İzmit’in unutulan beyazperdeleri: O günlerden geriye ne kaldı?

Bugün İzmit’te sinema denildiğinde akla çoğunlukla alışveriş merkezlerindeki çok salonlu kompleksler geliyor. Oysa kentte bundan birkaç kuşak önce sinemaya gitmek, yalnızca film izlemek anlamına gelmiyordu.

İzmitliler için sinema; hazırlanıp sokağa çıkmak, gişe önünde sıra beklemek, komşularla karşılaşmak, yaz akşamlarında tahta sandalyelere oturmak ve yüzlerce kişiyle aynı anda beyaz perdeye bakmak demekti.

Kentin hafızasında Halk Sineması, Oğuz Sineması, SEKA sinemaları, Ünal, Altınnal, Murat, Karaçetin, Şan ve Kültür gibi pek çok isim kaldı. Bu salonların büyük bölümü bugün artık yok.

İZMİT’TE SİNEMANIN İZLERİ 1900’LÜ YILLARIN BAŞINA UZANIYORİzmit’te sinema gösterimlerinin geçmişi 20. yüzyılın başlarına kadar uzanıyor. Araştırma metninde yer verilen arşiv kayıtlarına göre, 1900’lü yılların başında Ankara Caddesi çevresinde geçici gösterimler yapılıyordu.

Sinema henüz sabit salonlara kavuşmadan önce kahvehaneler, konak bahçeleri ve geçici gösteri alanları İzmitlilerin hareketli görüntüyle buluştuğu mekanlar arasında yer aldı.

HALK SİNEMASI KENTİN EN ESKİLERİNDENDİİzmit’in sinema tarihindeki en dikkat çekici yapılardan biri, önce “Anatolia Cinema”, daha sonra ise Halk Sineması adıyla bilinen salondu.

İstiklal ve Hürriyet caddeleri arasında bulunan ahşap yapı yaklaşık 350 kişilik kapasiteye sahipti.

Araştırmada yer alan bilgilere göre Mustafa Kemal Paşa’nın Ocak 1923’te İzmit’e gelişinde kent halkıyla gerçekleştirdiği buluşmalardan biri de bu salonda yapıldı.

Halk Sineması 1948 yılında kapandı. Ahşap yapı daha sonra yıkıldı ve bulunduğu alana Ziraat Bankası İzmit Merkez Şubesi inşa edildi.

OĞUZ SİNEMASI İZMİT’İN MODERN SALONUYDUHalk Sineması’nın kapanmasının ardından kentin sinema hayatında Oğuz Sineması dönemi başladı.

“Sinemacı Nazmi” olarak bilinen Nazmi Oğuz tarafından İnönü Caddesi üzerinde yaptırılan salon, dönemin modern sinema yapılarından biri olarak öne çıktı.

Geniş fuayesi, koltuk düzeni ve yabancı filmleri İzmitli seyircilerle buluşturması sayesinde Oğuz Sineması uzun yıllar kent merkezinin önemli sosyal buluşma noktalarından biri oldu.

Sinemaya gelen kalabalıkların Fethiye ve İnönü caddelerindeki hareketliliği de artırdığı belirtiliyor.

SEKA’DA İŞÇİLER VE AİLELERİ İÇİN SİNEMA VARDIİzmit’in sanayi hayatının simgesi SEKA Kâğıt Fabrikası da kendi sosyal yaşam alanı içerisinde sinemalara sahipti.

1940’lı yıllardan itibaren yerleşke içerisinde kapalı ve açık hava sinemaları faaliyet gösterdi.

SEKA’daki sinema zamanla yalnızca fabrika çalışanlarının değil, kent halkının da kullandığı sosyal alanlardan biri haline geldi.

HALKEVİ DAHA SONRA ÜNAL SİNEMASI OLDUSahil bandındaki tarihi İzmit Halkevi de kentin önemli sinema mekanlarından biri olarak kullanıldı.

Halkevlerinin kapatılmasının ardından yapı 1950 yılında kiraya verildi. 1953’te Hasan Ünal’ın işletmeyi devralmasıyla salon Ünal Sineması adıyla faaliyet göstermeye başladı.

