AB, Dijital Adalet Yasası ile abonelik tuzaklarını ve bağımlılık yapan tasarımı hedef alıyor

İptali zor çevrimiçi aboneliklerden, kullanıcıları ekranda tutmak için tasarlanmış sosyal medya özelliklerine kadar pek çok uygulamaya karşı AB, dijital ekonomiyi tüketiciler için daha adil hale getirmek istediğini söylüyor. Avrupa Komisyonu, Çarşamba günü Dijital Adillik Yasası (DFA) taslağını açıkladı.

Taslak, manipülatif çevrimiçi uygulamalarla mücadele etmeyi, fiyat şeffaflığını artırmayı ve çocuklara yönelik korumaları güçlendirmeyi amaçlayan yeni kuralları ortaya koyuyor. Içra başkan yardımcısı ve AB teknoloji komiseri Henna Virkkunen, "Tüketicilerin seçimlerini çarpıtan ve üzerlerinde baskı oluşturan, onların bilinçli karar verme yeteneklerini zayıflatan yeni haksız ticari uygulamaları hedef alıyoruz" dedi.

Çarşamba günü Brüksel'de açıklanan önlemler arasında karanlık kalıplar olarak bilinen manipülatif pazarlama taktiklerinin yasaklanması, açık ve şeffaf fiyatlandırma zorunluluğu, dijital platform ve hizmetlerde tasarımdan itibaren adillik ilkesi, tüketicilerin bağımlılık yapıcı tasarım özelliklerini devre dışı bırakabilmesi ve influencer pazarlamasına ilişkin yeni kurallar yer alıyor. DFA ile birlikte Tüketicinin Korunmasına İlişkin İşbirliği Tüzüğü'nün bir revizyonu da sunuldu.

Bu revizyon, Komisyona, Activision Blizzard gibi video oyunu şirketlerine karşı yakın zamanda başlatılan girişimde olduğu gibi, birden fazla ülkede tüketicileri etkileyen geniş kapsamlı vakalarda doğrudan soruşturma yürütme ve para cezası kesme yetkisi vermeyi hedefliyor. AB tüketici koruma komiseri Michael McGrath, "Dijital Adillik Yasası, Tüketicinin Korunmasına İlişkin İşbirliği Tüzüğü güncellemesiyle birlikte, AB tüketici koruma kurallarında son 20 yılın en önemli reformunu temsil ediyor" dedi.

Öneriler, Brüksel'de e-ticareti ve çevrimiçi tüketici korumasını düzenlemek için ortaya konan yasal düzenlemeler yamasının en son halkasını oluşturuyor. Bunlar aynı zamanda Büyük Teknoloji şirketlerini dizginlemeye yönelik daha geniş bir girişimin parçası.

DFA, çocukların çevrimiçi korunmasına ilişkin sorumluluğu şirketlere kaydırmayı hedefleyen, yakın zamanda önerilen AB Çocuklar Yasası ile birlikte çalışacak. Ayrıca çevrimiçi dünyayı daha güvenli, daha adil ve daha şeffaf hale getirmeyi amaçlayan Dijital Hizmetler Yasası ve Dijital Piyasalar Yasası ile, yapay zekanın kullanımını düzenleyen Yapay Zeka Yasasını da tamamlayacak.

UygulamaTüketicinin Korunmasına İlişkin İşbirliği Tüzüğü'nde önerilen revizyon, Avrupa Komisyonuna, birden fazla AB ülkesinde tüketiciler üzerinde büyük etkisi olan geniş kapsamlı davalarda doğrudan soruşturma yürütme yetkisi verecek. Ayrıca sınır ötesi davalarda ulusal tüketici otoriteleri arasındaki koordinasyonu hızlandırmayı ve iyileştirmeyi amaçlıyor.

Bunun için kilit adımlar için süre sınırları getiriliyor ve özellikle farklı yargı alanlarında para cezalarının tahsili gibi durumlarda yaptırımların nasıl koordine edileceği güçlendiriliyor. Bu tür geniş kapsamlı davalarda tüketici koruma kurallarını ihlal ettiği tespit edilen şirketler, yıllık küresel cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabilecek.

