Arkeolog Doğan: “Edirne'de Define Ararken Evinin Bir Bölümünü Yıkan Oldu”

Edirne’de Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü dolayısıyla düzenlenen programda konuşan Arkeolog ve Kültür Tarihi Anlatıcısı Dr. Umut M. Doğan, Meriç’te rüyasında evinin bahçesinde define bulunduğunu gören bir vatandaşın yaşadığı ilginç olayı anlattı.

Doğan, vatandaşın isteği üzerine gerçekleştirilen kazıda evin bir bölümünün yıkıldığını ancak herhangi bir defineye rastlanmadığını söyledi. Edirne İl Halk Kütüphanesi’nde 14 Kasım Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü dolayısıyla düzenlenen programda konuşan Arkeolog ve Kültür Tarihi Anlatıcısı Dr.

Umut M. Doğan, daha önce görev yaptığı dönemde Edirne’nin Meriç ilçesinde yaşanan ilginç bir define arama olayını katılımcılarla paylaştı. Rüyasında evinin bahçesinde define bulunduğunu gören bir vatandaşın müzeye başvurduğunu anlatan Doğan, gerekli izinlerin ardından gerçekleştirilen kazıda herhangi bir buluntuya rastlanmadığını ifade etti.

"KÜLTÜR MİRASI GENİŞ BİR ALANI KAPSIYOR" Programda kültür varlıklarının korunmasının önemine değinen Doğan, kültür mirası, kültür varlığı, tarihî eser ve eski eser kavramlarının aynı anlamda kullanıldığını belirtti. Kültür mirasının yalnızca antik kentler, heykeller ve tarihî yapılardan ibaret olmadığını söyleyen Doğan, günlük yaşamda kullanılan eski eşyaların ve kıyafetlerin de bu kapsamda değerlendirildiğini dile getirdi.

Doğan, “Kültür mirası dediğimizde bazen küçük bir çanak çömlek parçasından söz ediyor olabiliriz. Bazen de hepimizin bildiği, atalarımızdan ve dedelerimizden kalan, 100-150 yıl öncesine ait kıyafetler birer kültür mirasıdır.

Bir antik kent, ören yeri veya heykel de kültür mirası ve tarihî miras kapsamında değerlendirilir. Dolayısıyla kültür mirası dediğimizde oldukça geniş bir çeşitlilikten söz ediyoruz” dedi. Toplumda kültür varlıklarının korunması konusunda yanlış bilinen birçok konu bulunduğunu belirten Doğan, bu konuda köylere giderek öğrencilere ve vatandaşlara bilgilendirme yaptıklarını söyledi.

"VATANDAŞIN ARAZİSİNDE BULUNAN TARİHÎ ESER DE DEVLETİN" Kültür varlıklarının mülkiyeti konusunda da açıklamalarda bulunan Doğan, tarihî eserlerin nerede bulunursa bulunsun devlet malı olduğunu vurguladı. Vatandaşların kendi arazilerinde bulunan tarihî eserler üzerinde hak iddia edemeyeceğini belirten Doğan, bu konuda toplumda yanlış bir algı bulunduğunu ifade etti.

Doğan, “Evin bahçesinde, yer altında, yer üstünde veya denizin altında bulunan bütün tarihî eserler devlet malıdır. Hiçbir vatandaşın,'Bu arazi benim, dolayısıyla arazimin altındaki de benimdir' gibi bir düşünceye sahip olma hakkı yoktur.

Bir metre, bir santimetre aşağıda bile bir maden veya kültür varlığı bulunması hâlinde bunlar yasalarımıza göre devlete aittir” diye konuştu. “BİNLERCE YILLIK ANITLARIN ÜZERİNE YAZI YAZIYORUZ” Kültür varlıklarına yönelik vandalizmin de önemli sorunlardan biri olduğuna dikkat çeken Doğan, tarihî yapıların üzerine boya ve spreylerle yazı yazılması, eserlerin kazınması gibi davranışlarla karşılaştıklarını söyledi.

Bu durumun yalnızca Türkiye’de yaşanmadığını belirten Doğan, Sümela Manastırı'nda da benzer örnekler gördüğünü anlattı. Doğan, “Örneğin Sümela Manastırı'nı gezerken Yunanca yazıların kazınarak yazıldığını görmüştüm. Avrupa'dan gelen bir insan da aynı davranışı sergileyebiliyor.

Dolayısıyla bu bilinci toplumda oluşturmak gerekiyor. Çünkü zarar verdiğiniz her tarihî eser binlerce yıllık geçmişe sahip. Bin veya bin 500 yıllık bir anıt düşünün. Ağzı yok, dili yok; binlerce yıldır sessizce ayakta duruyor.

Biz ise üzerine yazılar yazıyoruz. Bundan daha büyük bir ihanet ve haksızlık olamaz diye düşünüyorum” ifadelerini kullandı. Tarihî eserlere zarar vermenin yasal yaptırımları bulunduğunu hatırlatan Doğan, bu tür davranışların Türk Ceza Kanunu kapsamında hapis cezasına kadar uzanan sonuçları olabileceğini kaydetti.

