Gaziantep Dülük'te Yüzyıllardır Anlatılan Gizemli Efsane

Gaziantep'in yaklaşık 10 kilometre kuzeyinde bulunan Dülük Antik Kenti, kentin en eski tarihsel alanlarından biri olarak dikkat çekiyor. Antik kaynaklarda Doliche adıyla geçen bölge, binlerce yıllık yerleşim izleri, kaya mezarları, mağaraları ve dini yapılarıyla Gaziantep'in geçmişine ışık tutuyor.

Dülük'ü diğer tarihi alanlardan ayıran en önemli özelliklerden biri ise yalnızca bir yerleşim alanı değil, aynı zamanda önemli bir kutsal merkez olması. Bölgede Hitit döneminden Roma dönemine kadar uzanan farklı inançların izlerine rastlanıyor. Dülük'te Teşup, Zeus ve Jüpiter Dolikhenos kültleriyle bağlantılı buluntuların yanı sıra Roma dönemine ait Mitras kültünün yeraltı tapınağı da bulunuyor.

İşte bu gerçek tarihsel mirasın çevresinde zaman içinde çok sayıda gizemli anlatı ortaya çıktı. Bunlardan biri de 1860'lı yıllarda geçtiği ileri sürülen, bakır bir levha, kayıp görevliler, gizli tüneller ve Gaziantep Kalesi'ne uzandığı iddia edilen bir yeraltı geçidini konu alan hikâye.

Ancak bu anlatının önemli bir ayrımı bulunuyor: Karakuşlu Agop, Kenan Bey, "Altıncı Mağara", gizli hazine ve Gaziantep Kalesi'ne uzanan tünel gibi ayrıntılar için doğrulanmış tarihsel bir belgeye rastlanmıyor. Bu nedenle söz konusu bölüm, Dülük çevresinde anlatılan gizemli bir efsane olarak ele alınmalı.

Efsaneye göre hikâye 1867'de başladı

Anlatıya göre 1867 yılının sonbaharında Ayıntap'ın tanınmış bakırcı ustalarından Karakuşlu Agop, bakır işçiliğinde kullanmak istediği nadir bir minerali bulmak amacıyla Dülük kayalıklarına gitti.

Fakat o gece evine dönmedi.

Rivayete göre üç gün boyunca kendisinden haber alınamayan Agop, daha sonra Dülük'teki kaya mezarlarından birinin girişinde bulundu.

Hikâyenin en çarpıcı bölümünde, Agop'un gözlerinin açık olduğu ve elindeki bakır çekici sıkıca tuttuğu anlatılıyor.

Kendisini bulanlara yalnızca şu sözleri söylediği ileri sürülüyor:

"Güneş yeraltına indi..."

Bu söz, Dülük'ün yeraltındaki gizemli dünyasına ilişkin anlatının başlangıcı olarak kabul ediliyor.

Kaya mezarları gerçek, bakır levha ise efsanenin parçası

Dülük'te çok sayıda kaya mezarının bulunması tarihsel olarak doğrulanmış durumda. Bölgedeki nekropol alanında kayaya oyulmuş oda mezarları ve dini-mitolojik konulu kabartmalar bulunuyor.

Efsanede ise Agop'un yanında eski yazılar ve semboller bulunan yuvarlak bir bakır levha bulunduğu öne sürülüyor.

Levhanın, Roma dönemindeki yeraltı ibadet alanlarına ulaşan tünellerin anahtarı olduğu iddia ediliyor.

Bu noktada gerçek arkeoloji ile efsane birbirinden ayrılıyor. Dülük'te gerçekten bir Mitras yeraltı tapınağı bulunuyor. Kültür Portalı, bu tapınağın 1997-1998 yıllarındaki kazılar sonucunda ortaya çıkarıldığını ve Anadolu'da bulunan ilk Mitras yeraltı tapınağı olduğunu belirtiyor.

Fakat söz konusu bakır levhanın veya tünellerin bir "anahtar" olarak kullanıldığına ilişkin doğrulanmış bir arkeolojik bulgu bulunmuyor.

Dülük'ün gerçek yeraltı tapınağı

Dülük'ün gizemli hikâyelerle anılmasının en önemli nedenlerinden biri, bölgede gerçekten bir yeraltı Mitras tapınağının bulunması.

Mitras kültü özellikle Roma döneminde yayılmış bir inanç sistemi olarak biliniyor. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'nin Dülük hakkında verdiği bilgilere göre bölge, Roma döneminde Jüpiter Dolikhenos kültünün önemli merkezlerinden biri durumundaydı.

Dülük'teki arkeolojik alanın içerisinde nekropol, kaya mezarları, mağaralar ve farklı dönemlere ait dini yapılar bulunuyor.

Dolayısıyla bölgenin yeraltı yapıları hakkında gerçek bir tarihsel temel bulunması, sonradan ortaya çıkan gizemli hikâyelerin de daha etkileyici hale gelmesine neden oluyor.

Moğol hazinesi anlatısı

Efsanenin bir başka bölümünde ise hikâye 1300'lü yıllara taşınıyor.

