Yemen Barış Anlaşmasında Sıralama Neden Hâlâ Anahtar

2016 Kuveyt görüşmeleri, Yemen'de barışın'kim neyi önce yapar' sıralaması yüzünden çöktü; on yıl sonra aynı sorun hâlâ çözülemedi ve BM sürecini kilitlemeye devam ediyor.

· 1 dk 1 Yemen Barış Anlaşmasında Sıralama Neden Hâlâ Anahtar Hürmüz Boğazı'nda ABD askeri eylemi iddiası: Trump'ın'hafif bir şey' açıklaması Yemen'de savaşın sona erdirilmesi için 2016'da Kuveyt'te yapılan BM arabuluculuğundaki görüşmeler, tarafların "barış yapılıp yapılmayacağını" değil, "hangi adımın önce atılacağını" tartıştığı için çöktü. Aradan on yıl geçmesine karşın aynı "sıralama" sorunu, Yemen barış sürecinin en kırılgan noktası olmaya devam ediyor.

2016'nın Nisan ayında Kuveyt'te başlayan görüşmeler, Yemen krizinin çözümü için o güne kadarki en ciddi girişim olarak kabul edildi. BM'nin Yemen Özel Temsilcisi İsmail Ould Şeyh Ahmed'in arabuluculuğunda yürütülen süreçte, o dönemde Kuveyt Emiri Şeyh Sabah el-Ahmed el-Cabir es-Sabah da delegasyonları masada tutmak için kişisel devreye girdi. Ancak görüşmeler Ağustos 2016'da kesildi.

Taraflar barış konusunda uzlaşamadıkları için değil, adımların sırası konusunda anlaşamadıkları için masadan kalktı. Hükümet tarafı, Husilerin ve müttefiklerinin işgal ettikleri kentlerden çekilmesini ve ağır silahlarını teslim etmesini ilk adım olarak görüyordu.

Husiler ve Genel Halk Kongresi ise önce kendilerini de içeren yeni bir hükümetin kurulmasını istiyordu. Her iki taraf da sırasını "güvence" olarak görüyordu; diğer taraf ise bunu "ödül" olarak okuyordu.

2016'daki çöküşün ardından Yemen'de çatışmalar aralıklarla sürdü. Aralık 2018'de Stockholm'de varılan anlaşma (Hudeyde limanı, esir değişimi ve Taiz) ve Nisan 2022'de BM arabuluculuğunda sağlanan altı aylık ateşkes gibi ara kazanımlar elde edildi; ancak ateşkes Ekim 2022'de sona erdi.

BM'nin mevcut Yemen Özel Temsilcisi Hans Grundberg'in yürüttüğü süreçte de temel sorun değişmedi: siyasi geçişin hangi güvenlik adımlarına koşullandırılacağı.

Uzmanlar, Yemen'de kalıcı bir barışın ancak "önce güvenlik, sonra siyaset" ya da "önce siyaset, sonra güvenlik" ikileminin ötesine geçen, eşzamanlı ve garantili bir takvimle mümkün olabileceğini vurguluyor. Aksi halde her iki taraf da diğerinin adım atmasını bekleyerek süreci kilitlemeye devam edecek.

Yemen'deki istikrarsızlık, Kızıldeniz ve Süveyş geçişlerini etkileyerek Türkiye dahil ticaret yollarını da yakından ilgilendiriyor. Bu nedenle sıralama sorununun çözülmesi yalnızca Yemenliler için değil, bölgesel ekonomi için de kritik.