DMA halihazırda yüzde 10'a kadar, DSA ise yüzde 6'ya kadar para cezasına imkan tanıyor. Bu yaklaşım AB'de karışık sonuçlar doğurdu. Bazı davalar, örneğin geçen yıl Nisan ayında Apple'a verilen 500 milyon avroluk ceza, App Store politikalarında değişikliklere yol açarken, Google'ın rekabet davaları gibi diğerleri şirket davranışlarını değiştirme açısından daha sınırlı sonuç verdi.

Büyük Teknoloji şirketleri açısından kritik bir nokta, AB dışı şirketlerin ulusal otoriteler ve Komisyon ile iş birliği yapmak üzere AB içinde bir hukuk temsilcisi atamak zorunda olacak olması. Daha güçlü tüketici korumalarıDFA, tüketiciler için çevrimiçi ortamda bir dizi koruma önermektedir.

Bunlar arasında, tüketicileri satın almaya zorlamak için bir ürünün neredeyse tükendiğine dair sahte iddialar gibi karanlık kalıpların yasaklanması yer alıyor. Tüketicilere, sonsuz kaydırma ve otomatik oynatma videoları gibi bağımlılık yapıcı tasarım özelliklerini devre dışı bırakma seçeneği sunulacak.

Fiyatlandırma açık ve şeffaf biçimde iletilmek zorunda olacak. Bu, dinamik fiyatlandırma uygulanan spor veya kültürel etkinlik biletleri gibi alanları da kapsıyor. Bu durumlarda, tüketicilerin ödemek zorunda kalabilecekleri tutarı görmeleri için fiyatların gerçek zamanlı olarak gösterilmesi gerekecek.

Kurallar, dönüşüm oranlarının her zaman açık olmadığı sanal para birimlerini de kapsıyor. Bu, oyuncuların gerçek para yerine oyun içi para birimiyle alışveriş yaptığı video oyunu platformları gibi ortamlarda sorun yaratabiliyor.

DFA, çocukların video oyunlarında aşırı harcama yapmasını teşvik eden uygulamaları da kısıtlayacak. Buna, kumar benzeri ganimet kutuları ve çocukları ilerlemek için ödeme yapmaya zorlayan mekanizmalar dahildir. Örnekler arasında, FIFA Ultimate Team paketleri gibi çarkıfelek özellikleri bulunuyor.

Önerilen kısıtlamalar, yetişkin oyuncular için aynı şekilde uygulanmayacak, bu grup için ganimet kutuları ve seri ödül mekanikleri izinli olmaya devam edecek. Çevrimiçi abonelik ve sözleşmelerin iptali de daha kolay hale gelmeli.

Tüketiciler, ücretsiz denemelerin ücretli aboneliğe dönüşmesinden önce hatırlatma alacak. Otomatik yenilemeler ise unutulmuş bir yükümlülük olmasından ziyade bilinçli bir tercih gerektirecek. Çevrimiçi tüketiciler, müşteri hizmetlerinde yalnızca bir sohbet botuyla baş başa kalmak yerine, bir insanla da iletişime geçebilecek.

DFA ayrıca ilk kez influencer'lar için de kurallar öneriyor. İçerik üreticilerinin ticari içerikleri açıkça beyan etmesi ve çocukların güvenini istismar etmelerinin engellenmesi gerekecek. Ayrıca, reşit olmayanları hedef alan ya da insanların kırılganlıklarını sömüren haksız kişiselleştirilmiş reklam ve fiyatlandırmalar da yasaklanacak.

