İsrail sandık başında: Sonuçları belirleyecek başlıklar neler?

İsrail'de 7 Ekim 2023'teki Hamas baskınından beri ilk seçimler yapılıyor.

Yaklaşık 7,3 milyon seçmen bulunan ülkede oy kullanma işlemi başladı. Bu yıl çoğunluğu kendini sağ çizgide tanımlayan yarım milyondan fazla genç ilk kez sandık başına gidecek.

Sandıklar Türkiye saatiyle 23'te kapanacak, eş zamanlı olarak sandık çıkış anketlerinin yayınlanması bekleniyor. Ancak kesin sonuçların açıklanmasının günler süreceği öngörülüyor.

Anketler 77 yaşındaki Başbakan Benyamin Netanyahu ile 66 yaşındaki Gadi Eisenkot arasında başa baş bir yarışa işaret ederken hiçbir partinin 120 sandalyeli parlamentoda çoğunluk için gerekli 61 sandalyeye yaklaşması beklenmiyor.

Seçim gecesinin ardından haftalar, hatta aylar süreceği tahmin edilen koalisyon görüşmeleri başlayacak.

İşte seçimlere dair bilmeniz gerekenler

DW Türkçe'nin derlediği habere göre seçim sonuçları Başbakan Benyamin Netanyahu için bir güven oylaması niteliği taşıyor.

Yirmi yıldır İsrail siyasetine damgasını vuran, yedinci kez başbakanlığı üstlenmek isteyen Netanyahu, yolsuzluk ve rüşvet suçlamalarıyla yargılanmasına ve Gazze'de "savaş suçu işlediği" gerekçesiyle hakkında yakalama kararı bulunmasına rağmen görevinden istifa etmedi.

Hamas saldırısına yol açan güvenlik zaafiyeti ve demokratik kurumlara saldırı olarak görülen yargı reformu nedeniyle ülkesinde yüz binlerce kişinin katılımıyla düzenlenen protestolara rağmen de iktidarı elinde tutmaya devam etti.

Trump'tan "Bibi'ye oy verin" çağrısı

Sandıktan çıkacak sonuçlar, ABD Başkanı Donald Trump'ın bölgedeki en yakın müttefiki olan ve "Bibi" olarak adlandırılan Benyamin Netanyahu'nun kaderini belirleyecek.

Trump, sosyal medya hesabından pazar günü yaptığı açıklamayla İsrail'deki seçmenlere Netanyahu'ya oy verme çağrısı yaptı.

28 Şubat'ta, Netanyahu ile İran'a saldırarak başlattıkları savaşı kazandıklarını iddia eden ve bunun "Netanyahu ile birlikte kazandıkları zaferlere bir örnek olduğunu" öne süren Trump, İsrailli seçmenlere "Oy kullanmaya gittiğinizde lütfen Bibi'nin olağanüstü bir savaşçı başbakan olduğunu unutmayın" sözleriyle seslendi.

"Bazı çok kötü niyetli insanlar tarafından İsrail'in'küçük şeytan', ABD'nin ise'büyük şeytan' olarak adlandırıldığını" kaydeden Donald Trump, İsrailli seçmenlere şu çağrıyı yaptı:

"Artık dünya genelinde'Amerika'ya ölüm, İsrail'e ölüm' sloganı duyulmamalı ve duyulmayacak. Başbakanlık için Bibi Netanyahu'ya oy verin, başlattığımız işi bitirmeliyiz!"

Trump'ın desteği Netanyahu'nun seçimlerden galip çıkmasını garanti etmiyor.

Macaristan'da Trump'ın çok güçlü destek açıkladığı Viktor Orban nisandaki seçimlerde mağlup olmuştu.

Yine geçen hafta sonunda Brezilya'da düzenlenen ikinci tur seçimlerde de Trump'ın desteklediği sağcı Flavio Bolsonaro seçimleri kaybederken ABD Başkanı'nı eleştiren solcu lider Lula da Silva yeniden devlet başkanı seçildi.

Kıran kırana mücadele bekleniyor

İsrail'deki seçimlerde liderlere değil, partilere oy veriliyor. Ama oy verme kararında parti lideri belirleyeci olabiliyor.

