Habermetrik
← Ana Sayfa
18 Kasım 2026 09:47 · Güncelleme 09:52
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Hazan Yaprakları

Hazan Yaprakları
Görsel kaynağı: aciksoz.com.tr
⏱️ 10 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Sonbahar geldi parklarda, bahçelerde yol kenarlarındaki ağaçlar birere birer yapraklarını dökmeye başladı
  • Ancak, tüm ağaç ve çalılar yaprağını dökmez
Hukuki not: Bu içerik adli süreçlere ilişkindir; suçluluğu kanıtlanana kadar kişiler masumdur (masumiyet karinesi).

Sonbahar geldi parklarda, bahçelerde yol kenarlarındaki ağaçlar birere birer yapraklarını dökmeye başladı. Ancak, tüm ağaç ve çalılar yaprağını dökmez. Yani bu bitkiler herdem yeşil bitkilerdir. Bu bitkiler arasında kozalaklı bitkileri, iğne yapraklı bitkileri sayabiliriz.

Örneğin çam, sedir, selvi, mazı, ardıç gibi. Ayrıca iklimi uygun coğrafyadaki bitkiler de yaprağını dökmez, örneğin ülkemizdeki Akdeniz ve Ege kıyılarındaki maki bitki topluluğunda olduğu gibi. Unutmamak gerekir ki, herdem yeşil bitkiler de zaman zaman yapraklarını dökerler. Örneğin çam ormanlarında yerlerdeki kalın pür tabakası dökülen ibrelerin bir yığınıdır.

Ülkemizde Ege ve Akdeniz bölgelerinin dışındaki coğrafyalarda, geniş yapraklı ağaç ve çalılar sonbahar geldiğinde yaprakları döker. Bu süreç biraz hüzünlü de olsa, amaç bitkiyi korumaya yöneliktir. Nasıl bizler insan olarak soğuğa karşı önlemlerimizi alıyorsak, bitliler de kendilerine göre önlemlerini alıyorlar, yapraklarını dökerek.

Peki eğer dökmeseler ne olur? Yapraklar solunumla su buharı kaybeder (transpirasyoın), bu ise topraktan su emilmesini sağlar, kış şartlarında dokulardaki su donar ve bitkinin organları ölümcül zarar görür. Yani yaprak dökülerek, bir anlamda metabolizma minimuma indirilir, enzimatik reaksiyonlar en aza indirilmiş olur, böylece bitki olumsuz kış şartlarına kendini hazırlar. Bir nevi rölanti yaşamı.

Peki, bu süreç nasıl işler? Yapraklara yeşil rengini veren organel kloroplasttır. (Yunanca kloros- yeşil, Phylla- yaprak) kelimelerinde gelmiştir. İçinde ise asıl yeşil rengin sorumlusu olan klorofil molekülü bulunur. Klorofil molekülünün yenilenebilmesi için yeterli ışık ve topraktan gerekli mineralleri alması gerekir.

Klorofil molekülün de bir ömrü vardır, uygun koşullarda parçalanan molekülün yerine yeni moleküller sentez edilir. Ancak sonbaharda hem ışık faktörü azaldığında, hem de topraktan havaların soğumaya başlaması nedeniyle gerekli mineralleri alınamaması klorofil sentezindeki görevli enzimlerin çalışamaması nedeniyle, besinsiz kalan yaprak sararır ve düşer.

Düşme işlemi için yaprağın dalı ile birleştiği yerde bir mantar tabakası (absisyon) oluşur, iletişim tamamen durur atık düşme vaktidir.

Peki, her ağaç veya çalı aynı zamanda mı yapraklarını döker? hayır. Nasıl ilkbaharda farklı bitkiler değişik zamanlarda yapraklanıyorsa aynı şekilde sonbaharda da farklı zamanlarda yapraklarını dökeler. Örneğin şu Kasım ayı günlerinde park ve bahçelerde, yol kenarlarında ki çınar, ıhlamur ve kavak gibi ağaçlarının yaprakları daha erken dökülür.

Fakat meşe ağaçları halen yapraklıdır. Buradan şu sonuç çıkmaktadır, geniş yüzeyli ve çok ince yapraklar, olumsuz koşullardan daha fazla etkilenmektedir. Oysa meşe gibi, kalın, tüylü ve nispeten daha küçük yapraklar daha geç dökülmektedir.