İZİNSİZ KAZI VE DEDEKTÖR KULLANIMINA DİKKAT ÇEKTİ Kültür varlığı bulundurmanın da yasal sonuçları olduğunu belirten Doğan, mesleği veya görevi ne olursa olsun hiç kimsenin kendi inisiyatifiyle tarihî eser bulundurma hakkına sahip olmadığını söyledi. Doğan, “Ben kültür müdürüyüm, müze müdürüyüm, öğretmenim veya valiyim; evimde bu eseri bulundurabilirim deme hakkımız yok.

Kültür varlıkları devlet malı olduğu için hiç kimsenin kendi inisiyatifiyle tarihî eser bulundurma hakkı yoktur. Bu da yasalarımıza göre suçtur ve hapis cezası başta olmak üzere çeşitli yaptırımları vardır” dedi. Türkiye'de karşılaşılan önemli sorunlardan birinin de kültür varlığı bulmak amacıyla izinsiz kazı yapılması olduğunu ifade eden Doğan, kazının hangi amaçla gerçekleştirildiğinin önemli olduğunu belirtti.

Vatandaşların evinde veya bahçesinde farklı amaçlarla kazı yapabileceğini ancak kültür varlığı bulmaya yönelik olduğuna ilişkin şüphe oluşması hâlinde kolluk kuvvetlerinin yasal işlem başlatabileceğini söyledi. Dedektör kullanımı konusunda da uyarılarda bulunan Doğan, vatandaşların su veya başka bir şey aradıklarını söylemelerinin tek başına yeterli olmadığını, kolluk kuvvetlerinin yapılan işlemin amacını değerlendirdiğini dile getirdi.

"DEFİNE ARAMAK İÇİN İZİN ALINMASI GEREKİYOR" Define aramanın da belirli yasal şartlara bağlı olduğunu anlatan Doğan, vatandaşların gerekli izinleri alarak devlet gözetiminde kazı yapabildiğini söyledi. Ancak toplumda define kavramının yanlış anlaşıldığını belirten Doğan, mevzuattaki tanımın insanların düşündüğünden farklı olduğuna dikkat çekti.

Doğan, “2863 sayılı Kanun'a bağlı Define Arama Yönetmeliği'nde define, gömülmüş veya saklanmış, kültür ve tabiat varlığı niteliği taşımayan, bilimsel değer taşımayan eşyalar olarak tanımlanıyor” dedi. Define arama başvurularının kaymakamlık veya valiliklere yapılması gerektiğini belirten Doğan, başvurunun ardından ilgili belgelerin müzeye ulaştığını ve müze görevlilerinin arama yapılmak istenen bölgede inceleme gerçekleştirdiğini kaydetti.

Doğan, “Eğer bölgede kültür varlığı bulunduğuna ilişkin herhangi bir şüphe yoksa izin veriyoruz. En ufak bir şüphemiz olduğunda ise o bölgede define aranmasına izin vermiyoruz” ifadelerini kullandı. Kazı sırasında sikke veya Osmanlı dönemine ait tarihî eser gibi kültür varlığı niteliği taşıyan bir buluntuya rastlanması durumunda define arama işleminin sona erdiğini belirten Doğan, bulunan eserin devlet tarafından muhafaza altına alındığını söyledi.

Son yıllarda yapılan mevzuat değişikliklerine de değinen Doğan, define aramak isteyen vatandaşların kazı öncesinde yaklaşık 300-400 bin lira civarında masrafla karşılaşabildiğini ifade etti. “RÜYAMDA CENAB-I ALLAH'LA KONUŞTUM” Daha önce görev yaptığı farklı müzelerde çok sayıda define kazısını yönettiğini ve başvuru aldığını anlatan Doğan, bu süreçte yaşadığı ilginç bir olayı da katılımcılarla paylaştı.

Meriç'te yaşayan bir vatandaşın rüyasında evinin bahçesinde define bulunduğunu gördüğünü söyleyerek müzeye başvurduğunu belirten Doğan, vatandaşın kazı yapılması konusunda oldukça ısrarcı olduğunu anlattı. Yaşadığı olayı esprili bir dille aktaran Doğan, “Meriç'ten bir vatandaş müzeye geldi ve bana,'Hocam, yemin ederim gece rüyamda Cenab-ı Allah'la konuştum.

Evimin bahçesinde define var, arayalım' dedi. Ben de kendisine,'Baba, olur, arayalım. Sen Allah'la konuştuysan benim söyleyecek bir şeyim yok' dedim. Gittik, kazı yaptık. Vatandaş evinin bir bölümünü yıktı, çeşitli işlemler gerçekleştirdi ancak hiçbir şey bulamadık” diye konuştu.

Doğan, görev yaptığı müzelerde yönettiği çok sayıda define kazısına rağmen bugüne kadar değerli eşya bulunan bir define kazısına rastlamadığını da sözlerine ekledi. Program, katılımcılara yapılan bilgilendirmenin ardından sona erdi.