Prof. Dr. Gürok'tan Ailelere Bağımlılık Uyarısı

Fırat Üniversitesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Gürkan Gürok, bağımlılığın bir irade zayıflığı değil, kronik bir beyin hastalığı olduğunu belirterek ailelere önemli uyarılarda bulundu. Gürok, özellikle gençler arasında artan dijital oyun, kumar ve madde bağımlılığı riskine dikkat çekerek erken müdahalenin ve aile içi iletişimin önemini vurguladı.

Fırat Üniversitesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Gürkan Gürok, bağımlılık konusunda önemli açıklamalarda bulundu. Bağımlılığın ortaya çıkış nedenlerinden tedavi yöntemlerine, ailelerin dikkat etmesi gereken belirtilerden dijital bağımlılıklara kadar birçok konuyu değerlendiren Gürok, bağımlı bireylere karşı suçlayıcı değil, anlayışlı ve destekleyici bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini söyledi.

"BAĞIMLILIK BİR İRADE ZAYIFLIĞI DEĞİL, BEYİN HASTALIĞIDIR" Bağımlılığın geçmişte irade zayıflığı veya ahlaki bir sorun olarak değerlendirildiğini belirten Prof. Dr. Mehmet Gürkan Gürok, günümüzde bilimsel yaklaşımın değiştiğini ifade etti.

Bağımlılığın beynin birçok bölgesini etkileyen, tekrarlayıcı ve kronik bir hastalık olarak tanımlandığını belirten Gürok, bağımlı kişilere yaklaşırken bu gerçeğin göz önünde bulundurulması gerektiğini söyledi. Bağımlılığı yalnızca kişinin iradesiyle açıklamanın doğru olmadığını vurgulayan Gürok, hastalığın anlaşılması, tedavi edilmesi ve bağımlı bireylere doğru şekilde destek verilmesi için bilimsel yaklaşımın esas alınması gerektiğini kaydetti.

BAĞIMLILIK SADECE SİGARA VE UYUŞTURUCUDAN İBARET DEĞİL Bağımlılık denildiğinde toplumda genellikle sigara, alkol ve uyuşturucu maddelerin akla geldiğini belirten Prof. Dr. Gürok, bağımlılık türlerinin zaman içerisinde çeşitlendiğini söyledi.

Tütün ve alkol bağımlılığının yanı sıra farklı uyuşturucu maddelerin de bağımlılık oluşturabildiğini ifade eden Gürok, son yıllarda sentetik maddelerin önemli bir risk haline geldiğine dikkat çekti. Sentetik maddelerin etkilerinin öngörülmesinin zor olabildiğini ve bazı durumlarda çok daha hızlı ve ağır bağımlılık süreçlerine neden olabildiğini belirten Gürok, toplumun bu konuda bilinçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Bağımlılığın yalnızca madde kullanımıyla sınırlı olmadığını vurgulayan Gürok, davranışsal bağımlılıkların da giderek daha fazla gündeme geldiğini ifade etti. Özellikle kumar ve oyun bağımlılığının önemli sorunlar arasında yer aldığını belirten Gürok, internet üzerinden gerçekleştirilen kumar faaliyetlerinin ve dijital oyunların bazı kişilerde bağımlılık oluşturabildiğini söyledi.

Bu bağımlılık türlerinin de beynin ödül sistemini etkilediğini, kişinin günlük yaşamını, aile ilişkilerini ve sosyal çevresini olumsuz yönde etkileyebildiğini kaydetti.

GENETİK YATKINLIK VE ERKEN YAŞTA BAŞLAMA RİSKİ ARTIRIYOR Bağımlılığın ortaya çıkmasında birçok faktörün etkili olduğunu belirten Prof. Dr. Gürok, genetik özelliklerin bu faktörler arasında önemli bir yere sahip olduğunu söyledi.

Bağımlı bireylerin yakınlarında ve çocuklarında genetik yatkınlıkla ilgili bulgular bulunduğunu ifade eden Gürok, bağımlılığın gelişiminde genetik özelliklerin yanı sıra çevresel koşulların, psikiyatrik hastalıkların ve kişinin yaşam deneyimlerinin de etkili olduğunu dile getirdi. Özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde bağımlılık yapıcı maddelerle veya davranışlarla erken yaşta tanışmanın önemli bir risk oluşturduğunu belirten Gürok, bu dönemlerde beynin gelişiminin henüz tamamlanmadığına dikkat çekti.

