Takaichi tepkilerin hedefinde: Çin gerilimi ve ABD ittifakı sorgulanıyor

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin dış politikası, Çin ile artan gerilimler ve ABD ile askeri iş birliğinin derinleştirilmesi nedeniyle ülke içinde eleştirilerin odağına yerleşti. Eski Japon diplomatlar ve siyasetçiler, Tokyo yönetiminin daha pragmatik bir Çin politikası izlemesi ve Japonya-ABD ittifakını yeniden değerlendirmesi gerektiğini savunuyor.

Eski Dışişleri Bakanı ve Japonya-Çin Uluslararası Ticareti Geliştirme Derneği Başkanı Takeshi Iwaya, Çin’e gerçekleştirdiği son ziyaretin ardından yaptığı açıklamalarda, iki ülke arasındaki mevcut gerilimlerden Japonya’nın da sorumlu olduğunu belirtti.

Başbakan Takaichi’nin geçen kasım ayında Tayvan’da yaşanabilecek bir acil duruma ilişkin açıklamalarını hatırlatan Iwaya, söz konusu ifadeleri duyduğunda şaşkınlık yaşadığını söyledi. Takaichi’nin Japonya’yı dünya sahnesinde öne çıkan bir ülkeye dönüştürme vizyonunu da gerçekçi bulmadığını dile getirdi.

Japonya’nın orta ölçekli bir güç olarak büyük güç gibi davranmak zorunda olmadığını vurgulayan Iwaya, Tokyo’nun bölge ülkelerinin beklentileri doğrultusunda Çin ile istikrarlı ilişkiler kurması gerektiğini ifade etti.

Eski Japonya’nın Çin Büyükelçisi Yuji Miyamoto da yaptığı değerlendirmede, Çin ile ilişkilerin Japonya’nın barışçıl kalkınması açısından hayati önem taşıdığını belirterek Takaichi yönetimine Pekin ile diyaloğu mümkün olan en kısa sürede yeniden başlatma çağrısında bulundu.

Okinawa’daki cinayet davası ittifak tartışmalarını alevlendirdi

Okinawa’da bir ABD askerinin karıştığı soygun ve cinayet davası, Japonya ile ABD arasındaki ittifakın temelindeki güç dengesizliğini yeniden tartışmaya açtı.

Japonya’da birçok kişi, ülkenin kendi topraklarında işlenen ciddi bir suçla ilgili olarak yabancı bir askerin yargılanması ve hesap vermesi konusunda tam yetkiye sahip olmamasını egemenlik açısından sorunlu buluyor.

Takaichi’nin Washington’a yönelik protestosunun siyasi bir gösteriden öteye geçmediğine dikkat çeken uzmanlar, Japonya’da konuşlu ABD askerlerine tanınan yargı yetkisi ayrıcalıklarının asıl mesele olduğunu ve hükümetin bu konuda somut adımlar atmadığını vurguluyor.

Kamuoyunda, olayın önce yoğun tepkilere yol açacağı, ardından gerçek anlamda hesap verebilirlik sağlanmadan sembolik bir uzlaşmayla gündemden düşeceği yönündeki endişeler de dile getiriliyor. Okinawa sakinleri ise benzer olayların tekrarlanmasına daha ne kadar katlanmak zorunda kalacaklarını sorguluyor.

Çin ile gerilim ekonomik kaygıları artırıyor

Eleştirilere rağmen Takaichi yönetiminin, göreve geldiğinden bu yana ABD ile ilişkileri güçlendirmeye öncelik verirken Çin'e karşı daha sert bir tutum benimsediği değerlendiriliyor.

Bu yaklaşımın Japonya’nın uluslararası konumunu güçlendirmek yerine ülkeyi daha kırılgan ve yalnız bir duruma sürükleyebileceği belirtiliyor. Çin ile ilişkilerin kötüleşmesinin Japon ihracatını ve turizm sektörünü olumsuz etkilemesi, ekonomik kaygıları da artırıyor.