Semtimizdeki parklarda bunun örneklerini vardır. Dağ Muşmulası Cotoneaster) ve Japon eriği, (Chenomeles), Ateşdikeni (Pyracanta), bazı Viburnum (kartopu) gibi çalılar da yeşil kalmaya devam ederler bir süre. Bu çalılar ve yukarda özünü ettiğimiz kozalaklı bitkiler (çam, ardıç, sedir, mazı) gibi bitkiler atmosfere oksijen taşımayı sürdürürler.

Zira yeşillik fotosentez, fotosentez de oksijen anlamına gelir. Tabi buradada en büyük görev ise tüm yıl boyunca her dem yeşil bitkilere düşmekte. Son yılarda ülkemizde görülen çam orman yangınlarında boşuna demiyoruz ciğerlerimiz yandı diye.

Bu bitkilerin ve diğer yeşil yapraklı tüm bitkilerin bir önemli işlevleri de havadaki karbondioksit miktarını azaltarak küresel ısınmanın önüne geçmektir. Anti parantez, karbondioksit emiliminde karadaki bitkilere nazaran dahafazla işlev görenler ise deniz ve okyanuslardaki algler, deniz çayırlarıdır. Bu sürecin temel taşı ise klorofil molekülüdür.

Yeri gelmişken biraz klorofilin yararlarından bahsedelim. Molekül yapısı kanın hemoglobini ile aynıdır, sadece kandaki demir yerine klorofilde magnezyum vardır. Bu yakınlığı nedeniyle kansızlığa faydası vardır, yani kan yapıcıdır.

Diğer faydaları ise doğal detoks olması, pH’ı kanla aynı 7,4 olması vücudun pH dengesi için faydalıdır, antioksidan özelliği bulunmaktadır. Peki bu yararları en fazla sağlayan bitki hangisiymiş? Buğday çimi. Buğday çiminin% 70’i klorofilden ibaret.

Bitkilerin de cinslerine göre belirli yaprak şekilleri vardır. Bir yaprak şekli, o ağacın çiçekten sonra en belirleyici organıdır. Bir ağacın tüm dallarındaki yaprakları hep aynı morfolojiyi taşır, bu onun genetik özelliğidir ve onu diğerlerinden ayırır.

Morfolojik olarak genelde bir birine benzerse de yaprağının tabanı tepesi, kenar dişleri ve damarlanma şekli hep farklıdır. Bu özelliklerine bakarak, yere düşen yapraklardan o yaprağın hangi ağaca ait olduğu anlaşılabilir.

Bunun için bir botanikçi olmaya gerek yok, iyi bir gözlem yeterlidir. Geçen gün parkta öğretmenleri ile anasınıfı çocuklarına yapraklar öğretiliyordu, yaprakların ne olduğu ve hangi ağaca ait oldukları. Ne demişler öğrenmenin yaşı yoktur.

Koparılan yapraklar defter arasına preslenir ve altına hangi ağaca ait olduğu yazılır. Ağaçları tanımanın ve sevmenin ilk basamağı.

Bir Kasın günü semtimizdeki parktayım, yeşil çimenlerin üzerinde adeta bir halı deseni oluşmuş, çeşitli renk tonlarındaki yapraklar; sarı, turuncu, kırmız, kahverengi ve ara tonlarda ve çok sayıda yaprak bezemiş yeşil çimenleri. Görüyorum bazı hevesli insanlar bu çeşit çeşit renkteki yaprakları toplayıp koleksiyon yapıyor.

Her ağacı yaprakları farklı farklı renklerde. Peki bu renk farklılığı nasıl oluşuyor? Yukarıda sözünü etmiştik, yaprağa asıl rengini veren klorofil molekülü. Sonbaharın olumsuz koşulları nedeniyle parçalanan klorofil yenilenemeyip yeşil rengin kaybolmasıyla diğer pigment olan karotinoit pigmentleri kendini göstermeye başlıyor.

İçindeki karoten ve ksantofil pigmentleri de öne çıkınca sürece bağlı olarak sarı, kırmızı, turuncu, kahverengi renkler ve ara tonları ortaya çıkıyor. Bu pigmentlerin oranı ve parçalanma sürelerinin farklılığı işte bu renk cümbüşünü oluşturuyor.

Bu renklenmede diğer bir pigment ise Antosiyanin pigmenti. Bu pigmentin fotosentezle bir ilgisi yok, sadece yaprağa, meyve ve çiçeğe renk veriyor, yapraktaki miktarına göre o da renk çeşitliliğine katkıda bulunuyor. Antosiyanin pigmentinin de 500 çeşidi bulunmakta.

