İnce hastalık"la mücadelenin unutulan kalesi Atatürk Sanatoryumu

Tıp tarihinde "ince hastalık" ya da "beyaz veba" olarak bilinen tüberküloz, 20. yüzyılın ilk yarısında tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de en büyük halk sağlığı tehditlerinden biriydi. Antibiyotiklerin henüz yaygınlaşmadığı bu dönemde, verem tedavisinin tek geçerli yöntemi hastaları şehirden izole etmek, bol oksijen, güneş ışığı ve yüksek rakımlı temiz havayla buluşturmaktı.

Bu tıbbi zorunluluk, Ankara'nın sağlık mimarisini şekillendiren en önemli adımlardan birine, Keçiören'deki Atatürk Sanatoryumu'na hayat verdi. ATATÜRK'ÜN KÖŞK YERİNE HASTANE İSTEDİĞİ TEPEKurumun tarihi, bizzat Mustafa Kemal Atatürk'ün 1930'lu yıllardaki bir ziyaretine dayanıyor.

Kayıtlara göre Atatürk, yaverlerinden Cevat Abbas Bey’in Keçiören'deki arazisine sık sık gelir, bölgenin havasını ve Ankara'ya hakim manzarasını çok beğenirdi. Çevresindekiler buraya Atatürk için bir köşk yapmayı planlarken, o bu temiz havalı tepenin bir hastane olarak değerlendirilmesini istedi.

Bu vasiyet niteliğindeki istek üzerine 1944'te bölgeye bir tüberküloz sanatoryumu yapılması kararlaştırıldı. İnşaatı 1945'te başlayan ve 1952'de tamamlanan devasa tesis, 19 Mayıs 1953 tarihinde "Atatürk Sanatoryumu" adıyla ve 230 yatak kapasitesiyle hizmete açıldı.

İYİLEŞTİREN MİMARİ VE ÇAM ORMANLARIAtatürk Sanatoryumu sıradan bir hastane binası olarak tasarlanmadı. Binanın mimarisi, hastaların yataklarıyla birlikte doğrudan açık havaya çıkarılabileceği çok geniş, güneye bakan balkonlar ve devasa teraslar etrafında şekillendi.

Hastane arazisine binlerce çam ağacı dikilerek, Orta Anadolu bozkırının ortasında yapay bir "oksijen vahası" yaratıldı. 1950'ler ve 60'lar boyunca Türkiye'nin dört bir yanından gelen verem hastaları, aylar süren tedavilerini bu teraslarda güneşlenerek ve temiz hava soluyarak geçirdi.

DAL HASTANESİNDEN MEGA KOMPLEKSLERE: NELER DEĞİŞTİ?Zamanla verem hastalığının tıbbi yöntemlerle yenilebilir hale gelmesiyle kurum, 1978 yılında "Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Merkezi" adını alarak astım, KOAH ve akciğer kanseri gibi alanlarda Türkiye'nin en büyük "dal hastanelerinden" biri oldu. 1999'da Türkiye'nin devlet hastanelerindeki ilk Sigara Bırakma Polikliniği de yine burada kuruldu.

Ancak son yıllarda sağlık politikalarındaki Şehir Hastaneleri vizyonu, kurumun tarihi ve idari yapısını doğrudan etkiledi. 2022 yılının başında alınan bir kararla, 68 yıllık Atatürk Sanatoryumu özerk yapısını kaybederek fiziksel olarak Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile birleştirildi ve "Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi" adını aldı.

Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (TÜSAD) başta olmak üzere uzmanlık dernekleri, göğüs hastalıkları alanında tarihi bir hafızaya ve ihtisasa sahip olan bu kurumun genel bir hastaneyle birleştirilmesinin, kurumun köklü "dal hastanesi" geleneğini ve kurumsal hafızasını sileceği yönünde eleştiriler getirdi. Günümüzde hastane hizmet vermeye devam etse de, etrafını saran yoğun betonlaşma ve değişen sağlık politikaları, Keçiören'in o eski bol oksijenli "sanatoryum" kimliğini büyük ölçüde kentsel hafızanın tozlu raflarına kaldırmış durumda.