Ankara’nın eski gazete ilanlarında hangi semtler “gözde” olarak pazarlanıyordu?

Bugünün Ankara’sında “gözde semt” denildiğinde akla gelen adreslerle 70-80 yıl önceki ilanların öne çıkardığı yerler aynı değil. 1930’lardan 1980’lerin ortasına kadar yayımlanan gazete ilanları ve konut piyasasına ilişkin dönem haberleri incelendiğinde, başkentte prestijin önce planlı ve bahçeli yeni mahalleler üzerinden, daha sonra ise Çankaya eksenindeki apartman bölgeleri üzerinden tanımlandığı görülüyor.

Dönemin ilanlarında bugünkü “prestijli”, “lüks” veya “prime lokasyon” ifadelerinin karşılığı çoğunlukla “mutena” kelimesiydi. Arşivde bu nitelemeyle açık biçimde öne çıkarılan yerler arasında Kavaklıdere, Bahçelievler, Yenimahalle ve Çankaya bulunuyor.1970’lerin sonuna gelindiğinde ise gazete haberleri Çankaya, Gaziosmanpaşa ve Kavaklıdere’yi “birinci derece” semtler arasında saymaya başlıyor.1936’DA PRESTİJİN ADRESİ: KAVAKLIDERE VE ÇANKAYABaşkentte prestij söyleminin erken örneklerinden biri 1936 tarihli bir kooperatif ilanında görülüyor.

Ulus gazetesindeki Ankara Güven Yapı Kooperatifi ilanında Kavaklıdere’de yapılacak dükkânların “mahallenin en mütena yerinde” bulunduğu belirtiliyor. İlanın dikkat çekici yanı yalnızca konum vurgusu değil; bölgenin elçilikler ve villalarla çevrili oluşunun da ticari değer göstergesi olarak kullanılması.

Aynı metin Çankaya ve Kavaklıdere’yi birlikte, yüksek harcama gücüne sahip bir çevre olarak tanımlıyor. Bu dil tesadüf değildi. Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde Ankara’nın yeni yerleşim alanları güneye doğru gelişirken Yenişehir, Kavaklıdere ve Çankaya; bürokratların, milletvekillerinin ve yeni başkent elitlerinin konut tercihleriyle şekilleniyordu.

Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından yayımlanan kent tarihi çalışmaları da Yenişehir ve çevresinde memur, bürokrat ve milletvekilleri için bir ve iki katlı konutların geliştiğine işaret ediyor. Kavaklıdere’nin prestij algısı sonraki yıllarda da sürdü.

İş Bankası’nın konut ikramiyelerini tanıtan bir reklam metninde bölge doğrudan “Ankara’nın en mutena semti Kavaklıdere” ifadesiyle tanımlandı; rahatlık ve sağlamlığın yanında dairenin “bol gelirli” olması da satış söyleminin parçasıydı. BAHÇELİEVLER: “ANKARA’NIN EN MUTENA YERİ”1950’lerde aynı prestij dili bu kez Bahçelievler’de çok açık biçimde karşımıza çıkıyor.

Zafer gazetesinin 21 Kasım 1954 tarihli küçük ilanlarında satılık bir ev, “Ankara’nın en mutena yeri olan Bahçelievler’de” sözleriyle tanıtılıyordu. İlanda iki daireli, geniş salonlu ve bahçeli evin konumu başlı başına bir satış unsuru olarak kullanılmıştı.

Bahçelievler’in bu konuma gelmesinin ardında planlı konut üretimi vardı. Ticaret Bakanlığının kooperatifçilik tarihçesine göre 1934’te Ankara’da kurulan ve ortakları arasında evi olmayan devlet memurlarının bulunduğu Bahçelievler Konut Yapı Kooperatifi, bugünkü semtin çekirdeğini oluşturdu.

Dönemin planlama yaklaşımı Bahçelievler’i yalnızca konut alanı değil, modern başkent yaşamının bir modeli olarak kurgulamıştı. YENİMAHALLE DE “MUTENA” VE “MODERN” OLARAK SATILDIBugünden bakıldığında şaşırtıcı olabilecek örneklerden biri Yenimahalle.

Milliyet’in 25 Kasım 1957 tarihli sayısında Türkiye Emlak Kredi Bankası tarafından verilen ilanda “Yenimahalle semtinin en mutena yerinde” 1061 konutluk modern bir sitenin inşa edildiği duyuruluyordu. İlanda “modern site”, “konforlu daire” ve ev sahibi olma imkânı birlikte öne çıkarılıyordu.