Yapraklarda renk çeşitliliği sadece dökülen yapraklarda mı oluyor? hayır, yeşil yapraklarda da renk tonları görülür. Bu is e yaprağa yeşil rengi veren klorofilin çeşitlerinden ve oranından ileri gelmektedir. Bitkiler aleminde beş çeşit klorofil bulunmakta.

Yüksek yapılı bitkilerde, ağaçlarda ve alglerde sadece a ve b formu bulunur. Diğer çeşitleri de farklı mikroorganizmalarda yer alır. Bu klorofil çeşitleri ve oranları yeşilin farklı tonlarını oluşturur. Klorofilin varlığı ışığa bağlıdır, ışık yoksa klorofil yoktur veya azdır.

Örneğin orman altında, gölgede kalan bitkilerin yaprakları soluk renktedir, bunlara etiyole, solgun bitkiler denir, zayıf ve çelimsiz olurlar. Bu bağlamda sık dikilmiş bir çam ormanında alt dallardaki yapraklar yeterli ışı alamadığından hep kurumuştur.

Bu nedenle ağaç gelişiminin sağlıklı olması için sık ormanlarda seyreltme işlemleri yapılır. Işık ve kloroplast arasındaki ilişkiyi açıklayan şu gözlemimden bahsetmek isterim. Bir akçaağaç dalları sokak lambasını kuşatmış.

Ağacın tüm yaprakları dökülmüş fakat sokak lambasının çevresindeki yapraklar halen yeşil kalmıştı. Demek ki ekstra aydınlatmalar yaprakların yeşil kalmasına yol açabiliyormuş. Seralarda yapılan üretim süreçlerinde bitkilerin yapraklarının hep eşil kalması diğer bir örnektir.

Bir soru; dökülen yapraklar ne oluyor? parklarda, bahçelerde geri dönüşüme uğramadan toplanıp çöpe mi atılıyor? Oysa doğal ekosistemlerde, ormanda, ekolojik döngünün bir parçası. Topraktaki mikroorganizmalar parçalayıp, toprağı mineral yönünden besliyor, organik madde yönünden toprak zenginleşiyor, böylece toprağın kendine has mikrofaunası da oluşuyor.

Örtü altında oluşan nem, şapkalı ve diğer mantarlara zemin hazırlıyor, küçük canlılara da aynı zamanda. Bazı belediyeler topladıkları yapraklardan pelet yaparak, ihtiyaç sahibi ailelere yakacak yardımında bulunurken bazı belediyeler de üzerini toprakla örterek torf yapımında değerlendiriyor. Bazı belediyeler de gübre olarak kullanıyor.

Hikmet Birand’ın (1904-1972), Alıç Ağacı ile sohbetler kitabını okudunuz mu, eğer okumadıysanız mutlaka okumanızı öneririm, zira bu kitapta yazar, alıç ağacının ağzından bitkiler aleminin tüm yaşam öyküsünü herkesin anlayabileceği şekilde anlatıyor, eşsiz ve klasik bir eser. Ben de bu eserden ilham alarak bir yaprağın öyküsünü kendi ağzından anlatmak istedim:

“Ben yaprağım, bitkilerin hayatî organıyım. Yüzlerce, yüzlerce çeşidim var, yüzey şeklim elips, silindirik, basit parçalı, ikili, üçlü parçalı, saplı, sapsız, tüylü veya tüysüz çeşitlerim var. Tüy deyip de geçmeyin, tüylerimin de çeşitleri var, pulsu, dikenli, çatalsı tüyler, beyaz veya siyah tüylerim var.

Tüylerim bazen basık bazen de diken gibi dik ve batıcıdır. Bazı tüylerim ise salgılıdır, kokulu bitkilerde bu salgı tüylerimden mis gibi kokular yayarım bunlar uçucu yağlarımdır, ıtır ve sardunyalarda olduğu gibi. Bazen de tüylerim yakıcıdır, dokunanı yakar, böylece kendimi korurum, ısırganda olduğu gibi.

Bazı salgı tüylerimden ise uyuşturucu imal edilir, Hint kenevirindeki gibi. Bazı yapraklarım da reçine taşırım, örneğin tüm kozalaklı türlerde olduğu gibi Kenarlarım da çok çeşitlidir, düz, dalgalı, dişli, oyuklu, yırtıklı, dikenli, ikili veya tek testere dişli olabilirim.

