Üretim değişti, girdi maliyetleri arttı! SAKARYA’DA ÇİFTÇİNİN HESABI ZORLAŞIYOR

2024-2025 verileri Sakarya tarımındaki değişimi ortaya koydu. Fındık ve mısırda üretim miktarları gerilerken bazı ürünlerde üretim korunuyor. Türkiye genelinde de 2025'te bitkisel üretim düşerken, 2026'da çiftçinin karşısına bu kez yüksek girdi maliyetleri çıktı.

Tarımsal girdi fiyatları bir yılda yüzde 32,06 artarken gübre ve toprak geliştiricilerindeki artış yüzde 50,99'a ulaştı.

Türkiye'nin önemli tarım merkezlerinden biri olan Sakarya'da üretici, bir yandan iklim kaynaklı sorunlar ve verim kayıplarıyla, diğer yandan yükselen girdi maliyetleriyle mücadele ediyor. Sakarya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 2025 yılı faaliyet raporu ile 2024 yılı TÜİK verileri karşılaştırıldığında, kentin önemli tarım ürünlerinde dikkat çekici değişimler yaşandığı görülüyor.

Fındıktan mısıra, kividen sebzeye kadar birçok üründe üretim rakamları değişirken, 2026 yılına ilişkin Tarım-GFE verileri de maliyet baskısının devam ettiğini ortaya koyuyor.

Sakarya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 2025 Faaliyet Raporu'na göre kentte 2025 yılında 66 bin 258 ton fındık, 152 bin 616 ton dane mısır, 639 bin 255 ton silajlık mısır üretildi. Bunların yanı sıra 22 bin 432 ton buğday, 20 bin 8 ton sofralık üzüm, 7 bin 405 ton arpa, 5 bin 126 ton ayçiçeği, 11 bin 428 ton ayva, 47 bin 444 ton kıvırcık marul, 6 bin 61 ton enginar, 7 bin 163 ton kivi ve 6 bin 276 ton balkabağı üretimi gerçekleştirildi.

Üretim alanlarında ise fındık 794 bin 734 dekar, dane mısır 274 bin 339 dekar, silajlık mısır 174 bin 195 dekar, buğday 81 bin 600 dekar, sofralık üzüm ise 45 bin 214 dekar alanı kapsadı.

Sakarya'nın tarımsal ekonomisinde önemli yere sahip fındıkta 2024 ve 2025 rakamları dikkat çekiyor. 2024 yılına ilişkin TÜİK kaynaklı Sakarya Tarımsal Yatırım Rehberi'nde fındık üretimi 82 bin 83 ton olarak yer alırken, 2025 Faaliyet Raporu'nda üretim 66 bin 258 ton olarak açıklandı.

İki resmi veri seti arasındaki fark yaklaşık 15 bin 825 ton. Sakarya, üretimdeki gerilemeye rağmen Türkiye'nin önemli fındık merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor. 2024 verilerine göre ilin Türkiye fındık üretimindeki payı yüzde 11,45 seviyesindeydi.

2025 yılında yaşanan zirai don da fındık üreticisini olumsuz etkileyen önemli faktörlerden biri oldu. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın açıklamasına göre Sakarya'da fındık, ayva, kiraz, ceviz ve şeftali üretimi yapan 6 bin 252 üretici zirai dondan etkilendi.

Sakarya'nın öne çıkan tarımsal ürünlerinden dane mısırda da 2024-2025 karşılaştırması dikkat çekiyor. 2024 yılında 246 bin 500 ton olan dane mısır üretimi, 2025 Faaliyet Raporu'nda 152 bin 616 ton olarak açıklandı. Silajlık mısırda da 2024 yılında 763 bin 845 ton olan üretim, 2025 yılında 639 bin 255 tona geriledi.

Mısır üretimindeki değişim Sakarya açısından önemli. Çünkü dane ve silajlık mısır, ilin geniş tarım alanlarında üretilen başlıca ürünler arasında bulunuyor.

Sakarya denildiğinde akla gelen ürünlerden biri de ayva. 2024 yılı Sakarya Tarımsal Yatırım Rehberi'nde kentte 100 bin 716 ton ayva üretildiği ve Türkiye ayva üretiminin yüzde 49,57'sinin Sakarya'dan karşılandığı belirtilmişti.

2025 Faaliyet Raporu'nda ise ayva üretimi 11 bin 428 ton olarak yer aldı. Bazı ürünlerde ise üretimin büyük ölçüde korunduğu görülüyor. 2024 yılında 47 bin 136 ton olan kıvırcık marul üretimi, 2025'te 47 bin 444 ton olarak açıklandı.

Yaklaşık 308 tonluk artış, Sakarya'nın sebze üretimindeki gücünü koruduğunu gösteriyor. 2024 verilerine göre Sakarya, Türkiye kıvırcık marul üretiminin yüzde 17,87'sini karşılıyordu.

