Trabzon'da 800 yıllık sır ortaya çıktı!

Trabzon'un yüzyıllara uzanan afet geçmişi, yeni tarihî belgeler ve araştırmalarla yeniden ele alınıyor.

Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından kültür yayını olarak basılan Geçmişten Günümüze Trabzon'da Doğal Afetler adlı kitap, araştırmacılar Fatih Erol ve Mustafa Topsakal tarafından yeni bilgiler ışığında güncelleniyor.

Çalışmada, kitabın yayımlanmasının ardından yaşanan doğal afetlerin yanı sıra daha önce ulaşılamayan tarihî kaynaklarda tespit edilen afet kayıtları da envantere ekleniyor.

Trabzon'un hangi dönemlerde, hangi bölgelerinde ve ne tür afetlerle karşılaştığını ortaya koyan çalışmada, belgelerle tespit edilebilen can kayıpları da ayrıntılı şekilde inceleniyor.

800 YIL ÖNCE TRABZON'U KUŞATAN SELÇUKLU ORDUSUNU SEL VURDU

Araştırmanın en dikkat çekici bölümlerinden birini, yaklaşık 800 yıl önce yaşanan bir sel felaketi oluşturuyor.

Tarihî kayıtlara göre 1223 veya 1228 yılında Selçuklu ordusu, Trabzon Rum Devleti'nin hâkimiyetindeki Trabzon'u kuşattı.

Selçuklu askerlerinin şehir surlarının dışında bulunduğu sırada başlayan fırtına ve şiddetli yağışlar, büyük bir taşkına neden oldu.

Yağışların ardından meydana gelen sel, kuşatmayı sürdüren Selçuklu ordusunu etkiledi. Askerî düzen bozulurken bazı askerler sel sularına kapılarak hayatını kaybetti.

Bugünkü Tabakhane ve Zağnos dereleriyle ilişkilendirilen bu taşkın, Trabzon'da bugüne kadar tespit edilen en eski doğal afet kaydı olarak öne çıkıyor.

Olayın dikkat çeken yönü ise selin, surlarla çevrili şehrin içerisinde bulunan halktan ziyade, surların dışında kuşatmayı sürdüren askerleri etkilemiş olması.

Tarihî anlatımlarda hayatını kaybeden askerlerin sayısı belirtilmediğinden söz konusu kayıplar günümüzde hazırlanan sayısal afet bilançosuna dâhil edilemiyor.

Ancak bu olay, Trabzon'da doğal afetlerin yalnızca yerleşim alanlarını değil, tarihî gelişmeleri ve askerî faaliyetleri de etkilediğini ortaya koyuyor.

TRABZON'DA 123 AFETTE 693 CAN KAYBI

Güncellenen afet envanterine göre, 1850 ile 2025 yılları arasında Trabzon'da can kaybı bilgisine ulaşılabilen 123 doğal afet meydana geldi.

Bu afetlerde toplam 693 kişinin hayatını kaybettiği belgelendi.

Ancak araştırmada, 693 kişinin Trabzon'da tarih boyunca doğal afetlerde hayatını kaybedenlerin kesin toplamı olmadığına özellikle dikkat çekiliyor.

Bu rakam yalnızca bugüne kadar ulaşılan belgeler, tarihî kayıtlar ve diğer kaynaklar üzerinden tespit edilebilen can kayıplarını ifade ediyor.

Geçmiş yüzyıllarda yaşanan bazı afetlerin kayıtlara geçmemiş olması veya ilgili belgelerin günümüze ulaşmamış olması nedeniyle gerçek can kaybının daha yüksek olabileceği değerlendiriliyor.

Yeni kaynakların incelenmesiyle birlikte mevcut bilançonun değişebileceği belirtiliyor.

EN FAZLA CAN KAYBINA SELLER NEDEN OLDU

Trabzon'un afet geçmişinde can kaybı bakımından ilk sırada sel ve taşkınlar bulunuyor.

