Trump’tan İsrail kararı: Yardım bitiyor, silah satışı sürecek

ABD Başkanı Donald Trump, ülkesinin İsrail’e her yıl yaptığı yaklaşık 4 milyar dolarlık yardımı yıl sonundan itibaren kesme kararı aldığını açıkladı. Trump’a göre bu karar, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile varılan bir anlaşmanın sonucu. Washington bundan sonra İsrail’e yardım yerine silah satacak.

Ara seçimlerin yapıldığı gün Fox News’in “Fox & Friends” programına telefonla bağlanan Trump, konunun Netanyahu tarafından kendisine açıldığını ve iki yıldır görüşüldüğünü söyledi. Trump, İsrail’in bu paraya ihtiyacı olmadığını, ABD için de ciddi bir yük oluşturduğunu savundu.

Yardımın “takas” ya da “askeri yardım” ya da “nakit” olarak da nitelendirilebileceğini belirten Trump, ayrıca şunları söyledi: “Aylar önce bir anlaşma yaptık, yıl sonuna kadar İsrail’e ödeme yapmayacağız. İhtiyaç duyarlarsa yine yardım ederiz.”

Trump’ın açıklamasında siyasi hesaplar da öne çıktı. Başkan, solun bu yardımı “haksızlık” göstergesi olarak kullandığını, bunun kendisini rahatsız ettiğini ve “fazla kolay bir hedef” oluşturduğunu söyledi.

Michigan’da senatörlük için yarışan, İsrail’in sert eleştirmenlerinden Abdul El-Sayed’i özellikle andı.

El-Sayed kazanırsa ABD Senatosu’nun ilk Müslüman üyesi olacak. Trump, İsrail’in zaten ihtiyaç duymadığı bir para yüzünden El-Sayed gibi isimlerin saldırılarına neden katlanılması gerektiğini sorguladı. El-Sayed koşulsuz askeri yardıma karşı çıkıyor ve ABD kaynaklarının öncelikle Amerikan vatandaşlarına ayrılması gerektiğini savunuyor.

Trump, açıklama birçok soruyu yanıtsız bıraktı. Reuters’a göre Trump’ın hangi ödemeyi kastettiği ve bunun yıl sonunda tam olarak nasıl durdurulacağı belli değil. Çünkü 2016’da Obama yönetimi döneminde imzalanan mutabakat muhtırası, İsrail’e 10 yıl boyunca toplam 38 milyar dolar, yani yıllık 3,8 milyar dolar askeri yardım öngörüyor ve 2028’e kadar geçerli.

Muhtıra sonrası için görüşmeler sürüyor. Ayrıca Kongre 2020’de bu yardıma izin veren bir yasa çıkardı, ancak her yıl harcamaların onaylanması için ödenek yasalarının Senato ve Temsilciler Meclisi’nden geçmesi gerekiyor.

Konunun hukuki bir boyutu da var: Mısır’la imzalanan Camp David barış anlaşması, ABD’ye hem İsrail’e hem Mısır’a güvenlik yardımı sağlama yükümlülüğü getiriyor. Üstelik yardımın büyük bölümü, İsrail’in parayı ABD’de üretilen silahlara harcamasını şart koşan Yabancı Askeri Finansman (FMF) programı üzerinden veriliyor.

Yani para fiilen Amerikan ekonomisine dönüyor. İsrail aynı miktarda Amerikan silahı satın almazsa ABD’li savunma şirketleri bundan etkilenebilir.

Ne Beyaz Saray ne de Netanyahu’nun ofisi haberler yayımlanırken yorum taleplerine yanıt verdi.

Netanyahu’nun yardımdan kademeli olarak vazgeçilmesi gerektiğini daha önce de dile getirdiği biliniyor. Ocak ayında The Economist’e verdiği röportajda önümüzdeki 10 yıl içinde ABD askeri yardımının “azaltılmasını” istediğini, bu değişimin “hazırlık aşamasında” olduğunu söylemişti.

Ekim ayında bir İsrail televizyonuna konuşan Netanyahu ise ülkenin iki kez elde ettiği, savunma bütçesine katkı sağlayan on milyarlarca dolarlık Amerikan yardımının devam edeceğini düşünenlere, “Amerika değişti” diyerek buna alışmaları gerektiğini söylemişti.

Gazze savaşının 2023’te başlamasından bu yana ABD’de İsrail’e kamuoyu desteği, özellikle Demokratlar arasında belirgin biçimde geriledi. Haziran ayındaki bir Quinnipiac Üniversitesi anketine göre seçmenlerin yüzde 48’i, Demokratların ise yüzde 66’sı ABD’nin İsrail’i fazla desteklediğini düşünüyor. Soru ilk kez 2017’de sorulduğunda bu oranlar sırasıyla yüzde 16 ve yüzde 20’ydi.

İsrail’i eleştiren adaylar Demokrat ön seçimlerini kazanıyor, ılımlı sayılan milletvekilleri bile onlarca yıllık desteği sorgulamaya başladı. Trump’ın “Amerika’yı Yeniden Büyük Yap” (MAGA) hareketi içinde de İsrail’e yönelik eleştiriler arttı.

Bazı isimler, İsrail’in Trump’ı İran’ın bir savaşta kolayca yenilebileceğine inandırdığını öne sürüyor. Trump ise 2024 kampanyasında yurt dışında askeri müdahalelerden kaçınacağı sözünü vermişti.

Son yıllarda ABD, İsrail’e on milyarlarca dolarlık askeri yardım gönderdi. Geçen yıl yayımlanan akademik bir çalışmaya göre Biden ve Trump yönetimleri, 2023’te Gazze savaşı başladıktan sonra İsrail’e en az 21,7 milyar dolarlık askeri destek sağladı.

Brown Üniversitesi Watson Enstitüsü’ndeki Costs of War (Savaşın Maliyeti) projesinin yine geçen yıl yayımladığı ayrı bir rapor ise, ABD’nin önceki iki yılda daha geniş Orta Doğu’daki güvenlik yardımları ve operasyonlar için kabaca 10 milyar dolar daha harcadığını tahmin ediyordu.

Her iki çalışma da ağırlıklı olarak açık kaynak verilerine dayanıyor.