Son anketler, Netanyahu'nun partisi Likud ile en güçlü rakibi olarak görülen, eski genelkurmay başkanı Gadi Eisenkot liderliğindeki Yashar Partisi arasında başa baş bir yarışa işaret ediyor.

Her iki parti de tek başına hükümeti kuracak çoğunluğu elde edemeyeceğinden, seçimlerde kimin en çok oyu aldığından çok, kimin ittifaklar yoluyla koalisyon hükümetini kurabileceği belirleyeci olacak.

"Seçimden hemen önce İran'ı vurmak istedi" iddiası

Haberde Netanyahu'nun seçimlerden hemen önce Zamir'e İran'a saldırı emri verdiği, Zamir'in ise bunu reddettiği iddiası yer aldı.

Ancak muhalefet liderleri seçimlere bir gün kala basına sızan bu iddia üzerine art arda açıklamalar yaparak Netanyahu'yu İran tehdidini kendi siyasi çıkarları için araçsallaştırmakla suçladı.

İsrail Evimiz Partisi ve eski savunma bakanı Avigdor Lieberman, "Netanyahu, güvenlik kurumlarının başkanlarına İran konusunda yanlış adımlar atmaları için baskı uyguluyor" diyerek başsavcıdan Netanyahu hakkında soruşturma başlatmasını istedi.

Lieberman, "Seçim arifesinde İsrail'i savaşa sürükleme girişimi, yalnızca seçim kaybetme korkusuyla askerleri feda etmeye hazır olma tutumu ile birleştiğinde bu vatana ihanettir" görüşünü kaydetti.

Solcu lider Yair Golan da Netanyahu'yu "İsrail'in güvenliğine tehdit oluşturmakla" suçladı, "hayatta kalmak için çocuklarımızı feda etmekten çekinmiyor" dedi.

Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot ise İran'a saldırma emrini uygulamadığı belirtilen Genelkurmay Başkanı Zamir'e güveninin tam olduğunu söyleyerek, "ordunun Netanyahu'nun hayatta kalma mücadelesinde bir araca dönüştürülmesine" izin vermeyeceğini kaydetti.

Eisenkot, "Netanyahu'yu uyarıyorum: Siyasi çıkarlarını devletin güvenliğinin üstünde tutmaya cüret etme" sözleriyle rakibini hedef aldı.

Barış vadeden var mı?

İşgal altındaki Batı Şeria'da Yahudi yerleşimlerinin desteklenmesi, Filistin devletinin kurulmasının önlenmesi konularında adeta görüş birliği var. Öne çıkan adaylardan hiçbiri, uzun süredir rafa kaldırılmış olan barış sürecine yeniden dönülmesini savunmuyor.

Kampanya sürecinde ne öne çıktı?

Muhalefet liderleri seçim kampanyası boyunca Netanyahu'yu, sergilediği zayıf liderliğe ve ahlaki değerlerden yoksun olduğu iddiasına vurgu yaparak hedef aldı.

7 Ekim saldırılarına yol açan güvenlik zaafiyetleri, ultra ortodoks Yahudileri askerlikten muaf tutma çabası ve "İsrail'in demokratik kurumlarına ve hukuk devletine saldırı" olarak değerlendirilen 2023 yargı reformu da Netanyahu'nun koalisyon hükümetine karşı yöneltilen eleştiriler arasında yer aldı.

Rakipleri Netanyahu'yu, 7 Ekim saldırısıyla ilgili resmî bir soruşturmayı engelleyerek sorumluluktan kaçmakla suçlarken, rehinelerin geri getirilmesi için daha erken bir anlaşmaya varamadığını ve İsrail'in düşmanlarından hiçbirine karşı kesin bir zafer kazanamadığını söylüyor.

Benyamin Netanyahu ise Hamas'ın 7 Ekim saldırısında sorumluluğu olduğu suçlamalarını reddederken, Gazze'de Hamas'a, Lübnan'da Hizbullah'a ve onların hamisi İran'a karşı elde edilen askerî başarıları öne çıkarmaya çalıştı.

