Birecik’teki Bozdere köyünün eski evleri dikkat çekti! Damlar üzüm ve fıstık kurutma alanıydı

Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde bulunan Bozdere köyünün geleneksel mimarisi, 2000 yılında gerçekleştirilen bir saha araştırmasıyla kayıt altına alındı. Eski adı Tifar olan yerleşimdeki kerpiç evler, düz toprak damları ve farklı kullanım alanlarıyla dikkat çekti.

Araştırmada, evlerin damlarının yalnızca yaşam alanlarını örtmek için kullanılmadığı, üzüm ve fıstık gibi ürünlerin kurutulduğu geniş alanlara dönüştürüldüğü de belgelendi.

Bozdere köyü 2000 yılında 120 haneden oluşuyordu

Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğünün 2002 yılında yayımladığı 19. Araştırma Sonuçları Toplantısı kitabında yer alan çalışma, Birecik ve Halfeti çevresindeki geleneksel kırsal yerleşimleri ele aldı. Nur Akın, Zeynep Eres ve Burçe İvedi tarafından yürütülen saha araştırmasında 26 Ağustos-10 Eylül 2000 tarihleri arasında toplam 71 yerleşim incelendi. Bunların 48’i Birecik, 23’ü ise Halfeti sınırlarında bulunuyordu.

Araştırma raporunda Bozdere’nin Birecik ilçe merkezine 8 kilometre uzaklıkta olduğu ve o dönemde 120 haneden oluştuğu belirtildi. Yerleşim, geleneksel dokusunu görece iyi koruyan köyler arasında gösterildi. Evlerin büyük bölümü tek katlı, kerpiç malzemeli ve düz damlı yapılardan oluşuyordu.

Evlerin damlarında üzüm ve fıstık kurutuluyordu

Bozdere’deki geleneksel evlerin en dikkat çekici özelliklerinden biri, damların günlük yaşamda farklı amaçlarla değerlendirilmesiydi. Araştırmada, özellikle Mehmet Seçme Evi’nin damlı terasının üzüm ve fıstık gibi tarım ürünlerinin kurutulmasında kullanıldığı aktarıldı.

Böylece evlerin üst bölümleri, ailelerin tarımsal üretim faaliyetlerinin de bir parçası hâline geliyordu.

Çalışmada Seçme ve Çelik ailelerine ait yapı toplulukları da incelendi. Evlerin yanı sıra avlular, ahırlar, geleneksel ocaklar ve ekmeklikler gibi kırsal yaşamın farklı ihtiyaçlarına yönelik bölümler belgelendi. Bu mimari düzen, konutların yalnızca barınma amacıyla değil, günlük üretim ve ev işleriyle bağlantılı biçimde tasarlandığını ortaya koydu.

Sekiz pencereli misafir odası bir dönem okul olarak kullanıldı

Mehmet Seçme Evi’nin üst katında bulunan sekiz pencereli misafir odası, araştırmada ayrıca ele alınan mekânlardan biri oldu. Köyde ilkokul bulunmadığı dönemde bu odanın kısa süre eğitim amacıyla kullanıldığı kaydedildi. Aynı yapının hem misafir ağırlama hem de eğitim işlevi üstlenmesi, köy yaşamındaki mekân kullanımına ilişkin dikkat çekici bir ayrıntı olarak raporda yer aldı.

Araştırmacılar, Birecik ve Halfeti çevresindeki geleneksel yerleşimlerde kerpiç yapıların giderek azaldığını ve yeni yapılaşmaların eski mimari dokuyu değiştirdiğini de belirtti. Ancak çalışma 2000 yılındaki saha gözlemlerine dayanıyor.