Salon yalnızca filmlere değil; tiyatro gösterilerine, konserlere, toplantılara ve farklı kültürel etkinliklere de ev sahipliği yaptı.

ALTINNAL SİNEMASI’NIN YERİNE OTEL YAPILDIAlemdar Caddesi’ndeki Altınnal Sineması ise önce yazlık bahçe, daha sonra kapalı salon olarak İzmitlilerin hayatına girdi.

Masalar ve sandalyelerle oluşturulan aile bölümleriyle hatırlanan sinema, dönemin sevilen sosyal mekanlarından biriydi.

Salon daha sonra yıkıldı. Yerine uzun yıllar İzmit’in önemli yapılarından biri olarak bilinen Altınnal Oteli inşa edildi.

MURAT, KARAÇETİN, ŞAN VE KÜLTÜR SİNEMALARIİzmit’in farklı bölgelerinde faaliyet gösteren başka salonlar da vardı.

Verem Savaş Dispanseri civarındaki Murat Sineması, Turan Güneş Caddesi ve Saray Yokuşu çevresindeki Karaçetin sinemaları, Akça Cami karşısındaki Şan Sineması ve Sümer Karakolu civarındaki Kültür Sineması bunlardan bazılarıydı.

İstiklal Caddesi’ndeki Mehtap Sineması ve Yenidoğan’daki İstanbul Sineması da kentin mahalle ölçeğindeki sinema kültürünün parçalarıydı.

FETHİYE CADDESİ’NDE YAZLIK SİNEMA VARDIİzmit’in eski sakinlerinin hafızasında yer eden mekanlardan biri de Fethiye Caddesi’ndeki Aile Bahçe Sineması’ydı.

Bugünkü Bilin Pasajı çevresinde faaliyet gösteren yazlık sinema, zaman içerisinde yeni yapıların arasında kaldı.

Bilin Pasajı’nın yıkım sürecinde eski sinemaya ait olduğu belirtilen perde duvarının yeniden ortaya çıkması, yıllardır kaybolduğu düşünülen kent hafızasının kısa süreliğine yeniden görünür olmasına neden oldu.

YAZ AKŞAMLARINDA SİNEMA BAŞKA BİR ŞEYDİEski İzmit’te yazlık sinemalar yalnızca film seyredilen yerler değildi.

Akşamüstü toz kalkmaması için zeminin sulandığı, tahta sandalyelere minderlerin yerleştirildiği bahçelerde İzmitliler açık havada film izliyordu.

Gazoz, çekirdek ve yaz gecesinin kokusu sinema deneyiminin ayrılmaz parçaları arasındaydı.

Farklı gelir gruplarından insanlar aynı bahçede, aynı perde karşısında buluşuyordu.

KADINLAR MATİNESİ, ÖĞRENCİ SEANSI, AKŞAM SUARESİSinema programları da bugünkünden oldukça farklıydı.

Salonlarda öğrenci matineleri, kadınlar matineleri ve akşam suareleri düzenleniyordu.

Özellikle kadın matineleri, dönemin sosyal hayatında kadınların bir araya geldiği önemli buluşmalardan biriydi.

YENİ FİLM GELDİĞİNDE BÜTÜN İZMİT DUYARDI1960’lı ve 1970’li yıllarda yeni bir filmin vizyona girmesi kentte başlı başına bir olaydı.

Popüler filmlerde gişe önlerinde uzun kuyruklar oluşur, özellikle kent merkezindeki sinemaların çevresindeki caddelerde büyük hareketlilik yaşanırdı.

TELEVİZYON SİNEMALARIN İLK BÜYÜK RAKİBİ OLDUBu kültür 1970’li yıllardan itibaren hızla değişmeye başladı.

Televizyonun evlere girmesiyle sinema salonlarının seyirci sayısı geriledi.

1980’li yıllarda video kasetlerin ve video kulüplerinin yaygınlaşması da insanların film izlemek için sinema salonuna gitme alışkanlığını daha da zayıflattı.