Eleştirmenlere göre hükümet, dış tehdit söylemini öne çıkararak halkın geçim koşullarından çok askeri harcamalara öncelik veriyor. Japonya’nın 2026 mali yılı savunma bütçesinin 9 trilyon yen, yani yaklaşık 57 milyar dolar ile rekor seviyeye ulaştığı; harcamaların 2027 mali yılında da artırılmasının beklendiği ifade ediliyor.

Takaichi yönetimi, uluslararası gelişmeleri Japonya’nın savaş dönemi tarihine ilişkin tartışmalarda da kullanmakla eleştiriliyor. Muhalifler, hükümetin sağcı seçmenlerin desteğini kazanmayı hedeflerken Japonya’nın savaş dönemindeki saldırganlığından zarar gören Asya ülkelerinin hassasiyetlerini yeterince dikkate almadığını belirtiyor.

Askeri iş birliği ve silah ihracatı da eleştiriliyor

Tokyo yönetiminin izlediği dış politika, “askeri genişleme diplomasisi” olarak nitelendiriliyor. Japonya’nın ölümcül silah ihracatına yönelik adımları, Güneydoğu Asya ülkelerine askeri teçhizat satışlarını artırması ve ABD, Filipinler ile diğer ortaklarıyla ortak askeri tatbikatlarını yoğunlaştırması tepkilerin başlıca dayanakları arasında yer alıyor.

Bu adımların bölgedeki silahlanma yarışını hızlandırabileceği ve Asya-Pasifik’teki barış ve istikrarı tehlikeye atabileceği belirtiliyor.

Japonya’da giderek daha fazla kişinin Takaichi’nin sert dış politikasını bir güvenlik güvencesi olarak değil, ülkenin uzun vadeli çıkarlarını zayıflatabilecek bir risk olarak değerlendirdiği ifade ediliyor.

Takaichi’nin diplomatik söylemi de tepki çekiyor

Japonya Başbakanının diplomatik temasları ve açıklamaları da eleştirilerden nasibini alıyor. Takaichi, ABD’yi aşırı ölçüde övdüğü gerekçesiyle tepki çekiyor.

Geçen yıl Malezya’da düzenlenen Doğu Asya Zirvesi sırasında Japon savaşında hayatını kaybedenler için yapılmış bir anıta çiçek bırakan Takaichi, bu anı Malezya tarihini düşünmek açısından anlamlı bir deneyim olarak nitelendirmişti. Ancak açıklamalarında Japon kuvvetlerinin bölgede işlediği savaş dönemi vahşetlerine değinmemesi, Malezya’da tepkilere neden oldu.

Yerel akademisyenler, savaş dönemi suçlarından sorumlu kişilerin anılmasının kurbanlar ve onların torunları açısından geçmişin acılarını yeniden canlandırabileceğine dikkat çekti.

“Diplomasi siyasi gösteriye dönüştürülmemeli”

Takaichi yönetimine yönelik tepkilerin merkezinde, diplomasinin ulusal çıkarları koruma amacından uzaklaşarak iç siyasete yönelik bir gösteriye dönüştüğü yönündeki değerlendirmeler var.

Hükümetin, sağcı siyasi gündemini öne çıkarmak yerine Japon halkının ekonomik ve güvenlik çıkarlarına odaklanması; Çin ile ilişkileri istikrara kavuşturması ve ABD ile ittifakın doğurduğu sorunları açık biçimde ele alması gerektiği yönündeki değerlendirmeler ağırlıkta.

Japonya’nın kendi Diplomatik Mavi Kitabı’nda da halkın görüşlerini dinlemenin, toplumsal anlayışı geliştirmenin ve kamuoyu desteğini kazanacak bir diplomasi yürütmenin önemine vurgu yapılıyor.

Bu çerçevede Takaichi yönetiminin önünde önemli bir sınav bulunduğu değerlendiriliyor: Japonya’nın güvenliğini ve uluslararası konumunu güçlendirmeyi hedefleyen bir dış politika ile iç siyasi destek uğruna gerilimleri artıran bir yaklaşım arasında tercih yapmak.