Hüryemez, üryani, Göksulu

Bu üçlü bizim köyün meyveleri. Ne var ki bizim köyde bu üçlüden sadece hüryemez varlığını bugüne taşıyabilmiş durumda. Köylerin nüfusları azaldıkça bağlar bahçeler bozuluyor, eski meyveler de zamanla yok oluyor.

Dün köyümüze gittim ve hüryemez elmalarla geri döndüm. Severim ben hüryemezi. Tadı tam benim tercih edeceğim elmalardan fakat ismi aklıma takıldı. Bir meyveye hüryemez ismi takılması çok ilginç değil mi? Pekmez yapılmazmış ondan.

Kastamonunun özel meyvelerinden birisi hüryemez. Coğrafi işareti alındı mı bilmiyorum ama alınmadıysa bir an önce alınmalı bence. Pekmez yapılmasa da ekşisi yapılıyormuş. Ekşi bizin köyde de yapılıyor muydu bilmiyorum ama hoşafının yapıldığını biliyorum.

Bu meyve ile ilgili çok güzel anılarım var. Sanırım üç dört yaşlarındaydım. Teyzemle bağa gittiğimizde, taştan bir duvarın üstüne beni oturtur, elimdeki hüryemezleri önce taşlara vurdururdu. Böyle güzel olur derdi. Hakikaten de öyle çok güzel oluyordu!

Dalından yeni kopmuş elmalar daha sulu olur. Bu sulu elmaları taşa vurduğunuzda sular serbest hale gelir. Isırınca ağzınıza elmanın hafif ekşimsi tatlı tadı akar. Hoşur hoşur elma yemek bir çocuk için oldukça eğlenceli bir durumdur.

Çocuklukta ufak eğlencelerin tadı büyük yaşanır! Aslında çocukken her şey büyük yaşanır. Sevinçler büyük büyük, üzüntüler de büyük büyük ve daha kısa süreli olur. Daha kısa süreli olmaları kalıcı yer etmelerini önleyemez.

Bir insanın yaşama sevinci çocuklukta ruhuna girer ve bir elmayı taşa vurup yemek de bunun içine dahil olur. Hüryemez için bir şiir yazdım. Yazımın sonuna onu da ilave edeceğim!

Gelelim üryani'ye. Üryani isimi de enteresan değil mi. Üryan çıplak demek. Bir kelimeye'i' takısı takılması halinde "ımsı" demek istenir. Örneğin limoni dediğimizde limonumsu demek istetiz. Üryani dediğimizde de çıplakımsı kastediliyor olsa gerek.

Erikler oldukça yüksek antioksidan bileşikler içerir. Elbette bu miktar rengiyle doğru orantılıdır. Antioksidan kapasite orac değeri ile ifade edilir ve meyvelerin içinde orac değeri en yüksek olan meyvelerden biridir erik.

Özellikle kara, mor erik! Bu sebeple eriklerimizi koruma altına almak önemli bir konu! Üryani eriğin coğrafi işareti var fakat hüryemez için aynısını söyleyemiyoruz. Kastamonu eğşisine coğrafi işareti alınmış ve bu eğşinin hüryemezden yapılması gerektiği belirtilmiş.

Dolaylı olarak hüryemeze de alınmış gibi bir durum oluşmuş ama bu yeterli midir? Bence değildir hüryemez meyve olarak da işaretlenmeli mutlaka.

Üryaninin ismine geri dönersek, sebebin kabuğunun inceliğiyle ilgili olduğu anlaşılıyor. Kabuğu öyle ince ki, önce sıcak suya batırıp sonra da soğuk suya batırırsak kabuğu meyveden ayrılıveriyor, böylelikle meyve çıplak kalmış oluyor.

İşte bu eriğin ismi buradan geliyor çünki kurutulurken kabuğu soyularak kurutuluyor. Soyulan erikler çam tahtaları üstünde kurtuluyor ve çamın rahiyasını içine çekiyor. Kurutma işleminde, kabuk soyma işine bir diyetisyen olarak karşı çıkmayı düşünürken, çam tahtalar durumu karıştırdı.

