Birecik Arat Dağı’nda 170 bitkinin kullanım amacı araştırıldı! Gıda, yakacak ve şifa için değerlendirilmiş

Şanlıurfa’nın Birecik ilçesindeki Arat Dağı ve çevresinde yetişen bitkiler, geçmişte kırsal yaşamın pek çok ihtiyacını karşılamak için kullanılıyordu. Hasan Akan, Mehmet Mustafa Korkut ve Mehmet Maruf Balos tarafından hazırlanan akademik araştırmada bölgede 299 bitki taksonu tespit edilirken bunların 170’inin geleneksel kullanım alanları kayıt altına alındı.

Bitkilerden hayvan beslenmesinden gıdaya, yakacak ihtiyacından geleneksel tedaviye kadar farklı amaçlarla yararlanıldığı belirlendi.

Arat Dağı çevresinde 299 bitki taksonu belirlendi

Arat Dağı ve çevresindeki bitki çeşitliliğini inceleyen araştırma, 2002-2004 yılları arasında gerçekleştirilen saha çalışmalarına dayanıyor. Çalışmada 49 familya ve 193 cinse ait toplam 299 bitki taksonu kaydedildi. Bunların 170’inin yöre halkı tarafından farklı amaçlarla kullanıldığı tespit edildi.

Araştırma kapsamında Arat, Yukarı Almaşar, Bulutlu ve Güllü köylerinde 74 kişiyle görüşüldü. Katılımcıların 33’ü kadın, 21’i erkek, 20’si ise çocuklardan oluştu. Görüşmelerde bitkilerin yerel adları ve kullanım biçimlerine ilişkin bilgiler toplandı.

Bitkiler hayvan yemi, gıda ve yakacak olarak kullanılıyordu

Araştırmada kaydedilen geleneksel kullanım alanları arasında hayvancılık ve günlük ihtiyaçlar öne çıktı. Çalışmanın bulgularına göre 59 bitki hayvan yemi, 33 bitki gıda, 19 bitki yakacak, 17 bitki ise geleneksel tıbbi amaçlarla değerlendiriliyordu.

Bitkilerin kullanım alanları bunlarla sınırlı değildi. Sekiz bitkiden süpürge yapımında, beşinden boya elde edilmesinde yararlanıldığı, beş bitkinin süs amacıyla kullanıldığı ve üçünün çocuk oyunlarında değerlendirildiği kaydedildi.

Böylece doğal bitki örtüsünün kırsal yaşamda beslenme ve barınma ihtiyaçlarının yanı sıra çeşitli el işleri ve günlük alışkanlıklarla da bağlantılı olduğu belgelendi.

Araştırmada hayvanlara zararlı 13 bitki de kaydedildi

Çalışmada dikkat çeken bulgulardan biri de bazı bitkilerin hayvanlar üzerindeki olumsuz etkileri oldu. Araştırmacılar, 13 bitkinin hayvanlara zararlı etkilerinin bulunduğunu belirledi. Ayrıca 33 bitkinin yerel adı kaydedilmesine rağmen kullanım amacının tespit edilemediği bilgisi de çalışmada yer aldı.

Bilimsel çalışma 2008 yılında yayımlandı

Hasan Akan, Mehmet Mustafa Korkut ve Mehmet Maruf Balos imzalı araştırma, 2008 yılında Fırat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi’nin 20. cildinde yayımlandı. Çalışma, 2002-2004 döneminde gerçekleştirilen saha araştırmasının sonuçlarını içeriyor.

Bu nedenle kaydedilen kullanım biçimleri, araştırmanın yapıldığı döneme ait etnobotanik veriler olarak değerlendiriliyor; günümüzde aynı alışkanlıkların devam ettiğini tek başına göstermiyor.