Yenimahalle’nin kuruluş süreci de dönemin konut politikasının doğrudan ürünüydü. Yenimahalle Belediyesinin tarihçesine göre yerleşimin temelleri 1940’ların sonunda Ankara’daki konut sıkıntısına çözüm amacıyla atıldı; arsalar ve krediler yoluyla özellikle memur ve dar gelirli kesimlerin konut edinmesi hedeflendi.

Dolayısıyla 1950’lerde “gözde” olmak yalnızca şehrin merkezine yakın olmak anlamına gelmiyordu. Planlı mahalle, yeni yapı, altyapı, bahçe ve konfor vaatleri de bir bölgenin prestijini belirleyen unsurlardı. 1970’LERDE ÇANKAYA AÇIK BİÇİMDE VİTRİNE ÇIKTI1970’lere gelindiğinde ilan dilindeki prestij odağının Çankaya’da yoğunlaştığı görülüyor.

Milliyet’in 26 Temmuz 1971 tarihli sayısında ASTUR Çankaya Evleri, doğrudan “Ankara’nın en mütena semti Çankaya’da” ifadesiyle pazarlanıyordu. Projede 100 ila 160 metrekare arasında değişen daire seçenekleri sunuluyor; konum, manzara ve semtin itibarı satış söyleminin merkezine yerleştiriliyordu.

Altı yıl sonra Cumhuriyet gazetesinin konut maliyetlerini ele aldığı bir haberde Ankara’nın semtleri ekonomik açıdan neredeyse bir prestij sınıflamasına tabi tutuldu. Haberde Çankaya, Gaziosmanpaşa ve Kavaklıdere “birinci derece”, Bahçelievler, Emek ve Aydınlıkevler ise “ikinci derece” semtler olarak tanımlanıyordu.

Aynı tip konutların kiralarının birinci derece semtlerde belirgin biçimde daha yüksek olduğu aktarılıyordu. Bu sınıflama, Ankara’nın eski prestij merkezlerinin tümüyle ortadan kalkmadığını; ancak Çankaya-Gaziosmanpaşa-Kavaklıdere hattının fiyat açısından ayrı bir kategori oluşturmaya başladığını gösteriyor.1986'DA GAZETENİN İFADESİYLE “EN GÖZDE SEMT ÇANKAYA”Prestij haritasının 1980’lerdeki karşılığı daha da belirginleşiyor.

Cumhuriyet’in 29 Ağustos 1986 tarihli Ankara kira araştırması doğrudan “en gözde semt olan Çankaya” ifadesini kullanıyor. Habere göre Çankaya’da kiralar dönemin Ankara ortalamasının üst seviyelerine çıkarken Gaziosmanpaşa’ya geçildiğinde fiyatlar büyük ölçüde değişmiyordu.

Yukarı Ayrancı’da daha çok üst düzey bürokratların oturduğu belirtilirken Kavaklıdere’de ise fiyatların sokaktan sokağa değiştiğine dikkat çekiliyordu. Tunalı Hilmi ve Güniz Sokak gibi adresler ayrıca yüksek bedellerle anılıyordu.

Böylece eski gazetelerde ortaya çıkan tablo yalnızca “hangi semt pahalıydı?” sorusuna değil, Ankara’da statünün hangi yöne doğru hareket ettiğine de yanıt veriyor. ANKARA’NIN PRESTİJ HARİTASI BATIDAN GÜNEYE KAYDIArşiv örnekleri birlikte okunduğunda üç farklı dönem seçilebiliyor.1930’lar ve 1950’lerde Kavaklıdere ile Bahçelievler, yeni başkentin planlı, bahçeli ve seçkin yaşam biçimini temsil ediyordu.

Aynı dönemde Yenimahalle, yeni ve modern konut üretiminin cazibesiyle pazarlanıyordu.1970’lerden itibaren ağırlık belirgin biçimde Çankaya-Kavaklıdere-Gaziosmanpaşa hattına geçti. Bahçelievler ve Emek önemini korusa da dönem gazetelerindeki kira sınıflamalarında artık ikinci grupta yer almaya başladı.1980’lerde ise Çankaya gazetelerin açık ifadesiyle Ankara’nın “en gözde” semti haline gelmişti.

Eski ilanların anlattığı şey yalnızca konut fiyatları değil. “Bahçeli ev”, “modern site”, “elçiliklere yakınlık”, “manzara”, “konfor” ve sonunda doğrudan semt adının kendisi, farklı dönemlerde Ankara’da gayrimenkulün nasıl pazarlandığını gösteriyor.

Bugün sıradan görünen bazı mahalle adlarının bir zamanlar ilanlarda başlı başına statü göstergesi olarak kullanılması, başkentin sosyal coğrafyasındaki değişimi de görünür kılıyor.