Çamın uçucu esaslarının eriğe bulaşması onun ne gibi faydalı bileşikler kazandığını merak etmeme neden oldu ve sesimi kesti. Yiyeceklerin geleneksel kullanımlarının ardındaki sırları çözümlemek ve ortaya çıkarmak gerekiyor. Bence önümüze konan pek çok yeni bilgi, buralardan elde ediliyor.

Hüryemez ve üryani konusunu bitirip göksulu armuda gelmek istiyorum. Göksulu çok güzel bir armuttur ama onun için Kastamonu'ya özel bir meyve demek yanlış olur. Türkiyenin pek çok yerinde yetişen bir meyve olmakla birlikte, yoğunluk batı karadeniz bölgesidir.

Kastsmonu, Karabük, Zonguldak, Çorum ve Ankara onun yetiştiği ana alanlardır ve Karabük'te göksulu ile ilgili bir çalışmanın bulunması da ümit verici bir gelişmedir! Ümit verici bir gelişme çünki göksulu artık oldukça az rastlanır durumda.

Nesli tükendi tükenecek. İsminin göksulu olmasının nedeni ise bir tane değil. Göksulu rengi nedeniyle olmamış ham görünümünde olan bir meyve. Bu renkte ve bu görünümde olan başka armutlara diş kolay kolay geçmez. Oysa göksulu öyle değildir.

Yemesi kolay ve keyiflidir. Su içeriğinin yüksek olması bu niteliğin adına eklenmesine sebep olmuş. Yeşil sebze ve meyvelere gök denmesi anadoluda görülen bir durum. Ayrıca yeşil ve mavi. gözlü insanlara da gök gözlü denir.

Su içeriğinin yüksekliği, yağmuru çağrıştırarak, adında göğün bulunmasına bir neden daha ilave etmiş. Bu armudun geleneksel kullanımında zonanın da yer aldığını yeni öğrendim. Bu da araştırılması gereken bir durum. Geleneksel kullanımın; bugün bulunan yeni bilgilerin çıkış noktası olduğuna yukarıda belirttiğim gibi şiddetle inanıyorum.

Günbegün yeni yeni meyveleri ülkemizde üretiyoruz. Daha önce bilmediğimiz ithal bir çok meyveyi, ülkemize getirip yetiştiriyoruz. Bu elbette çok güzel bir durum. Zamanında muz ve portakal de yurdumuza böyle geldi fakat anadolunun bağrında ezelden beri yetişen meyve ve sebzeleri korumalı, çoğaltmalı, yaygınlaştırmalıyız.

Onları unutulmaya terk etmemeliyiz çünki onlar gerçekten çok değerli. Hepsi de yüzyıllar öncesinden gelen hayati bir miras. Diğer ülkelerden ülkemize gelen meyve, sebze ve hububatlar gelmesin demiyorum. Lakin bunların tohumları iyi araştırılmalı.

Genetiği değiştirilmiş olmamalı. Yazımı sonlandırırken; genetiği değişmemiş tohumlarının, bizim için altın değerinde olduğunu her zaman aklımızda tutmak zorundayız diyorum.

HÜRYEMEZ? Her meyvenin, Birkaç çeşit cinsi vardır. Cinsine göre de, Bir ismi. Bu elma da öyle. Sarı diye, Golden sanma onu. Değil öyle! Adı değişik, Külkedisi gibi. Üvey evlat misali, Ötelendiği adından belli. Gözden sürme olmuş, Hüryemez demişler ona.

Niye acaba? Pekmezi olmazmış, Belki de bundan, Makbul olamamış. Adıyla, İtibar etme ona diyorlar, Bunu ancak köleler yer! Oysa tadı güzel. Az ekşi, az tatlı, Mayhoş derler böylesine. Ne kadar yersen ye, Baymaz içini yine de.

Bugün 10 Kasım. Bir millete hürriyetini veren, Atatürk'ümüzün ebediyet günü! Kastamonu'ya geldiğinde Bu elmadan yemiş miydi acaba? Yemiştir belki de. Kastamonu elması, Hüryemez elması. Şehitler diyarının elması, Hüryemez elması!!! Dyt. Güner Erbay?

Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır

Kastamonu Açıksöz Haber, Kastamonu ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.