800 Yıllık Şiirle Gelen Keşif: Bilge Kağan'ın Kayıp Şehri mi Bulundu?
- İki Türk akademisyen, 13
- yüzyıldan kalma bir şiirdeki coğrafi verileri analiz ederek Bilge Kağan'ın kayıp saray şehrinin izini Moğolistan'da sürdü
Ankara Üniversitesi'nden Prof. Dr. Gürhan Kirilen ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nden Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, Türk tarihini yeniden şekillendirebilecek önemli bir keşif sürecine imza attı. Çalışmanın temelini, Kitan kökenli devlet adamı ve şair Yelü Zhu'nun 13. yüzyıla ait şiirindeki coğrafi betimlemeler oluşturdu.
Şairin gençlik yıllarında bölgeden geçtiği sırada kaleme aldığı notlar, Bilge Kağan'ın saray şehrinin konumuna dair kritik mesafeler içeriyordu. Akademisyenlerin yaptığı hesaplamalara göre, söz konusu saray şehri Moğol İmparatorluğu'nun merkezi Karakurum'un 35 kilometre kuzeybatısında, Kül Tigin Yazıtı'nın ise 35 kilometre güneybatısında yer alıyordu.
Bu kesin koordinatlar doğrultusunda Moğolistan'ın Hotont kasabası çevresine odaklanan araştırmacılar, uydu görüntüleri üzerinden bölgede birden fazla yapıya işaret eden izler belirledi. Ancak uzmanlar, bu kalıntıların doğrudan Bilge Kağan dönemine mi yoksa daha sonraki devirlere mi ait olduğunun henüz netlik kazanmadığını vurguluyor.
Keşif süreci, Bilge Kağan'ın şehir kurma hayaline dair Çin kaynaklarında yer alan tarihi bir tartışmayı da yeniden gündeme taşıdı. Kaynaklara göre Bilge Kağan, surlarla çevrili bir başkent inşa edip tapınaklar yaptırmak istemiş, ancak veziri Tonyukuk, göçebe yaşamın askeri avantajlarını savunarak bu projeye karşı çıkmıştı.
Yeni bulgular, Bilge Kağan'ın bu fikirden tamamen vazgeçmek yerine, ilerleyen dönemlerde bu planı hayata geçirmiş olabileceği ihtimalini güçlendiriyor. Araştırmanın yürütüldüğü Hotont çevresi, tarihsel süreklilik açısından oldukça zengin bir bölge olarak dikkat çekiyor.
Uygur Devleti'nin başkenti Ordu Balık'ın sadece 15 kilometre uzağında bulunan bu alan, aynı zamanda Orhun Yazıtları'na ve Ögeday Kağan'ın kurduğu Karakurum'a da ev sahipliği yapıyor. Doç. Dr. Erkoç, bu coğrafyanın Hunlardan itibaren birçok bozkır devleti için vazgeçilmez bir yönetim merkezi olduğunu belirterek, bölgedeki yerleşim geleneğinin derinliğine dikkat çekiyor.
Bu çalışma, Göktürklerin sadece konargöçer bir toplum olduğu yönündeki yerleşik akademik kanıyı da sarsıyor. Çin kaynaklarının aksine Göktürk yazıtlarında şehir ve kale yapılarından bahsedilmesi, bölgedeki şehircilik tarihinin sanılandan daha karmaşık olduğunu gösteriyor.
Uygurlara ait bölgede 50'ye yakın yerleşimin tespit edilmiş olması, Göktürklerin de sabit yerleşimler kurmuş olabileceği tezini destekleyen güçlü bir kanıt olarak görülüyor. Projenin bir sonraki aşamasında, uydu görüntülerinde saptanan izlerin doğrulanması için bölgede yüzey araştırması yapılması planlanıyor.
Akademisyenler, gerekli izinlerin alınması durumunda arkeolojik kazıların da gündeme gelebileceğini belirtiyor. Bu çalışmaların, Türk tarihinin yerleşik yaşam ve şehircilik anlayışına dair bilgilerimizi önümüzdeki yıllarda kökten değiştirmesi bekleniyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.





Kategori: Kültür-Sanat
Yayın: 20 Kasım 2026 11:46 · Kaynak: bursahakimiyet.com.tr