Bu rakam, belgelenebilen toplam 693 can kaybının yaklaşık yüzde 56'sını oluşturuyor.

Afet türlerine göre can kayıpları şöyle sıralandı:

Sel ve taşkın: 40 olayda 387 can kaybı

Heyelan ve kaya düşmesi: 46 olayda 142 can kaybı

Çığ: 19 olayda 85 can kaybı

Fırtına ve diğer doğa olayları: 17 olayda 76 can kaybı

Deprem: 1 olayda 3 can kaybı

Envanterde olay sayısı bakımından heyelan ve kaya düşmeleri ilk sırada yer alırken, can kayıpları açısından sel ve taşkınların çok daha ağır sonuçlara neden olduğu görülüyor.

1929 SOLAKLI SELİNDE 148 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ

Araştırmaya göre bu felakette 148 kişi hayatını kaybetti.

Solaklı selini, 1988 yılında meydana gelen ve 64 kişinin yaşamını yitirdiği Çatak heyelanı takip etti.

1990 yılında kaydedilen bir sel felaketinde 56, 1998 yılındaki Beşköy selinde ise 50 kişinin hayatını kaybettiği belirlendi.

Yalnızca bu dört büyük afette toplam 318 kişi yaşamını yitirdi.

Bu sayı, Trabzon'da belgelenebilen 693 can kaybının yaklaşık yüzde 46'sına karşılık geliyor.

Araştırmada, büyük afetlerin yanı sıra tek kişinin hayatını kaybettiği olayların da şehir hafızasında önemli bir yere sahip olduğu vurgulanıyor.

TRABZON'DA ÇIĞ FELAKETLERİ DE CAN ALDI

Trabzon'un afet tarihinde sel ve heyelanların yanı sıra çığ felaketleri de önemli yer tutuyor.

Ulaşılabilen tarihî kayıtlara göre 1860-2015 yılları arasında meydana gelen 19 çığ olayında 85 kişi hayatını kaybetti.

1862 yılında Akçaabat'ta yaşanan çığda 12, 1924 yılındaki bir başka Akçaabat çığında 10, 1932 yılında Maçka'da meydana gelen çığda ise 13 kişi yaşamını yitirdi.

Daha yakın tarihte, 2009 yılında Zigana'da meydana gelen çığ felaketinde 10 kişinin hayatını kaybettiği kayıtlara geçti.

ÇAYKARA'DA AYNI BÖLGEDE TEKRARLAYAN FELAKETLER

Araştırmada dikkat çeken ayrıntılardan biri de Çaykara ilçesindeki Kavlatan bölgesinde farklı yıllarda meydana gelen çığ felaketleri oldu.

Envantere göre 1940, 1942, 1953, 1956, 1967 ve 1981 yıllarında Kavlatan'da can kaybına neden olan çığ olayları yaşandı.

2015 yılında Çaykara-Kavlatan bölgesinde meydana gelen çığda da 5 kişinin hayatını kaybettiği kayıtlara geçti.

Aynı bölgede farklı yıllarda benzer felaketlerin tekrarlanması, tarihî afet kayıtlarının önemini bir kez daha ortaya koydu.

Bu tür kayıtların, geçmişte hangi yerleşimlerin afetlerden etkilendiğinin belirlenmesi açısından önemli bilgiler sunduğu ifade ediliyor.

FIRTINA VE DEPREMLER DE AFET TARİHİNDE YER ALIYOR

Trabzon'un afet geçmişi yalnızca sel, heyelan ve çığ olaylarından oluşmuyor.

Bu olaylar arasında 1919 yılındaki Gülcemal kazasında 30, 1936 yılındaki fırtınada 19 ve 1962 yılında meydana gelen fırtınada 9 can kaybı bulunuyor.

Ayrıca 1939 Erzincan depremiyle ilişkili olarak Trabzon'da 3 kişinin hayatını kaybettiği de kayıtlar arasında yer alıyor.

