Yeşilay Raporu Bağımlılıkların Çevresel Etkilerini Ortaya Koydu

Yeşilay, bağımlılıkların insan sağlığının yanı sıra su kaynakları, toprak ve ekosistem üzerindeki etkilerini inceleyen “Türkiye Bağımlılık ve Çevre Araştırma Raporu”nu kamuoyuyla paylaştı. COP31 öncesinde açıklanan raporun tanıtımı, 26 Ekim 2026’da İstanbul Sepetçiler Kasrı’nda gerçekleştirildi.

Toplantıya Türkiye Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanı Doç. Dr. Mehmet Dinç ile akademisyenler Prof. Dr. Emine Didem Evci Kiraz, Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Seval Palteki ve Doç. Dr. Evşen Güzel katıldı. Raporda tütün, alkol, uyuşturucu ve uyarıcı maddelerle bağlantılı üretim ve tüketim süreçleri değerlendirildi.

Kumar ve dijital bağımlılıklarla ilişkili faaliyetlerin çevresel maliyetleri de ele alındı. Türkiye’nin yedi ilindeki atık su arıtma tesislerinde yapılan araştırma ise bazı madde kalıntılarının arıtma sonrasında da sularda bulunabildiğini gösterdi.

Bağımlılıkla Mücadelede Çevre Politikaları VurgusuYeşilay Genel Başkanı Mehmet Dinç, bağımlılıkların etkilerinin bireyle sınırlı kalmadığını, toplumun ve doğal yaşamın da bu süreçten etkilendiğini belirtti. Dinç, bağımlılıklarla mücadelenin çevrenin korunması ve iklim değişikliğiyle ilgili politikalarla birlikte yürütülmesi gerektiğini ifade etti.

Bağımlılık endüstrilerinin karbon ayak izi, su tüketimi ve atık üretimi konusunda düzenli raporlama yapmasını isteyen Dinç, önleme çalışmalarının sürdürülebilir kalkınma politikalarına dahil edilmesi çağrısında bulundu. Eğitimlerde çevre sağlığı ile bağımlılık riskleri arasındaki ilişkinin de işlenmesi gerektiğini söyledi.

Tütün Ve Alkol Üretiminin Çevresel MaliyetiRaporda aktarılan Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre tütün üretimi ve tüketimi, yılda yaklaşık 80 milyon ton karbondioksit emisyonuna neden oluyor. Tütün yetiştiriciliği için dünya genelinde yaklaşık 3,2 milyon hektar tarım arazisi kullanılıyor.

Tütün üretiminde yıllık su tüketiminin 22 milyar ton olduğu belirtilen raporda, Türkiye’de yılda 150,4 milyar adet sigara tüketildiği bilgisine de yer verildi. Bu tüketimin ardından oluşan izmarit atıkları, çevre kirliliğinin bir diğer boyutu olarak değerlendirildi.

Rapora göre bir litre alkollü içecek üretiminde 9 ila 22 litre su kullanılıyor. Sentetik uyuşturucu üretimine ilişkin Avrupa araştırmalarında ise bir kilogram üretim başına yaklaşık 25 ila 43 kilogram kimyasal atık oluştuğu belirtiliyor.

Yedi İlde 98 Atık Su Numunesi İncelendiYeşilay öncülüğünde yürütülen “Atık Sulardaki Psikoaktif Maddelerin Çevreye Etkisi Araştırması” kapsamında İstanbul, İzmir, Antalya, Adana, Hatay, Samsun ve Trabzon’daki yedi arıtma tesisinden toplam 98 numune alındı. Araştırmada dokuz farklı psikoaktif maddenin vücutta işlenmesiyle oluşan kalıntılar incelendi.

Analizlerle bu kalıntıların arıtma süreçlerinde ne ölçüde uzaklaştırılabildiği değerlendirildi. Bulgular, biyolojik arıtmanın madde kalıntılarının sudan uzaklaştırılmasında önemli rol oynadığını ortaya koydu. Bununla birlikte, arıtma etkinliğinin incelenen maddeye ve tesise göre farklılaştığı görüldü.

MDMA Kalıntıları Arıtma Sonrasında Da Tespit EdildiAraştırmada MDMA, sudan uzaklaştırılması güç maddeler arasında yer aldı. Biyolojik arıtma uygulanan bazı tesislerde MDMA miktarındaki azalmanın yüzde 9 düzeyinde kaldığı belirlendi.

Metamfetamin ve MDMA kalıntılarının arıtma sonrasında da tespit edilmesi, su ekosistemleri açısından olası risklere dikkat çekti. Raporda bu bulgular, psikoaktif maddelerin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi kapsamında ele alındı.

Dijital Kullanım Ve İklim Stresi DeğerlendirildiRaporda, çevrim içi kumar dahil farklı dijital faaliyetlere hizmet veren veri merkezlerinin enerji tüketimi de incelendi. Veri merkezlerinin küresel elektrik tüketimindeki payının yaklaşık yüzde 1 ila 2 olduğu aktarıldı.

Yapay zekâ sunucularındaki büyümenin enerji ihtiyacı, su kullanımı ve karbon emisyonlarını artırabileceği belirtildi. Çalışmada iklim değişikliğinin oluşturduğu stres, belirsizlik ve yaşam koşullarındaki değişimlerin bağımlılık riskleriyle olası ilişkisi de değerlendirildi.

Çevre sağlığını korumaya yönelik politikalarla bağımlılığı önleme çalışmalarının birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı.