Beyaz eşya sektörü ekonomiye 441,8 milyar dolar kattı

TÜRKBESD’in 40. kuruluş yılı için hazırladığı etki analizine göre Türkiye’de beyaz eşya üretimi 1986’dan bu yana yaklaşık 24 kat artarak 29,1 milyon adede çıktı. Sektör, 2000–2025 döneminde ekonomi genelinde 441,8 milyar dolarlık değer yaratırken 63 milyar dolarlık net dış ticaret fazlası verdi.

Türkiye’nin köklü sanayi kollarından beyaz eşya sektörü, kırk yılda üretim kapasitesini ve teknoloji altyapısını büyüterek küresel pazarlarda güçlü bir konuma ulaştı. Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği (TÜRKBESD), 40. kuruluş yıl dönümünde yayımladığı Türkiye Beyaz Eşya Sektörü 40. Yıl Etki Analizi Raporu ile sektörün ekonomiye katkılarını açıkladı.

Rapor, 1986–2025 dönemindeki gelişimi tarihsel bir çerçevede ele alırken ekonomik etki analizlerinde karşılaştırılabilir verilerin bulunduğu 2000–2025 dönemine odaklanıyor. Üretim ve ihracattan istihdama, yatırımdan dış ticarete, küresel rekabetçilikten enerji verimliliğine uzanan çalışma, sektörün doğrudan üretimin ötesine geçen etkisini ortaya koyuyor.

20 YILI AŞKIN SÜREDİR DÜNYANIN EN BÜYÜK 10 İHRACATÇISI ARASINDA TÜRKBESD Yönetim Kurulu Başkanı Alper Şengül, beyaz eşya sektörünün bugünkü üretim ve ihracat kapasitesinin uzun vadeli bir dönüşümün sonucu olduğunu belirtti. Şengül’ün paylaştığı bilgilere göre, 1986’da yılda 1,2 milyon adet olan üretim yaklaşık 24 kat artarak 29,1 milyon adede yükseldi. Üretim 2021’de 34,1 milyon adetle tarihi zirvesini görmüştü.

Şengül, 1996’da Gümrük Birliği’ne geçişin sektörün küresel pazarlara açılmasında önemli bir dönüm noktası olduğunu söyledi. Türkiye, 2003’ten bu yana dünyanın en büyük 10 beyaz eşya ihracatçısı arasında bulunuyor. Küresel beyaz eşya üretiminin yaklaşık yüzde 7’sini gerçekleştiren Türkiye, Avrupa’nın en büyük, dünyanın ise ikinci büyük beyaz eşya üretim merkezi konumunda. İhracatta ise dünya altıncısı.

Şengül, son 25 yılda Türkiye’de 543 milyon adet beyaz eşya üretildiğini, bunların 395 milyonunun ihraç edildiğini belirterek şöyle konuştu:

“Başka bir ifadeyle ürettiğimiz her dört üründen üçünü yurt dışına gönderdik. Bu dönemde elde edilen 63 milyar dolarlık net dış ticaret fazlası, sektörümüzün Türkiye ekonomisine döviz kazandıran stratejik rolünü açıkça ortaya koyuyor.”

ÜRETİMDEKİ HER 1 BİRİMLİK DEĞER EKONOMİDE 4,4 BİRİME ULAŞIYOR Rapora göre, 2000–2025 döneminde beyaz eşya sektöründe yaratılan her 1 birimlik üretim değeri, tedarikçiler ve bağlantılı sektörlerde oluşturduğu faaliyetlerle ekonomi genelinde 4,4 birimlik etki yarattı. Sektörün bu dönemdeki toplam GSYH etkisi 441,8 milyar dolara ulaştı.

Yaratılan değerin yüzde 71’i, beyaz eşya üreticileri dışındaki tedarikçi ve bağlantılı sektörlerde oluştu.

Metal, plastik, kimya ve elektrikli teçhizat sanayilerinden lojistiğe, ticaretten satış sonrası hizmetlere kadar uzanan geniş bir ağ, sektörün ekonomik etkisini üretim tesislerinin ötesine taşıyor. İstihdam verileri de bu bağlantıyı gösteriyor: Beyaz eşya imalatı ve ticaretinde doğrudan 141 bin kişi çalışıyor.

Tedarik zinciri ve hizmetler de hesaba katıldığında sektörle ilişkili istihdam 633 bine ulaşıyor.

YATIRIM ETKİSİ 156 MİLYAR DOLARA ÇIKTI Sektördeki teknoloji ve mühendislik kapasitesi de son yıllarda gelişti. Rapora göre 2000’de patent ve faydalı model faaliyetlerinin yüzde 15’i yerli kaynaklıyken bugün bu oran yüzde 61’e yükseldi.

Aynı dönemde bu faaliyetler 11 kat arttı; Ar-Ge merkezi sayısı 13’ten 23’e çıktı. Sektörün tetiklediği imalat yatırımlarının yüzde 96’sı orta-yüksek ve yüksek teknoloji alanlarında gerçekleşti.

Beyaz eşya sanayisinin Türkiye ekonomisinde oluşturduğu toplam yatırım etkisi son 25 yılda 156 milyar dolara ulaştı. Bunun 115,6 milyar doları sektöre parça, malzeme, teknoloji ve hizmet sağlayan diğer alanlarda gerçekleşti.

Sektördeki yatırımlar, üretim zincirine yayılarak farklı alanlarda yeni yatırım ve ekonomik faaliyetlerin önünü açıyor; gelişen tedarik ağı da ihracata ve dış ticaret fazlasına katkı sağlıyor.

