Şehrin Tarihine Işık Tutacak Kapsamlı Bir Kaynak: “İlk Çağ’dan Günümüze Gümüşhane Tarihi”

Gümüşhane’nin tarihî geçmişini bilimsel bir perspektifle kayıt altına almak ve şehre dair bugüne kadar dağınık şekilde yürütülen çalışmaları tek bir kaynakta bir araya getirmek amacıyla hazırlanan eser, Gümüşhane Üniversitesi tarafından yayımlandı. Editörlüğünü Doç. Dr. Merve Karaçay Türkal’ın üstlendiği kitap, tarihçilerin ortak emeğiyle ortaya çıktı.

Beş ana kısım ve 18 bölümden oluşan eser, Gümüşhane ve havalisinin tarihini ilk çağlardan 1950’li yıllara uzanan geniş bir zaman diliminde inceliyor. Kitabın Eski Çağ bölümünde Karaz Kültürü, Urartu, Pers ve Pontos dönemleri ile bölgenin askerî ve stratejik önemi, özellikle Roma döneminde bölgeyi denetim altında tutan Satala Garnizonu, arkeolojik veriler ve tarihî kaynaklar üzerinden ele alınıyor. Orta Çağ bölümünde Bizans döneminden Selçuklu, Saltuklu ve Mengücekli hâkimiyetlerine, Kelkit Vadisi’nin stratejik konumundan Çepni Türkmenlerinin bölgedeki iskân faaliyetlerine kadar Gümüşhane’nin siyasî ve sosyal dönüşümü inceleniyor.

Yeni Çağ bölümünde Osmanlı hâkimiyetiyle ortaya çıkan idarî yapı, tahrir ve avârız defterleri üzerinden bölgenin demografik özellikleri ve madencilik faaliyetleri değerlendirilirken, Yakın Çağ bölümünde Trabzon Vilayet Salnameleri, nüfus kayıtları ve Avrupalı seyyahların gözlemleri üzerinden Gümüşhane’nin 19. yüzyıldaki yapısı ortaya konuluyor. Cumhuriyet Dönemi bölümünde ise Harşit Savunması, eğitim ve maarif hayatı ile yerel yönetimlerin gelişimi tarihsel belgeler ışığında ele alınıyor.

Eserin dikkat çeken yönlerinden biri olarak dayandığı geniş kaynak çeşitliliği gösteriliyor. Arkeolojik yüzey araştırmalarından kroniklere, Osmanlı tahrir ve mühimme defterlerinden seyahatnamelere, Trabzon Vilayet Salnameleri’nden Cumhuriyet dönemi resmî belgelerine, maarif istatistiklerinden belediye kayıtlarına kadar çok sayıda kaynak çalışmada bir araya getirildi. Bu yönüyle eser, şehrin tarihî, sosyal, ekonomik, kültürel ve idarî gelişimini bütüncül biçimde değerlendiren akademik bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

“İlk Çağdan Günümüze Gümüşhane Tarihi”, şehrin geçmişini yalnızca kronolojik bir anlatımla değil; arkeolojik bulgular, tarihî belgeler, idarî kayıtlar, demografik veriler ve tanıklıklar üzerinden çok yönlü biçimde ele alıyor. Eserle birlikte Gümüşhane’nin tarihî mirasının gelecek kuşaklara aktarılması ve bilim dünyasının istifadesine sunulması hedefleniyor.

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Rektör Prof. Dr. Oktay Yıldız, eserin Gümüşhane açısından önemli bir boşluğu doldurduğunu belirtti. Rektör, eserin takdim yazısında şu ifadelere yer verdi:

“Gümüşhane’nin maziye sarkan köklerine dair yapılan çalışmalar, uzun yıllar boyunca parça parça bir görünüm arz etmiştir. Dünden bugüne antik çağlardan Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan o muazzam zaman dilimini bütüncül bir manzume halinde ele alan kapsamlı bir başvuru kaynağının eksikliği hissedilmiştir. Elinizdeki bu eser, Gümüşhane’nin tarihî derinliğini, ilmî bir disiplinle kayıt altına almak ve bu tarihî boşluğu ikmal etmek amacıyla vücuda getirilmiştir.”

Eserin yalnızca yerel tarih açısından değil, Anadolu tarihinin farklı meselelerinin anlaşılması bakımından da önemli bir kaynak olduğunu vurgulayan Rektörümüz, çalışmada geçit ve vadi coğrafyalarındaki hâkimiyet mücadeleleri, madencilik faaliyetleri, merkez-taşra ilişkileri ve Türkleşme sürecindeki sosyo-kültürel dönüşüm gibi konuların da ele alındığını kaydetti. Rektör Prof. Dr. Oktay Yıldız esere ilişkin yaptığı açıklamaları; “Gümüşhane, sadece bir şehir değil; bir duyuş, bir duruş ve sönmeyecek bir ocaktır” ifadeleriyle tamamladı.

Kitabın hazırlanmasına katkı sunan akademisyen ve araştırmacılara teşekkür eden Rektör Yıldız, özellikle editör Doç. Dr. Merve Karaçay Türkal ile eserin ortaya çıkması ve yayımlanmasında emeği geçen Öğr. Gör. Serhat Doğan’a şükranlarını iletti.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.