Fransız gemisine Türk muvafakati

Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin kıta sahanlığında araştırma yapmaya hazırlanan Fransız gemisi Abeille Marengo için yürütülen diplomatik temaslar sonuç verdi. Paris, Ankara’yla resmî kanallardan yazılı temas kurdu. Türkiye de araştırma güzergâhlarının Türk makamlarıyla koordine edildiğini ve gerekli muvafakatin alındığını duyurdu.

Böylece Girit-Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) elektrik kablosu projesinde Ankara’nın izin şartı resmî kayda geçti. Fransız gemisi, 27 Ekim’den beri beklediği Girit’in Kandiye Limanı’ndan 10 Kasım akşamı ayrıldı. Kerpe ve Çoban adalarının güneyindeki araştırma sahasına yönelen geminin önce ölçüm cihazlarını kalibre etmesi, ardından deniz tabanı araştırmalarına başlaması planlanıyor.

BİLDİRİMDEN MUVAFAKATEDışişleri Bakanlığı, 6 Kasım’da Fransız gemisinin Türk kıta sahanlığında izinsiz araştırma yapmaya hazırlandığını açıklamıştı. Yunanistan ve GKRY’nin seyir duyurularını iptal eden Ankara, gerekli muvafakat sürecinin henüz tamamlanmadığını bildirmişti.

Ardından Fransa’nın Türkiye’ye diplomatik nota gönderdiği ortaya çıktı. Yunanistan, bu yazışmanın yalnızca bilgilendirme niteliğinde olduğunu savundu. Ancak Paris ile Ankara arasındaki temaslar sürdü. Türkiye, 10 Kasım’da Seyir ve Emniyet Bilgisi Yayın Sistemi (NAVTEX) üzerinden 1127/26 sayılı mesajı yayımladı.

Mesajda, Türk kıta sahanlığındaki araştırmaların “yetkili Türk makamları ile koordine edilmiş ve Türk makamlarının muvafakati alınmış hatlar boyunca” yapılacağı belirtildi. Böylece Ankara, Fransa’yla yürütülen temasların ardından araştırmaları kendi onayı çerçevesinde kayda geçirdi.

Bu adım, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları mücadelesi açısından önem taşıyor. KABLOYA SERBESTLİK ARAŞTIRMAYA İZİNAnlaşmazlığın temelinde kablo döşenmesiyle deniz bilimsel araştırma arasındaki hukuki fark bulunuyor.1958 Cenevre Kıta Sahanlığı Sözleşmesi ve uluslararası deniz hukuku, kıta sahanlığında denizaltı kablosu döşenmesine kural olarak serbestlik tanıyor.

Ancak deniz bilimsel araştırmalar kıyı devletinin muvafakatine tabi. Aydınlık’ın 10 Kasım’da görüştüğü Deniz Hukuku Ulusal Araştırma Merkezi (DEHUKAM) uzmanı Doç. Dr. Ali İbrahim Akkutay da bu ayrıma dikkat çekmişti. Türkiye’nin kendi kıta sahanlığındaki araştırmalar için izin koşulunu uyguladığını belirten Akkutay, yalnızca bildirimin yeterli görüldüğü bir uygulamayla karşılaşmadığını söylemişti.

Ankara’nın son mesajı da aynı hukuki yaklaşımı esas alıyor. Türkiye, çalışmaları deniz bilimsel araştırma olarak tanımlıyor ve muvafakatini açıkça kayda geçiriyor. Bu tür yazılı temaslar, gelecekteki deniz yetki alanı uyuşmazlıklarında Türkiye’nin elini güçlendirebilecek diplomatik kayıtlar oluşturuyor.

Ancak Fransız notasının tam metni açıklanmadığı için Paris’in Türk kıta sahanlığı sınırlarını hukuken tanıdığı henüz söylenemiyor.2024’TE TÜRK DONANMASI DURDURMUŞTUAynı proje, Temmuz 2024’te Türk ve Yunan savaş gemilerini karşı karşıya getirmişti. Fransız Nexans adına çalışan İtalyan Ievoli Relume gemisi, Çoban-Kerpe çevresinde Türkiye’den izin almadan araştırma yürütmeye çalışmıştı.

Türk donanmasının 22 Temmuz’daki müdahalesinin ardından yaklaşık 40 saatlik gerilim yaşanmış, İtalyan gemisi araştırmaları tamamlayamadan bölgeden ayrılmıştı. İki yıl önce askerî müdahaleyle sonuçlanan süreçte bu kez Fransa’nın Ankara’yla yürüttüğü diplomatik temaslar öne çıktı.

Türkiye, araştırma faaliyetlerine ilişkin muvafakat şartını resmî mesajına taşıdı. ATİNA KARŞI MESAJ YAYIMLADITürkiye’nin açıklaması Atina’yı harekete geçirdi. Yunanistan, 1441/26 sayılı karşı NAVTEX mesajıyla Türk duyurusunu geçersiz ilan etti.

Araştırmaların Yunan kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölgesinde yapılacağını savundu. Atina ayrıca Fransız şirketinin yalnızca Yunanistan ve GKRY’den izin istediğini de belirtti. Yunan makamlarının 2024 ve 2026 yıllarında verdiği üç ayrı izin belgesini dayanak gösterdi.

Ancak Yunanistan’ın itirazı, Fransa’nın Ankara’yla yazılı temas yürüttüğü ve Türkiye’nin araştırmalar için muvafakat alındığını resmen ilan ettiği gerçeğini değiştirmiyor.