Yeşilay Raporu: Bağımlılıkların Ekolojik Yıkımı Belgelendi

Türkiye Yeşilay Cemiyeti, bağımlılıkların doğa ve ekosistem üzerindeki yıkıcı etkilerini inceleyen “Türkiye Bağımlılık ve Çevre Araştırma Raporu”nu 26 Ekim 2026 tarihinde İstanbul Sepetçiler Kasrı’nda kamuoyuyla paylaştı. Lansmana Yeşilay Genel Başkanı Doç.

Dr. Mehmet Dinç’in yanı sıra Prof. Dr. Emine Didem Evci Kiraz, Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Seval Palteki ve Doç. Dr. Evşen Güzel gibi önemli akademisyenler katılım sağladı. Rapor, tütün, alkol, uyuşturucu, kumar ve dijital bağımlılıkların çevresel krizlerle olan çift yönlü ilişkisini mercek altına alıyor.

Yeşilay Genel Başkanı Doç. Dr. Mehmet Dinç, bağımlılığın yalnızca bireysel veya toplumsal bir sorun olmadığını, aynı zamanda ekolojik bir mesele olduğunu vurguladı. Dinç, bağımlılıkların ormanlardan su kaynaklarına, balıklardan kuşlara kadar tüm canlı yaşamını tehdit ettiğini belirtti.

Bağımlılık endüstrilerinin karbon ayak izi, su kullanımı ve atık yönetimi konusunda şeffaf raporlama yapması gerektiğini savunan Dinç, mücadele politikalarının iklim değişikliği perspektifiyle yeniden şekillendirilmesi çağrısında bulundu. Raporda yer alan Dünya Sağlık Örgütü verileri, tütün endüstrisinin çevresel maliyetinin korkutucu boyutlarını gözler önüne seriyor.

Yılda yaklaşık 80 milyon ton karbondioksit emisyonuna yol açan tütün üretimi, 17 milyon benzinli aracın yıllık salınımına eşdeğer bir kirlilik yaratıyor. Ayrıca, dünya genelinde 3,2 milyon hektar tarım arazisinin tütün için kullanılması ve yıllık 22 milyar ton su tüketilmesi, küresel ormansızlaşmanın %5’inin bu sektörden kaynaklandığını kanıtlıyor.

Sadece Türkiye’de yıllık 150,4 milyar adet sigara tüketimi ise izmarit kaynaklı kirliliğin boyutlarını artırıyor. Alkol ve uyuşturucu üretimi de doğal kaynaklar üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Bir litre alkollü içecek üretimi için 9 ila 22 litre su harcanırken, uyuşturucu üretimi süreçleri ormansızlaşma ve kimyasal kirlilikle doğrudan bağlantılı.

Avrupa’daki araştırmalara atıfta bulunan rapor, bir kilogram sentetik uyuşturucu üretimi sırasında 25 ila 43 kilogram arasında tehlikeli kimyasal atık ortaya çıktığını belirtiyor. Bu maddelerin atık sulara karışması, sucul ekosistemler için ciddi bir risk faktörü oluşturuyor.

Çalışmanın en dikkat çekici bölümlerinden biri olan “Atık Sulardaki Psikoaktif Maddelerin Çevreye Etkisi Araştırması” kapsamında İstanbul, İzmir, Antalya, Adana, Hatay, Samsun ve Trabzon’daki yedi arıtma tesisinden 98 numune toplandı. Bu numunelerde, dokuz farklı psikoaktif maddenin insan vücudundan atılan kalıntıları incelendi.

Araştırma, biyolojik arıtma yöntemlerinin bu maddelerin sudan temizlenmesinde %82 oranında başarı sağladığını ortaya koyarak, arıtma teknolojilerinin önemini bir kez daha kanıtladı. Yeşilay’ın bu raporu, bağımlılıkla mücadele stratejilerinin artık sadece sağlık değil, çevre koruma ve sürdürülebilirlik hedefleriyle entegre edilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Yetkililer, bağımlılık endüstrilerinin çevresel etkilerinin eğitim programlarına dahil edilmesini ve yasal düzenlemelerde bu verilerin dikkate alınmasını öneriyor. Bu bulgular, bağımlılıkların küresel ısınma ve biyolojik çeşitliliğin korunması gibi kritik konularda da belirleyici bir faktör olduğunu tescilliyor.