DEĞERLENEN ARSALAR SİNEMA BİNALARINI YUTTUİzmit’in hızla büyümesi ve merkezdeki arsaların değerlenmesi de eski salonların sonunu hazırlayan etkenlerden biri oldu.

Tek salonlu, geniş ve yüksek tavanlı sinema binalarının bulunduğu değerli arsalar zaman içerisinde pasajlara, iş merkezlerine, otellere ve ticari yapılara dönüştürüldü.

Altınnal Sineması’nın bulunduğu alanın otele dönüşmesi ve Aile Bahçe Sineması’nın yerini yeni yapılaşmanın alması bu değişimin örnekleri arasında yer aldı.

17 AĞUSTOS DEPREMİ SON DARBEYİ VURDU17 Ağustos 1999 Marmara Depremi, Kocaeli’nin tüm kentsel yapısında olduğu gibi eski sinema mekanlarının geleceğinde de önemli bir kırılma yarattı.

Deprem sonrasında hasar gören veya ekonomik olarak faaliyetini sürdüremeyen salonların bir bölümü tamamen kapandı.

Gölcük’te uzun yıllar ayakta kalan Saray Sineması ise depremden yıllar sonra, 2018’de yol genişletme çalışmaları kapsamında yıkıldı.

SİNEMA SOKAKTAN AVM’YE TAŞINDI2000’li yıllarda alışveriş merkezlerinin yaygınlaşmasıyla İzmit’in sinema haritası tamamen değişti.

Bağımsız cadde sinemalarının yerini, alışveriş merkezlerinin içerisinde faaliyet gösteren çok salonlu sinema işletmeleri aldı.

Böylece sinemaya gitme alışkanlığı da Fethiye, İnönü ve Alemdar gibi kent merkezindeki sokaklardan AVM koridorlarına taşındı.

GERİYE HATIRALAR KALDIBugün İzmit merkezinde eski kent kültürünü sürdüren geleneksel bir yazlık sinema ya da bağımsız cadde sineması bulunmuyor.

Halk Sineması’nın, Oğuz’un, Altınnal’ın ve diğer salonların büyük bölümü fiziksel olarak kentten silindi.

Ancak eski İzmitlilerin hafızasında sinema hâlâ gişe kuyruğu, tahta sandalye, gazoz şişesi, kadınlar matinesi ve yaz gecesinde beyaz perdeye vuran ışıkla yaşamaya devam ediyor.

Bugün İzmit’te sinema denildiğinde akla çoğunlukla alışveriş merkezlerindeki çok salonlu kompleksler geliyor. Oysa kentte bundan birkaç kuşak önce sinemaya gitmek, yalnızca film izlemek anlamına gelmiyordu.

İzmitliler için sinema; hazırlanıp sokağa çıkmak, gişe önünde sıra beklemek, komşularla karşılaşmak, yaz akşamlarında tahta sandalyelere oturmak ve yüzlerce kişiyle aynı anda beyaz perdeye bakmak demekti.

Kentin hafızasında Halk Sineması, Oğuz Sineması, SEKA sinemaları, Ünal, Altınnal, Murat, Karaçetin, Şan ve Kültür gibi pek çok isim kaldı. Bu salonların büyük bölümü bugün artık yok.

İZMİT’TE SİNEMANIN İZLERİ 1900’LÜ YILLARIN BAŞINA UZANIYORİzmit’te sinema gösterimlerinin geçmişi 20. yüzyılın başlarına kadar uzanıyor. Araştırma metninde yer verilen arşiv kayıtlarına göre, 1900’lü yılların başında Ankara Caddesi çevresinde geçici gösterimler yapılıyordu.

Sinema henüz sabit salonlara kavuşmadan önce kahvehaneler, konak bahçeleri ve geçici gösteri alanları İzmitlilerin hareketli görüntüyle buluştuğu mekanlar arasında yer aldı.

HALK SİNEMASI KENTİN EN ESKİLERİNDENDİİzmit’in sinema tarihindeki en dikkat çekici yapılardan biri, önce “Anatolia Cinema”, daha sonra ise Halk Sineması adıyla bilinen salondu.

İstiklal ve Hürriyet caddeleri arasında bulunan ahşap yapı yaklaşık 350 kişilik kapasiteye sahipti.