Şengül, sektörün yarattığı değerin tedarikçilerden istihdama ve kamu gelirlerine kadar uzandığını belirtti. Üretim gücü ve ihracattaki rekabetçi konumun korunmasının önemine değinen Şengül, sektörün kapasitesinin sürdürülmesinin yalnızca sanayi için değil, Türkiye ekonomisinin geleceği için de önemli olduğunu söyledi.

TÜRKİYE BEYAZ EŞYADA GÜÇLÜ İHRACAT UZMANLIĞINA SAHİP TÜRKBESD Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Mehmet Yavuz, rapordaki küresel rekabetçilik bulgularını değerlendirerek Türkiye’nin beyaz eşyada kalıcı bir üretim ve ihracat uzmanlığı geliştirdiğini ifade etti.

Yavuz, Türkiye’nin 2025’te dünya beyaz eşya ihracatında altıncı sırada yer aldığını belirtti. Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük (RCA) değerinin 4,3 olduğunu kaydeden Yavuz, bu oranın beyaz eşyanın Türkiye ihracatındaki payının dünya ortalamasının 4,3 katı olduğu anlamına geldiğini söyledi.

Yavuz’a göre Türkiye bu göstergede Çin, Almanya, İtalya, Meksika ve Güney Kore’nin önünde bulunuyor.

Türkiye’nin ana pazarı olan Avrupa’da Uzak Doğulu üreticilerin maliyet rekabetçiliğine dikkat çeken Yavuz, üretim ve ihracat gücünü destekleyecek adımların önemini vurguladı. Yavuz, üretimde yaşanabilecek kayıpların yalnızca beyaz eşya sektörünü değil, tedarik zincirini, istihdamı ve ekonominin geneline yayılan faaliyetleri de etkileyeceğini belirtti.

ENERJİ VERİMLİ ÜRÜNLERLE 24,2 TWH ELEKTRİK TASARRUFU Etki analizinde sektörün enerji verimliliğine katkısı da ele alındı. Rapora göre, son 25 yılda geliştirilen enerji verimli ürünler sayesinde toplam 24,2 teravatsaat (TWh) elektrik tasarrufu sağlandı. Bu miktar, yaklaşık 8 milyon hanenin bir yıllık elektrik tüketimine karşılık geliyor.

Aynı dönemde yaklaşık 11,3 milyon ton sera gazı emisyonunun önüne geçildi. Raporda bu miktar, yaklaşık 2,5 milyon otomobilin bir yıl boyunca trafikten çekilmesine eşdeğer bir etki olarak hesaplandı. Tasarruf edilen elektriğin güncel fiyatlarla ekonomik karşılığı yaklaşık 1,5 milyar dolar olarak verildi.

Böylece enerji verimli ürünler, emisyonları azaltmanın yanı sıra tüketicilerin elektrik giderlerini düşürmeye de katkı sağladı.

Ürünlerdeki teknolojik gelişim bu dönüşümün örneklerinden birini sunuyor. 2014’ten bu yana üretilen buzdolaplarının iç hacmi yüzde 18 artarken enerji tüketimi yüzde 16 azaldı. TÜRKBESD Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Fatih Özkadı, daha büyük ve kullanışlı ürünlerin daha düşük enerji tüketimiyle sunulmasının tüketici giderlerinin yanı sıra Türkiye’nin enerji verimliliği ve emisyon azaltımı hedeflerine de destek olduğunu belirtti.

SEKTÖRÜN ÖNÜNDEKİ DÖRT ÖNCELİK TÜRKBESD, sektörün rekabet gücünü koruması ve uzun vadeli gelişimini sürdürmesi için dört temel öncelik belirledi.

İlk başlık, üretim maliyetlerinin rekabetçi seviyelerde tutulması. Dernek, çelik başta olmak üzere kritik ham maddelere uluslararası rekabet koşullarıyla uyumlu maliyetlerle erişimin kolaylaştırılmasını ve Geri Kazanım Katılım Payı (GEKAP) gibi maliyet kalemlerinin sektörel ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden değerlendirilmesini öneriyor.

İkinci öncelik, uluslararası pazarlardaki konumun güçlendirilmesi. Avrupa, Türkiye beyaz eşya sektörü için en önemli pazarlardan biri olmayı sürdürüyor. TÜRKBESD, Gümrük Birliği’nin güncellenmesini ve Avrupa’nın yeni “Made in Europe” yaklaşımının Türkiye’yi de kapsamasını, Türkiye’nin Avrupa’nın üretim ve tedarik zincirleriyle bağını korumak açısından önemli görüyor.

Üçüncü başlık teknolojiye ve insana yatırım. Raporda, 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi kapsamında teknik becerilerin geliştirilmesi, üretim verimliliğinin artırılması ve tedarikçilerin teknolojik dönüşümünün desteklenmesi öneriliyor.

Bu alanlardaki eğitim ve yatırımların finansmana erişiminin kolaylaştırılması da öneriler arasında yer alıyor.

Dördüncü öncelik ise yeşil dönüşümün hızlandırılması ve iç pazarın güçlendirilmesi. Evlerdeki eski beyaz eşyaların enerji verimli yeni ürünlerle değiştirilmesini teşvik edecek düzenlemelerin, tüketicilerin bu ürünlere erişimini kolaylaştırabileceği; enerji tasarrufuna, emisyonların azaltılmasına ve iç pazarın sürdürülebilir biçimde gelişmesine katkı sunabileceği belirtiliyor.

TÜRKBESD’in 40. kuruluş yılında açıkladığı etki analizi, beyaz eşya sektörünün Türkiye ekonomisindeki rolünün üretim ve ihracat rakamlarının ötesine uzandığını ortaya koyuyor. Raporda belirtilen öncelikler, sektörün üretim altyapısını koruma ve küresel rekabet gücünü sürdürme hedefini destekliyor.