Bu bilgiler, kentin yüzyıllar boyunca farklı türlerde doğal afetlerle karşı karşıya kaldığını gösteriyor.

TRABZON'UN AFET HAFIZASI GÜNCELLENİYOR

Araştırmacılar Fatih Erol ve Mustafa Topsakal tarafından hazırlanan afet envanteri, Trabzon'da geçmişten günümüze yaşanan felaketlerin tek bir kaynakta toplanmasını amaçlıyor.

Yaklaşık 800 yıl öncesine uzanan tarihî anlatımlar, eski gazeteler, resmî belgeler ve güncel kayıtlar aynı çalışma içerisinde değerlendiriliyor.

Bu sayede hangi tarihte, hangi bölgede ve ne tür bir afet yaşandığına ilişkin bilgiler bir araya getiriliyor.

Çalışmanın yalnızca tarih araştırmaları açısından değil, şehir planlaması ve afet yönetimi bakımından da önemli bir kaynak oluşturması hedefleniyor.

Yerel yöneticilerin, şehir plancılarının, mühendislerin, AFAD çalışanlarının ve akademisyenlerin bu verilerden yararlanabileceği belirtiliyor.

Özellikle geçmişte taşkın yaşanan vadilerin, heyelan meydana gelen yerleşimlerin ve çığ olaylarının tekrarlandığı bölgelerin bilinmesi, yeni bilimsel araştırmalar için başlangıç noktası oluşturabilecek.

Bununla birlikte geçmişte meydana gelen bir afetin, aynı bölgede günümüzde de aynı düzeyde tehlike bulunduğunu tek başına kanıtlamadığına dikkat çekiliyor.

Güncel risklerin belirlenmesi için jeolojik, meteorolojik, hidrolojik ve mühendislik incelemelerinin yapılması gerektiği vurgulanıyor.

HENÜZ KAYITLARA GEÇMEMİŞ AFETLER OLABİLİR

Araştırmada, Trabzon'un tarih boyunca yaşadığı bütün doğal afetlerin henüz tespit edilememiş olabileceğine de dikkat çekiliyor.

1223 veya 1228 yılında meydana gelen taşkının tarihî bir anlatım sayesinde günümüze ulaşması, geçmiş yüzyıllarda yaşanan başka felaketlere ilişkin kayıtların da bulunabileceğini gösteriyor.

Özellikle küçük yerleşimlerde meydana gelen bazı afetlerin yazılı kaynaklara geçmemiş olabileceği ifade ediliyor.

Bu nedenle envanterin, yeni tarihî belgeler ve araştırmalar ışığında güncellenmeye devam edeceği belirtiliyor.

ARAŞTIRMACI FATİH EROL'DAN BAŞKAN GENÇ'E TEŞEKKÜR

Araştırmacı Fatih Erol, Trabzon'un doğal afet geçmişini belgeleyen kitabın yayımlanmasına katkı sağlayan Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Metin Genç'e teşekkür etti.

Erol, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Trabzon'un yüzyıllara uzanan afet geçmişini belgelemek amacıyla hazırladığımız Geçmişten Günümüze Trabzon'da Doğal Afetler adlı kitabın, Trabzon Büyükşehir Belediyesi kültür yayını olarak basılmasını sağlayan Büyükşehir Belediye Başkanımız Sayın Ahmet Metin Genç'e teşekkür ediyorum.

Yeni ulaşılan tarihî belgeler ve sonraki yıllarda meydana gelen afetlerle güncellenen çalışmamızın, Trabzon'un geçmişini anlamaya ve geleceğe yönelik bilimsel araştırmalara katkı sunmasını diliyorum.”

Trabzon'un yaklaşık 800 yıllık afet geçmişini bir araya getiren çalışma, şehrin yaşadığı felaketlerin unutulmaması ve gelecek kuşaklara aktarılması bakımından önemli bir tarihî kaynak olarak öne çıkıyor.