Kartla alışveriş iştahı eylülde azaldı

YENER KARADENİZ / İSTANBUL

Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verileri, yılın ilk dokuz ayında alışverişlerin hem adet hem de tutar bazında artmaya devam ettiğini, ancak fon piyasasında yaşanan krizin gündeme damga vurduğu eylül ayında aylık bazda gerileme görüldüğünü ortaya koydu. Özellikle geçen yılın aynı döneminde harcama tutarlarının artmasına karşılık bu yıl düşüş yaşanması, tüketim iştahındaki zayıflamayı gözler önüne serdi.

BKM verilerine göre, 2025 yılının ocak-eylül döneminde 8 milyar 317 milyon adet olan kredi kartlı alışveriş işlemi, bu yılın aynı döneminde yüzde 11,9 artarak 9 milyar 309 milyon adede ulaştı. Aynı dönemde kartlı alışverişlerin parasal büyüklüğü ise yüzde 41,8 yükselerek 13 trilyon 997 milyar liradan 19 trilyon 854 milyar liraya çıktı.

Böylece yılın ilk dokuz ayında kartlı alışverişlerde yaklaşık 992 milyon adetlik ve 5,86 trilyon liralık artış kaydedildi. Ancak aylık veriler, yılın üçüncü çeyreğinin sonuna doğru alışverişlerde ivme kaybı yaşandığını gösterdi.

30 milyon adet daha az işlem

Kartlı alışveriş sayısı haziran ayında 1 milyar 85 milyon adet seviyesindeyken temmuzda 1 milyar 129 milyon adede yükseldi. Ağustosta 1 milyar 120 milyon adede gerileyen işlem sayısı, eylül ayında ise 1 milyar 90 milyon adede kadar düştü.

Böylece yalnızca ağustos-eylül döneminde kartlı alışveriş işlemleri yüzde 2,7 azaldı. Bir başka ifadeyle tüketiciler eylül ayında bir önceki aya göre yaklaşık 30 milyon adet daha az kartlı alışveriş işlemi gerçekleştirdi.

Benzer bir tablo alışverişlerin değerinde de yaşandı. Haziranda 2 trilyon 383 milyar lira olan kartlı alışveriş tutarı, temmuzda 2 trilyon 450 milyar liraya, ağustosta ise 2 trilyon 451 milyar liraya yükseldi. Eylül ayında ise harcamalar 2 trilyon 430 milyar liraya geriledi.

Böylece kartlı alışveriş tutarı bir ayda yaklaşık 21 milyar lira azalarak yüzde 0,9 düşüş gösterdi.

Geçen yıl artmıştı

Eylül ayındaki gerilemeyi dikkat çekici kılan gelişme ise geçen yılın aynı dönemiyle yapılan karşılaştırmada ortaya çıktı. Zira 2025 yılında ağustostan eylüle kartlı alışveriş tutarı yüzde 2,4 artarken, bu yıl aynı dönemde yüzde 0,9 geriledi.

Böylece harcamaların aylık değişiminde iki yıl arasında yaklaşık 3,3 puanlık fark oluştu. Alışveriş adedinde ise geçen yılın ağustos-eylül döneminde yüzde 2,55'lik düşüş yaşanmıştı. Bu yıl aynı dönemdeki gerileme yüzde 2,69 oldu.

Dolayısıyla alışveriş sayısındaki düşüş geçen yıla oldukça yakın gerçekleşirken, asıl ayrışma harcamaların parasal büyüklüğünde ortaya çıktı. Geçen yıl eylül ayında artış gösteren nominal harcamaların bu yıl gerilemesi, tüketim harcamalarında yavaşlamaya işaret etti.

Yurtdışından alışveriş de etkilendi

Yerli kartlarla yurt dışından yapılan alışverişlerde yılın ilk dokuz ayında güçlü artış yaşanırken, son aylarda düşüş dikkat çekti. 2025'in ocak-eylül döneminde 361,3 milyon adet olan yurt dışı alışveriş işlemi, bu yıl yüzde 20 artarak 433,3 milyon adede yükseldi.

Aynı dönemde harcama tutarı yüzde 51,8 artışla 485 milyar liradan 736,1 milyar liraya çıktı. Ancak yine fon krizinin yaşandığı eylül ayında tablo tersine döndü. Temmuzda 52,3 milyon adet olan alışveriş sayısı, ağustosta 49,6 milyona, eylülde ise 47,9 milyona geriledi.

Böylece temmuzdan eylüle işlem adedinde yüzde 8,5 düşüş yaşandı. Harcama tutarı da 91,5 milyar liradan 85,6 milyar liraya inerek yüzde 6,5 azaldı. Geçen yıl ağustostan eylüle yurt dışı alışveriş tutarı yüzde 1,2 artarken, bu yıl yüzde 0,9 gerilemesi dikkat çekti.

Veriler, fon krizinin gündeme geldiği dönemde yurt dışı alışveriş iştahının da zayıfladığına işaret etti.

Yabancı alışverişinde düşüş sürüyor

Türkiye'nin yabancı ziyaretçiler açısından pahalı bir ülkeye dönüşmesi tartışılırken, BKM verileri yabancı kartlarla yapılan alışverişlerdeki kaybı ortaya koydu. 2024'ün ilk dokuz ayında yabancı kartlarla Türkiye'de 122,6 milyon alışveriş işlemi yapılırken, bu sayı 2025'in aynı döneminde yüzde 24,5 düşüşle 92,5 milyona geriledi.

Böylece bir yılda 30 milyon işlem kaybedildi. Aynı dönemde TL bazında harcama tutarı ise yalnızca yüzde 1 artarak 372,5 milyar liradan 376,1 milyar liraya çıktı. Bu yılın ilk dokuz ayında işlem sayısı yüzde 13,4 artışla 105 milyona yükselse de 2024 seviyesinin yüzde 14,4 altında kaldı.

Harcama tutarı ise 431,4 milyar liraya ulaştı. İki yıllık dönemde alışveriş sayısındaki kayıp, Türkiye'nin fiyat rekabetçiliğine ilişkin tartışmaları güçlendirirken, yabancıların alışverişlerinde henüz eski seviyelere dönülemediğini gösterdi.