Şanlıurfa’da da ayakkabı üreticileri göç yolunda!

Türkiye’de yüksek girdi maliyetleri, artan iş gücü giderleri ve enerji zamları, imalat sektörünün üzerine kabus gibi çöktü. Tekstil sektöründe patlak veren daralma ve kapanma dalgası, şimdi de ayakkabı imalatçılarını vurmuş durumda.

Rekabet gücünü kaybeden çok sayıda üretici, çareyi tesislerini vergi avantajları ve ucuz iş gücü sunan Mısır ile Fas’a taşımakta buluyor.

Türkiye’de son dönemde yükselen girdi maliyetleri, imalat sektöründe geniş çaplı bir daralmayı beraberinde getiriyor. Tekstil sektörünün ardından ayakkabı üreticileri de artan maliyet baskısı nedeniyle zor bir süreçten geçiyor.

Rekabet gücünün azalmasıyla birlikte fabrikalar peş peşe kapanırken, bazı firmalar üretim tesislerini Mısır ve Fas gibi ülkelere taşımaya başladı. Özellikle Şanlıurfa gibi önemli üretim merkezlerinde tekstil ve ayakkabı fabrikalarının ya faaliyetine son verdiği ya da rotasını yurt dışına çevirdiği görülüyor.

İş gücü ve enerji maliyetlerindeki artış, ayakkabı üreticilerini alternatif arayışlara itiyor. Sektördeki bazı firmalar, daha düşük üretim giderleri ve çeşitli vergi avantajları nedeniyle fabrikalarını Mısır ve Fas'a kaydırıyor.

Üretim üssünün yurt dışına kayması, Türkiye’deki istihdam rakamlarını da doğrudan etkiliyor. Son 3,5 yılda sektördeki istihdam oranı yüzde 40 gerilerken, fabrikaların kapanmasıyla yaklaşık 150 bin kişi işini kaybetti.

Sektördeki bu daralma dış ticaret verilerine de net bir şekilde yansımış durumda. 2022 yılında 377 milyon çift olan ayakkabı ihracatı, 2025 yılında 187 milyon çifte gerileyerek yarı yarıya düştü. İhracat geliri ise 1,3 milyar dolardan 1 milyar dolara geriledi.

Buna karşılık Türkiye'nin ayakkabı ithalatı hızla arttı; 2022'de 25 milyon çift olan ithalat, 2025 yılında 76 milyon çifte ulaştı. Yerli üretimin payı azalırken, ithal ürünlerin pazardaki ağırlığı belirgin şekilde arttı.

VATANDAŞIN TÜKETİM ALIŞKANLIKLARI VE TAMİRCİLERE İLGİ

Ekonomik koşulların ve maliyetlerin ürün fiyatlarına yansıması tüketiciyi de doğrudan etkiledi. Vatandaşların yeni ayakkabı satın alma sıklığı önemli ölçüde azalırken, bu durum piyasada alternatif çözümleri öne çıkardı. Ayakkabı fiyatlarındaki artış nedeniyle yeni ürün almakta zorlanan tüketicilerin ayakkabı tamircilerine olan talebinde belirgin bir artış yaşandığı belirtiliyor.

Yerli üreticiler yalnızca yüksek genel maliyetlerle değil, aynı zamanda hammadde fiyatlarındaki artışla da mücadele ediyor. Ayakkabı üretiminde kritik öneme sahip deri, taban, kauçuk ve kimyasal maddelerin fiyatlarının yükselmesi firmaların yükünü daha da ağırlaştırıyor.

Ayrıca düşük kıymet beyanı ve kayıt dışı ticaretin sektörel rekabeti olumsuz etkilediği ifade ediliyor. Sektör temsilcileri, yeniden rekabet gücü kazanılabilmesi için maliyetleri hafifletecek önlemlerin alınmasını ve kapsamlı bir eylem planının hayata geçirilmesini talep ediyor.