HABAŞ patlamasında 9 tutuklama: Yönetim kurulu başkanı adli kontrolle serbest

İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 19 işçinin hayatını kaybettiği patlamaya ilişkin soruşturmada, gözaltına alınan 11 kişiden dokuzu tutuklandı. Şirketin yönetim kurulu başkanı Mehmet Rüştü Başaran ile bir diğer şüpheli ise ev hapsi tedbirini içeren adli kontrol kararıyla serbest bırakıldı.

Başaran, 10 Kasım Salı günü İstanbul’un Kartal ilçesinde gözaltına alınmıştı.9 Kasım’da meydana gelen patlamada ağır yaralanan işçilerden Abdullah Kılınç’ın 11 Kasım’da hayatını kaybetmesiyle can kaybı 19’a yükseldi. Son bilgilere göre yaralı sayısı ise 14.Adalet Bakanı Akın Gürlek, patlamanın ardından Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma başlatıldığını ve dört Cumhuriyet savcısının görevlendirildiğini açıklamıştı.

Adalet Bakan Yardımcısı Can Tuncay ise Başaran ve 10 kişi hakkında Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından gözaltı kararı verildiğini duyurmuştu. Tuncay’ın aktardığı görev listesinde fabrika müdürü, işveren vekili, çelikhane müdürü, mekanik bakım şefi, çelikhane şefi, periyodik kontrol mühendisi, bölüm mühendisi, vinç mekanik bakım mühendisi, kalite ve planlama müdürü, idari müdür, şirketin Aliağa şube müdürü ve yönetim kurulu başkanı yer aldı.

Tuncay, fabrikada geçmişte yaşanan işçi ölümlerine ilişkin duyum ve ihbarların da başsavcılık tarafından ayrıntılı biçimde incelendiğini söyledi. Valilik ve şirket patlamayı nasıl açıkladı? İzmir Valiliği’nin açıklamasına göre patlama, 9 Kasım’da saat 12.00 civarında meydana geldi.

Valilik, ilk bulguların sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesine işaret ettiğini belirtti. Açıklamada, olayın bu nedenle meydana geldiğinin değerlendirildiği ifade edildi. HABAŞ ise patlamanın elektrik ark ocaklarından birinde yürütülen planlı bakım çalışmaları sırasında yaşandığını açıkladı.

Şirketin internet sitesinde yayımlanan taziye mesajında "acımız tarifsizdir" denildi. Hayatını kaybeden işçilerin ailelerine ve yaralılara ihtiyaç duydukları konularda destek verilmeye devam edileceği belirtildi. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), olayla ilgili yayın yasağı getirdi.

Bir aydan kısa sürede üç ölümcül olayİşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin aktardığına göre, aynı fabrikada son patlamadan önce de iki işçi hayatını kaybetmişti. Hakan Doğan, 21 Ekim’de yüksekten düşerek yaşamını yitirdi.

Eyüp Eğinli ise 5 Kasım’da bir iş makinesinin lastiğine hava basılırken meydana gelen patlamada hayatını kaybetti.9 Kasım’daki patlamada can kaybının henüz 18 olduğu aşamada, HABAŞ’ın demir çelik fabrikası ve limanında 2018’den bu yana en az 28 işçinin öldüğü belirtilmişti. Son patlamadaki can kaybının 19’a yükselmesiyle bu toplam en az 29’a ulaşıyor.

Son üç olayın dışında, 2018’den Ekim 2026’ya kadar en az sekiz işçi daha iş kazalarında hayatını kaybetti. Bu olayların bazılarında şirket farklı oranlarda kusurlu bulundu. İSİG Meclisi’nin aktardığı örneklerden biri, Ekim 2020’de eskimiş sacların değiştirilmesi sırasında hayatını kaybeden Kadir Özdemir’in ölümü.

Ailesinin açtığı davada HABAŞ yüzde 70 oranında asli kusurlu bulundu. Mahkeme, 2023’te sonuçlanan davada Özdemir’in ailesine tazminat ödenmesine karar verdi. Özdemir’in ölümü üzerine İzmir Tabip Odası, İzmir Barosu, Aliağa Demokrasi Platformu, KESK İzmir Şubeler Platformu, DİSK Ege Bölge Temsilciliği ve İzmir İSİG Meclisi ortak açıklama yapmıştı.

Kurumlar, sorumluların cezalandırılmasını, işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerinin alınmasını, uluslararası standartlarda kamu denetimi yapılmasını ve işçiler üzerindeki uzun ve aşırı çalışma baskısının sona erdirilmesini istemişti. Şirket raporunda iş kazalarındaki artışHABAŞ’ın 2025 sürdürülebilirlik raporu, şirket ve taşeron çalışanlarının en az bir iş günü çalışamamasına neden olan kazalardaki artışı ortaya koyuyor.