Rivayete göre Moğol istilası sırasında Ayıntap'a gelen bir komutan, yağmaladığı altınları ve kervanlardan elde edilen değerli eşyaları Dülük'teki yeraltı tapınaklarından birine sakladı.

Hazinenin bulunduğu yerin kanla mühürlenen bir tılsımla kapatıldığı ve girişin gizlendiği ileri sürülüyor.

Bu anlatının devamında ise levhanın sırrını çözmeye çalışan Kenan Bey'in hikâyeye dahil olduğu aktarılıyor.

Ancak Moğol hazinesinin Dülük'te saklandığını gösteren doğrulanmış bir arkeolojik veya tarihsel kayıt bulunmuyor.

Kenan Bey ve "Altıncı Mağara"

Efsaneye göre eski eserlere meraklı olduğu anlatılan Kenan Bey, bakır levhayı incelemek için Agop'un dükkânına gitti.

Levha üzerindeki sembolleri çözdükçe Dülük'ün altında geniş bir tünel ağı bulunduğuna inandığı ileri sürülüyor.

Bunun üzerine dört kişilik bir zaptiye ekibiyle "Altıncı Mağara" olarak adlandırılan bölgeye indiği anlatılıyor.

Meşalelerle ilerleyen grup, kaya duvarlarında çeşitli kabartmalarla karşılaştı.

Hikâyenin bu bölümünde özellikle insan başlı boğa figürlerinden söz ediliyor. Bu ayrıntı, Dülük'ün gerçek tarihindeki boğa sembolizmiyle de dikkat çekici biçimde örtüşüyor. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, Dülük'teki Teşup ve Jüpiter Dolikhenos kültlerine ilişkin boğa üzerindeki tanrı kabartmalarından söz ediyor.

Siyah sunak ve kırmızı sıvı

Efsanenin en karanlık bölümünde mağaranın sonunda büyük bir kaya bloğunun üzerine yerleştirilmiş siyah bir sunaktan bahsediliyor.

Sunakta bulunan bakır çanakta kırmızı bir sıvının olduğu ve sıvının yıllar geçmesine rağmen taze kaldığı iddia ediliyor.

Zaptiyelerden birinin sunağa dokunmasıyla birlikte mağaranın derinliklerinden güçlü bir ses geldiği, meşalelerin söndüğü ve grubun paniğe kapıldığı anlatılıyor.

Bu bölümün tamamı efsane niteliğinde.

Dülük'te gerçek anlamda dini yapılar, kaya mezarları ve yeraltı mekânları bulunmasına rağmen bu olayların 1867'de yaşandığını doğrulayan tarihsel bir kayıt ortaya konulmuş değil.

Kenan Bey'in kaybolduğu iddiası

Hikâyeye göre mağarada yaşanan olayın ardından iki zaptiye baygın halde bulundu.

Kenan Bey ile yanında bulunan iki kişinin ise yeraltındaki tünellerde kaybolduğu ileri sürüldü.

Mağaranın girişindeki tünelin kaya parçalarıyla kapandığı ve içeride bulunan kişilere ulaşılamadığı anlatıldı.

Geri dönen zaptiyelerin ise karanlıkta çok sayıda göz gördüklerini ve Kenan Bey'in kayaların arasına doğru sürüklendiğini söyledikleri iddia edildi.

Bu ayrıntılar, Dülük'ün "lanetli tüneller" efsanesinin temelini oluşturuyor.

Üç ay sonra Gaziantep Kalesi'nde yeni bir iddia

Hikâyenin devamında olayların Dülük'ten Gaziantep Kalesi'ne taşındığı anlatılıyor.

1868 kışında Gaziantep Kalesi'nde nöbet tutan bir zaptiyenin Dülük yönünde yeşilimsi bir ışık gördüğü ileri sürülüyor.

Ertesi sabah ise Ayıntap Mutasarrıflığı'nın kapısına çamur ve kan lekeleri bulunan bir zarf bırakıldığı rivayet ediliyor.

Zarfın içerisinden Kenan Bey'e ait olduğu iddia edilen mühürlü bir yüzük ve el yazısıyla hazırlanmış bir not çıktığı anlatılıyor.

Notta, Dülük'teki tünellerin mağarada sona ermediği ve yeraltındaki yolun Gaziantep Kalesi'nin gizli zindanlarına ulaştığı ileri sürülüyor.

Dülük ile Gaziantep Kalesi arasında gizli tünel var mı?

Hikâyenin en çok merak uyandıran bölümü, Dülük ile Gaziantep Kalesi arasında gizli bir yeraltı geçidi bulunduğu iddiası.

Ancak mevcut resmi ve arkeolojik kaynaklarda Dülük ile Gaziantep Kalesi arasında böyle bir tünelin varlığını doğrulayan bir bilgi bulunmuyor.

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, Dülük ve Gaziantep Kalesi'nin kentin tarihsel gelişimindeki bağlantısına dikkat çekiyor. Buna göre bölgedeki yerleşim Dülük'ten sonra Gaziantep Kalesi çevresinde gelişerek şehirleşmenin bu alanda yoğunlaşmasına uzanıyor.