Sakarya'nın önemli ürünlerinden kivide de sınırlı bir gerileme yaşandı. 2024'te 7 bin 679 ton olan kivi üretimi, 2025'te 7 bin 163 ton olarak açıklandı. Üzümde ise 2024'te 65 bin 59 ton olarak verilen sofralık çekirdekli üzüm üretimi, 2025 Faaliyet Raporu'nda 20 bin 8 ton sofralık üzüm olarak yer aldı.

Ancak üzümde de farklı resmi kaynak ve veri tanımları kullanıldığı için bu rakamların doğrudan yıllık üretim kaybı şeklinde değerlendirilmemesi gerekiyor.

Sakarya'daki değişimler Türkiye genelindeki tabloyla birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı hale geliyor. TÜİK'in 2025 Bitkisel Üretim İstatistikleri'ne göre Türkiye'de tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerin üretimi yüzde 9, sebze üretimi yüzde 0,9, meyve, içecek ve baharat bitkileri üretimi ise yüzde 30,9 azaldı.

Özellikle bazı ürünlerdeki düşüş dikkat çekti. Fındık yüzde 38,5, üzüm yüzde 27,5, şeftali yüzde 46,1, kiraz ise yüzde 70,6 geriledi. Dolayısıyla Sakarya çiftçisi de yalnızca yükselen maliyetlerle değil, hava koşulları ve verim kayıplarıyla da mücadele etmek zorunda kaldı.

2025'in Sakarya tarımı açısından en önemli sorunlarından biri zirai don oldu. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın açıklamasına göre Türkiye genelinde 65 ilde 471 bin üretici zirai dondan etkilendi. Sakarya'da ise başta fındık olmak üzere ayva, kiraz, ceviz ve şeftali üretimi yapan 6 bin 252 üretici zirai don nedeniyle zarar gördü.

Bu durum özellikle meyve üreticisinin gelirlerinde önemli kayıplara yol açan faktörlerden biri oldu.

Üretici, 2025'te yaşanan üretim ve iklim sorunlarının ardından 2026'da yüksek girdi maliyetleriyle karşı karşıya. TÜİK'in Haziran 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi verilerine göre Tarım-GFE bir önceki aya göre yüzde 0,92 geriledi.

Ancak yıllık bazda tablo oldukça farklı. Tarım-GFE; yıllık yüzde 32,06, 2025 Aralık ayına göre yüzde 16,92, 12 aylık ortalamalara göre yüzde 34,02 arttı. En dikkat çekici artış ise gübre ve toprak geliştiricilerinde görüldü.

Bu grupta yıllık fiyat artışı yüzde 50,99 oldu. Başka bir ifadeyle çiftçi, yeni üretim sezonuna girerken en temel girdilerinden biri olan gübrede geçen yıla göre çok daha yüksek bir maliyetle karşı karşıya.

Tarım ve Orman Bakanlığı 2026 üretim yılı desteklerinde artış yaptı. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'nın Sakarya'da yaptığı açıklamaya göre temel destek katsayısı yüzde 27 artırılarak 310 TL/dekar seviyesine çıkarıldı.

Buğday ve arpada toplam destek 806 TL/dekar, dane mısırda ise 806 TL/dekar olarak açıklandı. Dane mısır desteğindeki artışın yüzde 65 olduğu belirtildi. Desteklerdeki artış üreticinin maliyet yükünün azaltılması açısından önemli olsa da Tarım-GFE'deki yüzde 32,06'lık yıllık artış, çiftçinin maliyet baskısının devam ettiğini gösteriyor.

Sakarya'nın tarımındaki temel soru artık yalnızca “Ne kadar ürettik?” değil. “Çiftçi ürettiğinden ne kadar kazanıyor?” Fındık, mısır, ayva, marul, üzüm ve kivi gibi ürünlerde güçlü bir üretim potansiyeline sahip olan Sakarya'da çiftçinin karşısındaki maliyet kalemleri giderek büyüyor.

Gübre, mazot, tohum, ilaç, sulama, enerji, işçilik ve makine giderleri üretim maliyetini artırırken, ürünün tarladan çıkış fiyatı ile tüketicinin ödediği fiyat arasındaki fark da üreticinin gelirini doğrudan etkiliyor. Haziran 2026 itibarıyla gübre ve toprak geliştiricilerindeki yüzde 50,99'luk artış, bu baskının en çarpıcı göstergelerinden biri.

2024 ve 2025 verileri, Sakarya'nın hâlâ güçlü bir tarım kenti olduğunu gösteriyor. Ancak üretim miktarlarındaki değişimler, zirai don ve artan girdi maliyetleri sektörün önündeki riskleri de ortaya koyuyor. Sakarya'nın fındıkta Türkiye üretimine yüzde 11'in üzerinde katkı sağlaması, ayvada ülke üretiminde çok yüksek paya sahip olması, mısır ve sebze üretimindeki ağırlığı kentin tarımsal önemini ortaya koyuyor.

Ancak bu üretim gücünün korunabilmesi için üreticinin maliyetinin düşürülmesi, gelirinin artırılması ve iklim kaynaklı risklere karşı daha güçlü korunması gerekiyor. Çünkü tarladaki maliyet yalnızca çiftçinin değil, Sakarya ekonomisinin ve sofradaki tüketicinin de maliyeti.