McGrath, "DFA, dijital ekonominin tüketiciler için, onlara karşı değil, çalışmasını sağlayacak" dedi ve ekledi: "Kurallara uyan işletmeler, köşeleri kesenlere karşı kaybetmemeli."Komisyonun etki değerlendirmesine göre kurallar, 2025 ile 2035 yılları arasında tüketicileri 88,4 milyar avroluk mali kayıptan koruyabilir. Haksız uygulamalar nedeniyle kaybedilen zaman da dahil edildiğinde, yıllık faydanın 13,7 milyar avro olacağı, buna karşılık önlemler arasındaki örtüşmeler hesaba katıldıktan sonra işletmeler için yinelenen yıllık maliyetin 678 milyon avro seviyesinde kalacağı tahmin ediliyor.

TepkilerTeknoloji sektörünün önde gelen isimleri yeni kuralları temkinli biçimde karşıladı, ancak bazıları Brüksel'den gelen karmaşık mesajlar konusunda kaygılarını dile getirdi. AB liderleri, 2024 Avrupa seçimlerinden bu yana ekonomik sektörlerde daha sade kurallar çağrısında bulunsa da, bu yıl özellikle çevrimiçi platform ve hizmetlere ilişkin çok sayıda öneri geldi ve olası örtüşmeler konusunda endişeleri artırdı.

Avrupa'da IAPP Genel Müdürü Isabelle Roccia, Euronews Next'e şunları söyledi: "Bazıları 20 yıl önce oluşturulan kuralları dijital ekonomiye uyarlama gerekçesi mantıklı, ancak tüketici koruması, mahremiyet, platform düzenlemesi, yapay zeka gibi alanlarda zaten yürürlükte kurallar var."DFA, kurumların, tüketicilerin ve düzenleyicilerin araç kutusunda halihazırda bulunmayan yeni araçlar mı getiriyor? Komisyonun basitleştirme hedefini benimsiyor mu yoksa çevrimiçi yönetişimin karmaşıklığını gereksiz yere artırıyor mu?"Diğerleri, teklifin iyi bir başlangıç olduğunu, ancak ayrıntıların belirleyici olacağını düşünüyor.

Clifford Chance'in Teknoloji/Dijital biriminde danışman olan Monika Zdzieborska, Euronews Next'e şunları söyledi: "Tartışmanın üç fay hattı etrafında şekillenmesi muhtemel. Birincisi uyum, DFA gerçekten boşlukları mı dolduruyor, yoksa DSA, Yapay Zeka Yasası, GDPR ve Çocuklar Yasasının üzerine bir katman daha mı ekliyor?"İkincisi varsayılanlar, tüketiciler, onları meşgul tutmak için tasarlanmış özellikleri kendileri mi kapatmak zorunda kalmalı, yoksa bu özellikler en baştan kapalı mı olmalı?"Üçüncüsü orantılılık, bir alışveriş sitesi, yayın hizmeti, oyun ve sosyal ağ aynı şekilde mi düzenlenmeli, yoksa yasa bunların çok farklı risklerini mi yansıtmalı?"Çocuklar Yasası paralel bir hatta ilerlerken, iki dosya yan yana müzakere edilecek.

Özellikle reşit olmayanlar, bağımlılık yapıcı tasarım ve yaş kontrolü konularında birinde alınan kararlar diğerini etkileme olasılığı yüksek."Tüketici hakları konusunda, European Digital Rights (EDRi) politika görevlisi Itxaso Domínguez de Olazábal, Euronews'e, önerinin bağımlılık yapıcı tasarıma ilişkin kurallarının, şirketlerin zararlı uygulamaları önlemesini zorunlu kılmaktan ziyade, hala bireylerin kapatma düğmesini bulmasına fazlasıyla bel bağladığı yönünde endişe duyduklarını söyledi."Komisyon, şirketlerin bizi çevrimiçi ortamda nasıl manipüle ettiğini incelemek için yıllar harcadı. Şimdi sıra rahatsız edici kısımda, bu şirketlere buna son vermelerini söylemekte.

Parlamento ve Üye Devletlerin, bu yasaya hak ettiği caydırıcılığı kazandırmak için önlerinde çok iş var."Teklifin, Avrupa yasası haline gelmeden önce AP milletvekilleri ve ulusal hükümetler tarafından incelenmesi gerekiyor.