Van-Bahçesaray yolunda çığ riski yapay zekâyla izlenecek

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) Mühendislik Fakültesi, Van-Bahçesaray kara yolunda çığ tehlikesini önceden tespit etmeye yönelik yapay zekâ destekli bir erken uyarı sistemi geliştirmek için çalışma başlattı. Proje kapsamında riskli bölgelere sensör, kamera, radar ve benzeri elektronik donanımlar yerleştirilecek; toplanan veriler analiz edilerek risk seviyesi belirlenecek.

Çalışmanın amacı, çığın oluşmasını önlemek değil, tehlikenin arttığı zamanı saptayarak gerekli tedbirlerin alınmasına imkân sağlamak. Van-Bahçesaray kara yolunda 4-5 Şubat 2020’de peş peşe meydana gelen çığ felaketlerinde 42 kişi yaşamını yitirdi, 84 kişi yaralandı.

Sonrasında bölgede güvenlik önlemleri artırıldı ve çığ riskinin yüksek olduğu kış aylarında yol tedbir amacıyla trafiğe kapatılmaya başlandı. Yoğun kar yağışı, buzlanma ve olumsuz hava koşullarının etkili olduğu dönemlerde ulaşımın uzun süre aksaması bölge halkını da etkiliyor.

VERİLER ÜÇ AŞAMADA DEĞERLENDİRİLECEKVan YYÜ Mühendislik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Remzi Tuntaş, proje için elektrik-elektronik, jeoloji ve çevre mühendisliği başta olmak üzere ilgili bölümlerden akademisyenlerin katıldığı bir komisyon oluşturulduğunu söyledi.

Tuntaş, üç aşamalı çalışmanın ilk bölümünde riskli alanlara elektronik sistemlerin yerleştirileceğini, ikinci bölümünde verilerin yapay zekâ destekli yazılımlarla inceleneceğini, son aşamada ise ilgili kurumlarla koordinasyon sağlanacağını belirtti. Riskli bölgelerin tespit edildiğini ve fizibilite çalışmalarının tamamlandığını aktaran Tuntaş, sensör, kamera ve radarların bölgedeki hareketliliği ve çevresel değişimleri sürekli takip edeceğini kaydetti.

Toplanan veriler, geliştirilecek algoritmalar ve görüntü işleme sistemleriyle değerlendirilecek. Böylece değişimlerin incelenerek çığ riskinin hangi seviyeye ne zaman ulaşabileceğinin belirlenmesi hedefleniyor. KURUMLARA ERKEN BİLDİRİM YAPILACAKTuntaş, risk eşik değerleri önceden belirlendikten sonra erken uyarı sisteminin devreye gireceğini söyledi.

Başta Karayolları, AFAD, kaymakamlıklar, valilikler ve belediyeler olmak üzere ilgili kurumlar bilgilendirilecek. Gerektiğinde trafik akışının durdurulacağını, bölge halkı ile güzergâhtaki araçların güvenli alanlara yönlendirileceğini ifade eden Tuntaş, amaçlarının riskleri mümkün olduğunca azaltmak ve insan hayatını korumak olduğunu belirtti.2020’deki çığ felaketinin bölgede derin izler bıraktığını söyleyen Tuntaş, “6,5 yıl önce bölgemizde hepimizi derinden etkileyen ve hafızalarımızda derin izler bırakan bir çığ felaketi yaşadık.

4-5 Şubat 2020'de Van-Bahçesaray kara yolu üzerinde peş peşe meydana gelen çığ felaketlerinde maalesef 42 vatandaşımızı kaybettik. Bu elim vaka sadece hayatını kaybeden vatandaşlarımızın ailelerini değil, tüm Van'ı, bölge halkını ve ülkemizi derinden etkiledi.

Hayatını kaybeden 42 vatandaşımızı rahmet ve minnetle anıyorum. Ailelerine başsağlığı ve sabır diliyorum” dedi. Üniversite olarak bölgenin önemli sorunlarından birine bilimsel çözüm üretmek ve halkın yaşamını kolaylaştırmak için sorumluluk aldıklarını belirten Tuntaş, çalışmanın üniversitenin akademik birikimi, araştırma kapasitesi, akademik personeli ve laboratuvar altyapısıyla yürütüldüğünü söyledi.

Aynı bölgede çığ riskinin sürdüğünü, ulaşımın zaman zaman aksadığını da sözlerine ekledi. YOLUN SÜREKLİ KAPALI KALMASI HEDEFLENMİYORTuntaş, kış boyunca iklimsel, fiziksel ve çevresel değişimlerin sensörlerle izleneceğini; hareketliliğin hangi noktalara ulaşabileceğinin ve çığ riskinin hangi seviyeye çıkabileceğinin belirlenmeye çalışılacağını anlattı.

Risk eşiğine ulaşıldığında kurumların harekete geçirilmesiyle tedbirlerin zamanında alınabileceğini ifade etti. Tuntaş, kış boyunca kar yağışı, buzlanma ve yağmurlar nedeniyle çığ riskinin sürdüğüne ilişkin ilgili kurumlardan bildirim ve geri dönüşler aldıklarını söyledi.

Bu koşullarda yetkililerin yolu trafiğe açma sorumluluğunu almak istemediğini, bunun da bölge halkıyla kurumları karşı karşıya getirdiğini belirtti. Vatandaşların sosyal yaşamlarından ve konforlarından feragat ederek aylarca kapalı bir bölgede yaşamak zorunda kaldığını, bunun izole bir yaşama yol açtığını dile getirdi.

Çalışmanın çığı engellemeyi amaçlamadığının altını çizen Tuntaş, “Çığ her an olabilir, bunu engelleyemeyiz. Biz sadece çığın oluşabileceği zamanı önceden doğru şekilde tespit etmek ve o süre içerisinde gerekli tedbirleri almak istiyoruz.

Kış boyunca yolu aylarca trafiğe kapalı bırakmak yerine, tehlikenin gerçekten maksimum seviyeye ulaştığı ve risk eşiğine geldiği zamanlarda müdahale edilmesini hedefliyoruz. Projemizin temel amacı budur” diye konuştu. Tuntaş, çalışmanın başarıyla tamamlanması hâlinde aynı fiziksel koşullara ve hava şartlarına sahip başka bölgelerde de uygulanacağını söyledi.

Projenin bölgedeki sorunların çözümüne katkı sunmasını beklediklerini belirten Tuntaş, en önemli hedeflerinin insan hayatını korumak ve vatandaşların yaşamını kolaylaştırmak olduğunu ifade etti. Tuntaş, doğal afetlerin engellenemeyeceğini belirterek, “Biz bu afetleri engelleyemeyiz ancak afetlerin oluşturacağı felaketleri engelleyebiliriz” dedi.

Afet meydana gelmeden önce gerekli tedbirlerin alınmasına odaklanılması gerektiğini kaydeden Tuntaş, erken uyarı ve koordinasyon sistemiyle riskli dönemlerde kurumların zamanında bilgilendirileceğini söyledi.