Rapora göre, HABAŞ çalışanları arasında 2024’te 109 olan "kayıp günlü iş kazası" sayısı, 2025’te 146’ya yükseldi. Taşeron çalışanlarında ise aynı sayı 38’den 83’e çıktı. Bu kavram, bir iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle çalışanın en az bir tam iş günü ya da vardiya boyunca işbaşı yapamamasına yol açan durumları ifade ediyor.

Raporda, söz konusu kazaların tarihleri ve nasıl meydana geldiklerine ilişkin ayrıntı bulunmuyor. Şirket, artışın nedenlerinin analiz edildiğini; kişisel koruyucu donanımların güçlendirilmesi, mühendislik önlemleri ve taşeron denetimlerinin sıkılaştırılması gibi adımlar atıldığını belirtiyor.

HABAŞ, 2025’te şirket ve taşeronları bünyesinde ölümlü iş kazası yaşanmadığını da bildiriyor. Ancak aynı yıl çelik ocağında meydana gelen bir patlamada yedi işçi yaralanmıştı. Raporda bazı bakım ve onarım çalışmalarına da yer veriliyor.

Çalışanların farklı basınç koşullarından daha az etkilenmesi için çelikhane kumanda odalarının yeniden konumlandırıldığı, yükleme vincinin redüktör ve fren sisteminin yeniden yapılandırıldığı belirtiliyor. Bu çalışmaların yapıldığı birimlerin 9 Kasım’daki patlamayla bağlantılı olup olmadığı ise bilinmiyor.

Çalışma süresi azalırken kazalar arttıŞirket raporundaki verilere göre, çalışanların yıllık toplam çalışma süresi 2025’te önceki yıla kıyasla azaldı. Buna karşılık kayıp günlü iş kazaları arttı. Raporda, 2025’te şirket ve taşeron çalışanlarına toplam 4.363 iş güvenliği eğitimi verildiği ifade ediliyor.

Taşeronlara yönelik eğitimlerin kapsamının genişletildiği, temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi alan taşeron işçi sayısının 269’dan 615’e yükseldiği belirtiliyor. Bununla birlikte raporun başka bir bölümündeki tabloda, iş güvenliği eğitimlerinin toplam süresinin 2024’te 65 bin 700 saatten 2025’te 8.697 saate gerilediği görülüyor.

Raporda bu düşüşün nedenine ilişkin açıklama yer almıyor. Bakan Işıkhan: Fabrika daha önce denetlendiHABAŞ, sürdürülebilirlik raporunda iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin ilgili mevzuat ve standartlara göre düzenlendiğini, bağımsız belgelendirme kuruluşları tarafından denetlenip sertifikalandırıldığını belirtiyor.

Raporda sistemin yıllık iç ve dış denetimlerle izlendiği, bağımsız kuruluşların yanı sıra kamu makamlarınca da düzenli aralıklarla denetlendiği ifade ediliyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan da 9 Kasım’daki açıklamasında fabrikanın bakanlık tarafından daha önce denetlendiğini söyledi.

Işıkhan, "Çok ciddi anlamda sıkıntıların yaşanmadığı belirleniyor müfettişlerimiz tarafından" dedi. Bakan, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun patlamayı araştırmak üzere bir başmüfettiş görevlendirdiğini, denetim ve teftişlerin tamamlanmasının ardından kamuoyunun bilgilendirileceğini açıkladı.

HABAŞ, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından'2021 yılının çelik sektörü ihracat şampiyonu' olarak açıklanmıştı. Haziran 2022'de yapılan TİM 29.Olağan Genel Kurulu'nda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, HABAŞ yönetim kurulu başkanı Mehmet Rüştü Başaran'a ödülü takdim etmişti.

Sendikadan işveren ve kamu denetimi çağrısıBirleşik Metal-İş Sendikası, sosyal medya açıklamasında işçi sağlığı ve iş güvenliğinin maliyet kalemi olarak görülmesini, taşeron çalışma düzenini ve kamu denetimindeki eksiklikleri eleştirdi. Sendika, "HABAŞ’ta önceki iki iş cinayetinin ardından işverenin hangi önlemleri aldığı ve kamu kurumlarının denetim görevini yerine getirip getirmediği açığa çıkarılmalıdır" çağrısında bulundu.

İSİG Meclisi de Ege İşçi Birliği’nin ölümleri protesto etmek amacıyla fabrika duvarına "HABAŞ’ta iş cinayeti! Artık yeter!" yazılı pankart astığını, pankartın aynı gün kaldırıldığını bildirdi. Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, taziye ve geçmiş olsun mesajında "Aliağa’nın ve tüm İzmir’in başı sağ olsun" dedi.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ise iş kazalarının önlenmesinin, çalışanların yaşam hakkının korunmasının ve iş güvenliği tedbirlerinin eksiksiz uygulanmasının ertelenemez bir sorumluluk olduğunu belirterek patlamanın tüm yönleriyle aydınlatılmasını istedi.