Bunlar hep benim genetik özelliğimin bir yansımasıdır ve sınıflandırmada aile içindeki cins ve cins içinde de tür ayırımında rol oynar. Örneğin gürgen ve kayın ağacının yapraklarındaki testere dişlerimin tek veya ikili olmasına göre ayırım yapılabilir.

Tüy dışında damarlanmam da çeşitli olabilir, ağsı, orta damarıma dik veya paralel damarlanmam söz konusudur. Tabanım ve uç kısmım da çok çeşitlidir, yuvarlak, küt, sivri, sipsivri olabilir. Sapımın birleştiği nokta da girintili, düz, kalpsi, kulakçıklı olabilir.

Eğer ben çok büyük ve ağırsam bu defa sapım da çok kalındır. Yüzeyim de çeşitli şekillerdedir, ince uzun, silindirik, oval, yumurtamsı, ters yumurtamsı, yuvarlak, üçlü parçalı, parmaksı parçalı, elsi parçalı, yelpaze gibi ve daha nice farklı yapıda olabilirim.

Gövde üzerindeki dizilişlerim de belirli bir düzendedir, öyle ki, güneş ışığından azami yararlanmak için gövde üzerinde spiral veya karşılıklı çapraz şekillerde dizilirim, böylece yapraklarım diğerinin gölgesinde kalmaz. Ama kurak bölgelerde ise dizilişim bunun tersi olup sık dizilişlidir.

Çam, sedir bazı ardıç ve mazı türlerinde yapraklarım kiremit gibi bir birinin üzerine örtülüdür. Diğerlerinde uzun veya kısa iğnemsidir, tekli, ikili ya da toplu olarak bağlanırım dallara... Tüm bu karakterlerim genetiğimin bir yansıması olup, kalıcı karakterlerdir, çevre koşullarına göre değişmez ve sınıflandırmada esas alınır.

Oysa en ve boy ölçülerim çevre şartlarıyla ilgidir, sınıflandırmada dikkate alınmaz. Ben, bitkilerin atmosferle olan iletişimini sağlarım, ben olmazsam bitkiler nefes alamaz. Ayrıca çevreye adaptasyonda da önemli görevlerim var.

Örneğin, nemli ve ılıman bölgelerde yüzeyim geniş ve incedir, tüyüm yoktur. Oysa kurak bölgelerde yüzeyimi küçültür, küçük parçalara bölünürüm, ilaveten yüzeyimi sık tüylerle kaplayarak su kaybımı en aza indiririm. Bazılarımın yüzeyi cilalı gibi parlaktır, böylece sıcak yaz günlerinde ışığın çoğunu yansıtarak su kaybımı önlerim.

Sıcak yaz günlerinde sizlere de gölge yaparım. Dahası birçok çeşidimi sebze olarak kullanırsınız. Yeter mi bu kadar.

İşte size bütün özelliklerimi anlattım. Tüm sezon boyunca ben görevimi yaptım, şimdi toprağa düşerek bu defa ekosistemdeki döngüye başlayacağım, eğer mümkün olursa. Seneye yeniden buluşmak üzere hoşça kalın.”

PARKTA SONBAHAR

Aylardan Kasım, mevsim sonbahar

Dökülüyor, birer birer sararan yapraklar

Atkestanesi, kavak, söğüt ve çınar

Yerde oluşmuş renkli bir halı

Kırmızı, kahverengi, turuncu ve sarı

Sanmayın ki artık onların işi bitti

Aylarca yaptılar görevlerini

Toz tuttular, gürültüyü azalttılar

Oksijen verdiler, karbondioksit emdiler

Küresel ısınmayı engellediler

Yağmur çektiler, gölge yaptılar

Bu döngü böyle, geri dönüş olası değil

Ama ne gam, her sonun bir başlangıcı var

Bu hazan kışın habercisi, kışın sonu baharın

Baharın sonu ise yazın

Her mevsim güzeldir parklar

Dökülüyor sararan yapraklar

Görevini yapmanın huzuruyla

Sallana… sallana…

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: aciksoz.com.tr
Haber metni ve görseller aciksoz.com.tr sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Asayiş
Yayın: 18 Kasım 2026 09:47 · Kaynak: aciksoz.com.tr
Kaynağı Oku ↗