Festivaller çok, sinema salonları yok

Başlığa bakıp da hiç kimse festivallerin çokluğundan yakındığımız algısına kapılmasın. Sinemaya ilişkin ortak bir paydada buluştuğumuz tek alan onlar kaldı elimizde. Dileriz ki mevcutlara bundan böyle yenileri de eklenir ve festivaller çoğalarak yaşamımıza renk katmaya devam eder.

GİŞE VE ÖDÜL KISKACINDAKİ FİLMLERAncak festivallerin çokluğu, ne yazık ki oralarda gösterilen birçok filmin vizyonda karşımıza çıkmasına pek yardımcı olamıyor. Çoğu film oldukça sınırlı festival seyircisinin dışında, özellikle de büyük kentlerin büyük sinemalarında olanağı bulmakta zorlanıyor; bazen de hiç bulamıyor.

Yani sinemaseverler, festivallerde gösterilen veya yarışan filmlerin çok azını görme olanağına kavuşuyor. Kimi zaman A tipi film festivallerinde (Antalya, Adana, İstanbul, Ankara vb.) ödül kazanan bazı yapımlar bile ne yazık ki alanındaki tekelci bir zihniyetin kurbanı oluyor ve yalnızca katıldıkları festivallerdeki sınırlı seyirciyle yetinmek zorunda bırakılıyor.

Peki niye böyle oluyor? Büyük şehirlerdeki AVM’lerde yer alan merkezi sinemalar ile festivalde gösterilen filmler arasındaki en önemli fark, hiç kuşku yok ki filmlerin nitelikleriyle olduğu kadar maliyetleriyle de ilgili.

Dağıtımcılar ve olanaklarını ellerinde tutanlar çok doğal olarak gişeye yönelik (mainstream) filmleri tercih ederken, festivaller bunun tam aksine sanatsal yönü ağır basan (arthouse) filmlerin yarıştığı yerler oluyor. Yani “ödül” ile “gişe” beklentileri arasındaki tercih (ya da zorunluluk), bir filmin mekânının da belirleyicisi hâline geliyor.

Bir diğer deyişle, ticari sinemalarda gösterilen filmlerle festivallerde gösterilen filmler arasındaki farklılıklar yalnızca mekânla sınırlı kalmıyor; seyirci profilinden sinema anlayışına kadar uzanan başka ayrışmaların da ortaya çıkmasına neden oluyor. FESTİVALLERE UYGUN SALON KALMADIÖte yandan bir diğer gösterge de festivallerin sayısıyla bu etkinliklerin gereksinim duyduğu büyüklükteki sinemalar arasındaki tezat.

Festivaller çoğaldıkça bu türden organizasyonların yapılacağı salonlar da tükenip yok oluyor. Beyoğlu’nda bu işe uygun yalnızca tek bir salon var, o da Sinema Müzesi’nin bünyesinde yer alan Atlas. Beyoğlu Sineması ile Yeşilçam Sineması her ne kadar küçük ölçekli kısa film ve belgesel festivallerine ev sahipliği yapsa da büyük festivallerin açılış ve kapanışları için elverişli bir kapasiteye sahip değil.

İstanbul özelinde AVM sinemaları ise festivaller için pek elverişli bir ortama sahip olmadıkları gibi; uzaklık, ulaşım ve kapasite açısından da bir dizi olumsuzluk barındırıyor. Özet olarak, ticari sinemalara giden seyirci ile festivale giden seyirci arasında sinemanın algılanışına ilişkin bir dizi farklılık oluştuğu gibi beklentiler de değişiyor.

Giderek tecimsel amaçlı filmler festivallerde, art-house filmler ise AVM sinemalarının tercihlerinde pek rağbet görmüyor. Bu ayrışma giderek büyüyor ve iki farklı sinema anlayışının ortaya çıkmasına zemin hazırlıyor. SOKAĞA AÇILAN BÜYÜK SALONLARA ÖZLEMÖzellikle büyük kentlerde yapılan festivallerdeki artış, beraberinde farklı mekânların oluşmasını da bir açıdan kaçınılmaz kılıyor.

Bu mekânlara ilişkin ilk akla gelen öneri ise hiç kuşku yok ki geçmişte olduğu gibi merkezi yerlerde bulunan, kapısı sokağa açılan, en az bin ya da iki bin kişilik ve giriş ücreti AVM sinemalarına oranla daha düşük olan büyük salonlardır. Böylesi birkaç salonun inşası, büyük sinemaların geri dönüşünden veya eskiye duyulan özlemden ziyade, festivallerin kendine özgü coşkusunun kentin her yanına yayılabilmesi için elzemdir.

İnanın; büyük ölçekli bir sinema salonundan, tüm filmlere ilişkin bilgileri ayrıntılı bir şekilde yansıtan kataloglardan, tüm kenti kapsayan festival afişlerinden ve matbu sinema dergilerinden yoksun olan festivaller, ne yazık ki eskisi gibi tat vermiyor ve geleceğe dair bir tortu bırakmadan gelip geçiyor. Sinema festivallerinde nitelikle niceliğin tartışmaya açık olduğu bir yerdeyiz.