Beynin karar verme, dürtüleri kontrol etme ve sonuçları değerlendirme gibi işlevleriyle ilgili gelişimin ergenlik döneminde de devam ettiğini ifade eden Gürok, bu süreçte bağımlılık yapıcı etkenlerle karşılaşmanın kişinin ilerleyen yaşamındaki riskini artırabildiğini söyledi. Ailesinde bağımlılık öyküsü bulunanlar, psikiyatrik rahatsızlık yaşayanlar, depresyon veya psikoz gibi sorunları olanlar ve erken yaşta madde kullanmaya başlayanların daha dikkatli değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

DİJİTAL OYUNLAR VE KUMAR BAĞIMLILIĞINDA ALGORİTMA UYARISI Prof. Dr. Gürok, bazı dijital platformların kullanıcıların ilgisini sürekli canlı tutacak ve tekrar tekrar aynı davranışa yönlendirecek algoritmalar kullanabildiğini söyledi.

Özellikle aralıklı ödüllendirme, kazanma beklentisi ve kaybetmenin ardından yeniden deneme isteği gibi mekanizmaların kişinin platformda daha fazla zaman geçirmesine neden olabildiğini belirten Gürok, bu durumun bağımlılık riskini artırabildiğini ifade etti. Çocukların ve ergenlerin beyin gelişimlerinin devam ettiği bir dönemde bu tür içeriklere yoğun şekilde maruz kalmasının risk oluşturduğunu vurgulayan Gürok, ailelerin çocuklarının dijital dünyadaki faaliyetlerini takip etmeleri gerektiğini kaydetti.

Bağımlılıkla mücadelenin yalnızca bireyin davranışlarını değiştirmeye indirgenemeyeceğini belirten Gürok, aile, çevre ve toplumun da bu süreçte sorumluluk taşıdığını söyledi.

AİLELER BAĞIMLILIK BELİRTİLERİNİ NASIL ANLAYABİLİR? Bağımlılığın erken fark edilmesinde ailelerin gözlem gücünün önemli olduğunu belirten Prof. Dr. Gürok, kişide meydana gelen davranışsal ve fiziksel değişikliklerin dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

Uyku düzeninin bozulması, daha önce sakin olan bir kişinin öfkeli ve sinirli hale gelmesi, aile ilişkilerinde sorunlar yaşanması ve kişinin sürekli para istemeye başlaması önemli belirtiler arasında yer alabiliyor. Gürok, bağımlılık sürecinde kişinin yalan söylemeye, borç istemeye, borçlarını ödememeye veya bağımlılık yapıcı maddeye ya da davranışa ulaşmak için farklı yollara başvurmaya başlayabileceğini söyledi.

Bunun yanında gözlerde kızarıklık, ani kilo kaybı, vücutta yara izleri, burunda yaralar ve uyku düzenindeki belirgin değişikliklerin de aileler açısından uyarıcı olabileceğini belirtti. Kişinin aile, arkadaş ve iş ilişkilerinde yaşadığı sorunların da göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade eden Gürok, normal davranışlardan belirgin şekilde uzaklaşan kişilerin dikkatle değerlendirilmesini önerdi.

"BAĞIMLI BİREYE KIZMAK VE YARGILAMAK ÇÖZÜM DEĞİL" Ailelerin bağımlılığı fark ettiklerinde nasıl davranmaları gerektiği konusunda da önemli uyarılarda bulunan Prof. Dr. Gürok, ilk tepkinin öfke ve suçlama olmaması gerektiğini söyledi.

Bağımlı bireye bağırmanın, onu yargılamanın ve ahlaki dersler vermenin sorunu çözmediğini belirten Gürok, bunun yerine sakin, anlayışlı ve empatiye dayalı bir iletişim kurulmasının önem taşıdığını ifade etti. Ailelerin kişiye, "Ben senin yanındayım, sana yardımcı olmak istiyorum, nasıl destek olabilirim?" yaklaşımıyla ulaşmaya çalışması gerektiğini belirten Gürok, bağımlılığın bir beyin hastalığı olduğunun unutulmaması gerektiğini kaydetti.

Aile içerisinde birden fazla kişinin aynı anda öfkeyle tepki göstermesinin bağımlı bireyi aileden uzaklaştırabileceğine dikkat çeken Gürok, en azından aile üyelerinden birinin kişiyle güçlü, sevgiye dayalı ve empatik bir ilişki kurmasının önemli olduğunu söyledi. Bağımlı bireyin tedaviye yönlendirilmesinde açık ve adil sınırlar belirlenmesi gerektiğini de vurgulayan Gürok, desteğin koşulsuz biçimde bağımlılığı besleyecek şekilde sunulmaması gerektiğini ifade etti.

Özellikle kumar bağımlılığı gibi durumlarda maddi desteğin sınırlarının net olması gerektiğini belirten Gürok, ailelerin hem kişinin yanında olduğunu hissettirmesi hem de tedaviye yönlendiren bir yaklaşım sergilemesi gerektiğini kaydetti.

SİGARA BAĞIMLILIĞI DİĞER BAĞIMLILIKLARA GEÇİŞ KAPISI OLABİLİR Sigara bağımlılığının toplumda zaman zaman hafife alındığını belirten Prof. Dr. Gürok, nikotinin oldukça güçlü bağımlılık oluşturabilen bir madde olduğunu söyledi.