Araştırmada yer alan bilgilere göre Mustafa Kemal Paşa’nın Ocak 1923’te İzmit’e gelişinde kent halkıyla gerçekleştirdiği buluşmalardan biri de bu salonda yapıldı.

Halk Sineması 1948 yılında kapandı. Ahşap yapı daha sonra yıkıldı ve bulunduğu alana Ziraat Bankası İzmit Merkez Şubesi inşa edildi.

OĞUZ SİNEMASI İZMİT’İN MODERN SALONUYDUHalk Sineması’nın kapanmasının ardından kentin sinema hayatında Oğuz Sineması dönemi başladı.

“Sinemacı Nazmi” olarak bilinen Nazmi Oğuz tarafından İnönü Caddesi üzerinde yaptırılan salon, dönemin modern sinema yapılarından biri olarak öne çıktı.

Geniş fuayesi, koltuk düzeni ve yabancı filmleri İzmitli seyircilerle buluşturması sayesinde Oğuz Sineması uzun yıllar kent merkezinin önemli sosyal buluşma noktalarından biri oldu.

Sinemaya gelen kalabalıkların Fethiye ve İnönü caddelerindeki hareketliliği de artırdığı belirtiliyor.

SEKA’DA İŞÇİLER VE AİLELERİ İÇİN SİNEMA VARDIİzmit’in sanayi hayatının simgesi SEKA Kâğıt Fabrikası da kendi sosyal yaşam alanı içerisinde sinemalara sahipti.

1940’lı yıllardan itibaren yerleşke içerisinde kapalı ve açık hava sinemaları faaliyet gösterdi.

SEKA’daki sinema zamanla yalnızca fabrika çalışanlarının değil, kent halkının da kullandığı sosyal alanlardan biri haline geldi.

HALKEVİ DAHA SONRA ÜNAL SİNEMASI OLDUSahil bandındaki tarihi İzmit Halkevi de kentin önemli sinema mekanlarından biri olarak kullanıldı.

Halkevlerinin kapatılmasının ardından yapı 1950 yılında kiraya verildi. 1953’te Hasan Ünal’ın işletmeyi devralmasıyla salon Ünal Sineması adıyla faaliyet göstermeye başladı.

Salon yalnızca filmlere değil; tiyatro gösterilerine, konserlere, toplantılara ve farklı kültürel etkinliklere de ev sahipliği yaptı.

ALTINNAL SİNEMASI’NIN YERİNE OTEL YAPILDIAlemdar Caddesi’ndeki Altınnal Sineması ise önce yazlık bahçe, daha sonra kapalı salon olarak İzmitlilerin hayatına girdi.

Masalar ve sandalyelerle oluşturulan aile bölümleriyle hatırlanan sinema, dönemin sevilen sosyal mekanlarından biriydi.

Salon daha sonra yıkıldı. Yerine uzun yıllar İzmit’in önemli yapılarından biri olarak bilinen Altınnal Oteli inşa edildi.

MURAT, KARAÇETİN, ŞAN VE KÜLTÜR SİNEMALARIİzmit’in farklı bölgelerinde faaliyet gösteren başka salonlar da vardı.

Verem Savaş Dispanseri civarındaki Murat Sineması, Turan Güneş Caddesi ve Saray Yokuşu çevresindeki Karaçetin sinemaları, Akça Cami karşısındaki Şan Sineması ve Sümer Karakolu civarındaki Kültür Sineması bunlardan bazılarıydı.

İstiklal Caddesi’ndeki Mehtap Sineması ve Yenidoğan’daki İstanbul Sineması da kentin mahalle ölçeğindeki sinema kültürünün parçalarıydı.

FETHİYE CADDESİ’NDE YAZLIK SİNEMA VARDIİzmit’in eski sakinlerinin hafızasında yer eden mekanlardan biri de Fethiye Caddesi’ndeki Aile Bahçe Sineması’ydı.

Bugünkü Bilin Pasajı çevresinde faaliyet gösteren yazlık sinema, zaman içerisinde yeni yapıların arasında kaldı.