Bu tarihsel bağlantı, iki bölge arasında gizli bir yeraltı tünelinin bulunduğu anlamına gelmiyor.

Gaziantep Kalesi'nin gerçek tarihi

Gaziantep Kalesi de kentin çok katmanlı tarihinin önemli parçalarından biri.

Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Kültür Portalı'ndaki bilgilere göre kale, eski bir Hitit yerleşiminin bulunduğu alanda Roma döneminde gözetleme kulesi olarak kullanıldı; Bizans döneminde ise İmparator Justinianus döneminde kale haline getirildi. Daha sonraki dönemlerde de çeşitli onarımlardan geçti.

Dolayısıyla Gaziantep Kalesi'nin uzun tarihinin Dülük'le birlikte anılması doğal olsa da, iki alan arasında efsanede anlatıldığı şekilde gizli bir tünel bulunduğuna ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

"Kanlı Zindan" anlatısı

Efsaneye göre Kenan Bey'in bıraktığı iddia edilen mesajın ardından bazı görevliler Gaziantep Kalesi'nin altında bulunduğu söylenen "Kanlı Zindan"a indi.

Rivayete göre aşağıya inen ekip rutubetli ve karanlık bir tünelle karşılaştı.

Tünelin Dülük yönünden geldiği ileri sürülen bölümünde insan ayak izleri görüldü.

Bir taş kemerin altında ise Kenan Bey'e ait olduğu iddia edilen bir fener ve parçalanmış kıyafetler bulundu.

Duvara kazındığı anlatılan cümle ise şöyleydi:

"Toprağın altındaki mühür açıldı. Buraya giren, ışığı unutur."

Hikâyenin bundan sonraki bölümünde meşalelerin söndüğü, tünelden sesler geldiği ve görevlilerin panik içerisinde kaleye döndüğü anlatılıyor.

Dülük'teki gerçek gizem: Binlerce yıllık geçmiş

Efsaneler bir yana bırakıldığında Dülük'ün gerçek tarihi bile başlı başına dikkat çekici.

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'nin verdiği bilgilere göre Dülük'te Paleolitik döneme ait taş aletler ve bunların üretildiği atölyeler bulundu. Şarklı Keber Mağarası ise yaklaşık 600 bin yıl öncesine tarihleniyor.

Kültür Portalı da Dülük'ün bilinen ilk yerleşimini yaklaşık 600 bin yıl öncesine tarihlendiriyor. Antik kent ve kutsal alan olarak iki bölümden oluşan Dülük'te kaya mezarları ve Mitras Tapınağı bulunuyor.

Bu nedenle Gaziantep Dülük'ün gizemi, yalnızca sonradan ortaya çıkan korku hikâyelerinden ibaret değil.

Bölgenin gerçek arkeolojik geçmişi, insanlık tarihinin çok daha eski dönemlerine kadar uzanıyor.

Gaziantep'in binlerce yıllık mirası yeniden gündemde

Dülük, son yıllarda Gaziantep'in kültür ve inanç turizmi açısından öne çıkarılmak istenen tarihi alanlarından biri haline geldi.

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, 2025 yılında Dülük'ün uluslararası ölçekte tanıtılması amacıyla çalışmalar yürütüldüğünü ve bölge için master plan hazırlandığını duyurdu. Açıklamalarda Dülük'teki Mitras Tapınağı, Jüpiter Dolikhenos inancı, Roma dönemi kalıntıları, kaya mezarları ve taş ocaklarına dikkat çekildi.

2026 yılında ise Dülük Baba Zaviyesi ve Türbesi'nin asıl yerinde yeniden inşa edilmesine yönelik çalışma duyuruldu. Bu gelişmeler, bölgenin Gaziantep'in kültürel mirası içerisindeki öneminin günümüzde de sürdüğünü gösteriyor.

Sönmeyen fener efsanesi

Dülük ile Gaziantep Kalesi arasında gizli bir tünel bulunduğu yönündeki hikâyenin en etkileyici bölümü ise "sönmeyen fener" anlatısı.

Rivayete göre geceleri Dülük kayalıklarında görüldüğü söylenen belli belirsiz ışık, yeraltında kaybolan Kenan Bey'in fenerinden geliyor.

Bu anlatının tarihsel bir gerçek olduğunu gösteren doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor.

Fakat Gaziantep Dülük'ün gerçek arkeolojik mirası, antik yeraltı tapınağı, kaya mezarları ve binlerce yıllık yerleşim geçmişi, bölgenin gizemli hikâyeler için güçlü bir atmosfer oluşturmasına neden oluyor.

Bugün Dülük'e giden ziyaretçiler, antik kaya mezarlarının ve kutsal alanların arasında dolaşırken hem Gaziantep'in binlerce yıllık tarihine tanıklık ediyor hem de bölgeyle ilgili nesilden nesile aktarılan efsaneleri hatırlıyor.

Dülük'ün kayıp hazinesi, gizli tünelleri ve Gaziantep Kalesi'ne uzandığı ileri sürülen yeraltı yolu ise doğrulanmış tarihsel bilgilerden ziyade, bölgenin gizemli anlatıları arasında yer almaya devam ediyor.