Sigaranın toplum tarafından daha kabul edilebilir görülmesinin bağımlılık potansiyelini ortadan kaldırmadığını ifade eden Gürok, sigara bağımlılığının diğer bağımlılık türleri açısından da önemli bir başlık olduğunu dile getirdi. Sigara bırakma sürecinde kişinin istemesinin önemli olduğunu ancak tedavinin yalnızca iradeye bırakılmaması gerektiğini belirten Gürok, ilaç tedavileri, nikotin bantları ve terapi yöntemleri gibi farklı destek seçeneklerinin bulunduğunu söyledi.

Kişinin sigarayı bırakmak için yardım istemesinin bir zayıflık değil, aksine önemli bir güç göstergesi olduğunu vurgulayan Gürok, "İstersem bırakırım" düşüncesiyle bağımlılığın hafife alınmaması gerektiğini ifade etti. Bağımlılığın ciddiye alınması, kişinin bırakma konusunda motivasyon kazanması ve uygun tedavi yöntemlerinden yararlanmasının önem taşıdığını kaydetti.

Gürok, sigarayı bırakma kararının kişinin hayatındaki önemli bir olay veya farkındalıkla da tetiklenebileceğini belirterek, bağımlılıkla mücadelede herkesin kendine özgü bir motivasyon kaynağı bulabileceğini söyledi.

BAĞIMLILIK TEDAVİSİNDE NÜKS BAŞARISIZLIK DEĞİL Bağımlılık tedavisinin uzun soluklu bir süreç olduğunu belirten Prof. Dr. Gürok, tedavi sonrasında yeniden madde kullanımı veya bağımlılık davranışına dönüş yaşanmasının sürecin bir parçası olarak değerlendirilebileceğini ifade etti.

Bağımlılığın kronik bir hastalık olduğunu hatırlatan Gürok, kişinin belirli bir süre bağımlılık yapıcı maddeden uzak kaldıktan sonra yeniden kullanmaya başlamasının bütün tedavi sürecinin başarısız olduğu anlamına gelmediğini söyledi. Bir kişinin aylarca veya yıllarca bağımlılık davranışından uzak kalmasının önemli bir kazanım olduğunu belirten Gürok, bu dönemde kişinin iş bulabileceğini, aile ilişkilerini düzeltebileceğini ve sosyal yaşamını yeniden düzenleyebileceğini kaydetti.

Bu nedenle bağımlı bireyin madde kullanmadığı veya kumar oynamadığı dönemlerin küçümsenmemesi gerektiğini vurgulayan Gürok, yeniden başlama durumunda erken müdahalenin önem taşıdığını ifade etti. Ailelerin bu tür durumlarda panik yapmak veya kişiyi suçlamak yerine, yaşanan sorunun nedenlerini anlamaya çalışması ve yeniden profesyonel destek alması gerektiğini söyledi.

ÇOCUKLARLA GÜÇLÜ İLETİŞİM BAĞIMLILIĞI ÖNLEMEDE ÖNEMLİ Bağımlılıkla mücadelede önleyici yaklaşımın önemine dikkat çeken Prof. Dr. Gürok, çocukların yalnızca yanlış davranışlardan uzak tutulmasının yeterli olmadığını belirtti.

Çocukların duygularını ifade edebilmeyi, sorunlarını çözebilmeyi, öfkeyle başa çıkabilmeyi ve sağlıklı sosyal ilişkiler kurabilmeyi öğrenmesi gerektiğini ifade eden Gürok, ailelerin bu becerilerin gelişmesinde önemli rol üstlendiğini söyledi. Çocuklara yalnızca sorun ortaya çıktığında ahlaki uyarılarda bulunmanın yeterli olmadığını belirten Gürok, onların günlük yaşamlarında kendilerini ifade edebilecekleri güvenli bir aile ortamına ihtiyaç duyduklarını kaydetti.

Ailelerin çocuklarıyla güçlü iletişim kurmasının, onları yargılamadan dinlemesinin ve sorunları karşısında destekleyici bir tutum sergilemesinin bağımlılığın önlenmesinde önemli bir adım olduğunu vurguladı.

"BAĞIMLILIKLA MÜCADELEDE BİLİNÇLİ YAKLAŞIM ŞART" Bağımlılıkla mücadelede bireysel ve toplumsal sorumluluğun önemine dikkat çeken Prof. Dr. Mehmet Gürkan Gürok, korkutma ve yargılama yerine bilgilendirme, iletişim ve güçlü aile bağlarının ön plana çıkarılması gerektiğini ifade etti.

Bağımlılığın önlenmesi ve tedavi sürecinde bilimsel bilgilerin esas alınması gerektiğini belirten Gürok, ailelerin bağımlı bireylere destek olurken profesyonel yardım almalarının ve tedavi sürecine katkı sunmalarının önemli olduğunu vurguladı.