakanın burada yeni bulaş zincirlerine yol açıp açmaması, esas olarak etkilenen Avrupa topluluğundaki bağışıklık düzeyine ve virüsün aşılama oranlarının düşük olduğu gruplara ulaşıp ulaşmadığına bağlıdır,” dedi Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) Euronews'e.

Aşılama oranı, birinci doz için yüzde 92, ikinci doz için yüzde 88 seviyesinde; ECDC buna “güçlü bir toplumsal koruma” diyor. Ancak bu oran, kalıcı bulaşmayı önlemek ve kızamığı ortadan kaldırmak için ulusal ve yerel düzeyde gerekli görülen yüzde 95'lik iki dozluk hedefin altında kalıyor.

Ulusal ortalamalar ayrıca, aşılama oranlarının daha düşük olduğu bölgeleri veya toplulukları da perdeleyebiliyor.“Kızamık vakalarının büyük bölümü aşısız kişilerde görülüyor,” diyen ECDC, ülkelerin bağışıklık açıklarını kapatmasını, her iki dozun da zamanında uygulanmasını sağlamasını, ergen ve yetişkinlere telafi aşıları sunmasını ve güçlü sürveyans ile hızlı salgın yanıt sistemlerini sürdürmesini tavsiye ediyor. Sonuçlar, sadece aşı olmayı tercih edebilenler için değil.

Henüz aşı için fazla küçük olan bebekler ile tıbbi nedenlerle aşı olamayan ya da bağışıklık sistemi yeterli yanıt veremeyen kişiler, geniş toplumda bağışıklık düzeyinin yüksek olmasına bağımlı.“Sürü bağışıklığı, yani aşılama oranlarının belirli bir eşik üzerinde tutulması bu grupları korur; dolayısıyla düşük oranlar onları hastalığa karşı daha savunmasız hale getirir,” dedi Mohan. Düşük aşılama odaklarıSorun, ulusal aşılama oranlarının düşük olduğu ülkelerle sınırlı değil.

Genel olarak iyi korunan toplumlar içinde aşısız veya eksik aşılı kişilerin kümeleri oluşabiliyor; bu da yerel düzeyde salgınların tutunabileceği koşulları yaratıyor. Aşılama kapsamındaki boşluklar, aşılama hizmetlerine erişimde zorluklar, bilgi veya farkındalık eksikliği ve aşılara ilişkin endişeler gibi çeşitli etkenlerden kaynaklanabiliyor.“Geleneksel risk grupları var; örneğin seyyar yaşam süren topluluklar ve tarihsel olarak aşıya mesafeli duran bazı dini topluluklar,” dedi Mohan.

Bununla birlikte ECDC, “aşısız bir grup insanın varlığının, otomatik olarak daha geniş toplumda büyük bir salgın yaşanacağı anlamına gelmediğini” vurgulayarak, kuzey İsveç'teki Urkult festivali (kaynak İngilizce)ni örnek gösterdi. Bu yıl 30 Temmuz ile 2 Ağustos arasında festivalde yaşanan salgın, çoğunlukla aşısız çocuk ve ergenleri etkiledi.

Toplam 28 vaka görüldü; bunların 12'si ikincil vakaydı ve salgın daha geniş nüfusta kalıcı bir bulaş zincirine dönüşmedi. “Festivalde virüse maruz kalanlar arasında nispeten az sayıda ikincil vaka görülmesi, toplumdaki bağışıklık düzeyinin yüksek olmasına, yani çocukluk çağı aşılama programına güçlü katılıma bağlıdır,” diye açıkladı (kaynak İngilizce) İsveç Halk Sağlığı Kurumu Aşılama Birimi Vekil Başkanı Johanna Rubin.“Bu durum, bir kez daha topluluk düzeyinde yüksek koruma sağlamanın önemini gösteriyor,” dedi ECDC.

Şimdilik Avrupalılar için riskin değişmediğini belirten ECDC, en son değerlendirmesine (kaynak İngilizce) göre, genel riskin 12 aydan küçük bebekler, bir ila beş yaş arasındaki çocuklar ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler için orta düzeyde olduğunu aktardı. Daha büyük aşısız çocuklar ve yetişkinler için riskin düşük ila orta düzeyde olduğu tahmin ediliyor.

Aşı ya da önceki enfeksiyon yoluyla bağışıklık kazanmış kişilerin kızamık riskinin düşük olduğu kabul ediliyor. ECDC'nin sürveyans verileri, 2026'da bildirilen kızamık vakalarının 2025'e kıyasla daha az olduğuna işaret ediyor; ancak 2026 rakamları henüz ön sonuç niteliğinde ve temkinle yorumlanmalı.

Kızamık, Avrupa'da on iki ülkede endemik: Bosna Hersek, Fransa, Gürcistan, Almanya, İtalya, Kazakistan, Kırgızistan, Polonya, Romanya, Rusya, Türkiye ve Ukrayna. Vakaların en büyük bölümü Romanya'da kaydedildi; sayı 2023'te 3.371 iken, 2024'te 30.692'ye yükseldi.

Altı Avrupa ülkesi: Ermenistan, Avusturya, Azerbaycan, İspanya, Birleşik Krallık ve Özbekistan, 2024'te kaydedilen vaka sayıları temel alınarak bu yılın başlarında yeniden endemik kızamık dolaşımına sahip ülkeler olarak sınıflandırıldı.