Öte yandan Netanyahu'nun iktidara tutunmasını sağlayan koalisyonunu, uzun süredir dini eğitim gören genç erkeklerin zorunlu askerlikten muaf tutulmasını isteyen ultra Ortodoks partilerden oluşturuyor.

Bu durum toplumda huzursuzluk yaratıyor.

Nitekim Netanyahu'nun rakibi Gadi Eisenkot bu uygulamaya karşı çıkıyor. Muafiyetleri sona erdirme sözü veren Eisenkot, Gazze'deki çatışmalarda oğlunu ve iki yeğenini kaybetmişti.

Son yıllarda dünya genelindeki seçimleri etkileyen hayat pahalılığı ve geçim sıkıntısı da İsrail halkını etkiliyor.

Netanyahu, politikalarının ekonomik büyümeyi hızlandırdığını ve ülkede bir teknoloji sektörünün yükselişine katkıda bulunduğunu söylüyor. Muhalifleri ise birçok İsraillinin bu büyümenin dışında kaldığını savunuyor.

Yurt dışında oy kullanma hakkı yok

İsrailli seçmenler yurt dışında oy kullanamıyor, sadece diplomatlar ve resmi görevliler oylarını uzaktan kullanma hakkına sahip. Bu nedenle ülke dışında yaşayan seçmenlerin oy kullanmak için adeta İsrail'e akın ettikleri bildiriliyor.

Netanyahu'yu devirmek için İsrail'e akın ediyorlar! 67 bin seçmen geri dönüyorDünya

Ünlü tarihçi Louis Fishman da bunlardan biri.

Fishman sosyal medya hesabından "Tel Aviv’de nereye gidersem gideyim, benim gibi oy vermek, İsrail'i Netanyahu ve yandaşlarının tek parti yönetiminden kurtarmak için gelenlerle karşılaşıyorum. Bunun şimdiye kadarki en kritik seçim olduğunu anlayan ailelerimiz ve arkadaşlarımızla bir araya geliyoruz" gözlemini paylaştı.

Berlin'de yaşayan Eldad Eitan da oyunu kullanabilmek için İsrail'e seyahat edenlerden.

"Söz konusu olan İsrail'in demokratik bir ülke olarak geleceği. İşte asıl mesele budur" diyen Eitan, "Özellikle 7 Ekim'den sonra, bunun tarihimizdeki en önemli seçimlerden biri olduğunu hissediyorum. Yani ya liderlikte bir değişiklik yapar ve İsrail'in gidişatını değiştiririz, ya da bir daha böyle bir fırsatımız olmayabilir" sözlerini kaydetti.

Filistinliler oy kullanabilecek mi?

Seçimlere 38 parti katılıyor ve İsrail parlamentosu Knesset'e girmek için oyların en az yüzde 3,25'ini almaları gerekiyor.

Bir partinin iktidara gelmesi için parlamentodaki 120 sandalyenin en az 61'ini kazanması gerekiyor. Bugüne kadar bunu başaran olmadı. Bu nedenle İsrail hep koalisyon hükümetleri ile yönetildi.

7 milyon 300 bin İsrailli oy kullanma hakkına sahip, bunların yüzde 17'sini, kendilerini Filistinli olarak nitelendiren İsrailli Arap seçmenler oluşturuyor.

İsrail işgali altındaki Batı Şeria'da yaşayan İsrailli yerleşimcilere oy kullanma hakkı tanınmasına karşın, Doğu Kudüs dahil olmak üzere işgal altındaki Filistin topraklarındaki Filistinlilere seçime katılma hakkı verilmiyor.

Seçim sonuçları ne zaman açıklanacak?

Sandıklar İsrail yerel saatiyle 22:00'de kapanacak. Sandık çıkış anketleri genellikle bunun hemen ardından yayınlanıyor. Sonuçların 4 Kasım'a kadar kesinleşmesi öngörülüyor. İzleyen bir hafta içinde ise İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, koalisyon hükümetini kurma görevini bir partiye verecek.

Çoğunluk koalisyonunu kurabilen lider, başbakan olacak. Bu yapılana kadar Netanyahu hükümeti iktidarda kalmaya devam edecek.