Bilin Pasajı’nın yıkım sürecinde eski sinemaya ait olduğu belirtilen perde duvarının yeniden ortaya çıkması, yıllardır kaybolduğu düşünülen kent hafızasının kısa süreliğine yeniden görünür olmasına neden oldu.

YAZ AKŞAMLARINDA SİNEMA BAŞKA BİR ŞEYDİEski İzmit’te yazlık sinemalar yalnızca film seyredilen yerler değildi.

Akşamüstü toz kalkmaması için zeminin sulandığı, tahta sandalyelere minderlerin yerleştirildiği bahçelerde İzmitliler açık havada film izliyordu.

Gazoz, çekirdek ve yaz gecesinin kokusu sinema deneyiminin ayrılmaz parçaları arasındaydı.

Farklı gelir gruplarından insanlar aynı bahçede, aynı perde karşısında buluşuyordu.

KADINLAR MATİNESİ, ÖĞRENCİ SEANSI, AKŞAM SUARESİSinema programları da bugünkünden oldukça farklıydı.

Salonlarda öğrenci matineleri, kadınlar matineleri ve akşam suareleri düzenleniyordu.

Özellikle kadın matineleri, dönemin sosyal hayatında kadınların bir araya geldiği önemli buluşmalardan biriydi.

YENİ FİLM GELDİĞİNDE BÜTÜN İZMİT DUYARDI1960’lı ve 1970’li yıllarda yeni bir filmin vizyona girmesi kentte başlı başına bir olaydı.

Popüler filmlerde gişe önlerinde uzun kuyruklar oluşur, özellikle kent merkezindeki sinemaların çevresindeki caddelerde büyük hareketlilik yaşanırdı.

TELEVİZYON SİNEMALARIN İLK BÜYÜK RAKİBİ OLDUBu kültür 1970’li yıllardan itibaren hızla değişmeye başladı.

Televizyonun evlere girmesiyle sinema salonlarının seyirci sayısı geriledi.

1980’li yıllarda video kasetlerin ve video kulüplerinin yaygınlaşması da insanların film izlemek için sinema salonuna gitme alışkanlığını daha da zayıflattı.

DEĞERLENEN ARSALAR SİNEMA BİNALARINI YUTTUİzmit’in hızla büyümesi ve merkezdeki arsaların değerlenmesi de eski salonların sonunu hazırlayan etkenlerden biri oldu.

Tek salonlu, geniş ve yüksek tavanlı sinema binalarının bulunduğu değerli arsalar zaman içerisinde pasajlara, iş merkezlerine, otellere ve ticari yapılara dönüştürüldü.

Altınnal Sineması’nın bulunduğu alanın otele dönüşmesi ve Aile Bahçe Sineması’nın yerini yeni yapılaşmanın alması bu değişimin örnekleri arasında yer aldı.

17 AĞUSTOS DEPREMİ SON DARBEYİ VURDU17 Ağustos 1999 Marmara Depremi, Kocaeli’nin tüm kentsel yapısında olduğu gibi eski sinema mekanlarının geleceğinde de önemli bir kırılma yarattı.

Deprem sonrasında hasar gören veya ekonomik olarak faaliyetini sürdüremeyen salonların bir bölümü tamamen kapandı.

Gölcük’te uzun yıllar ayakta kalan Saray Sineması ise depremden yıllar sonra, 2018’de yol genişletme çalışmaları kapsamında yıkıldı.

SİNEMA SOKAKTAN AVM’YE TAŞINDI2000’li yıllarda alışveriş merkezlerinin yaygınlaşmasıyla İzmit’in sinema haritası tamamen değişti.

Bağımsız cadde sinemalarının yerini, alışveriş merkezlerinin içerisinde faaliyet gösteren çok salonlu sinema işletmeleri aldı.

Böylece sinemaya gitme alışkanlığı da Fethiye, İnönü ve Alemdar gibi kent merkezindeki sokaklardan AVM koridorlarına taşındı.

GERİYE HATIRALAR KALDIBugün İzmit merkezinde eski kent kültürünü sürdüren geleneksel bir yazlık sinema ya da bağımsız cadde sineması bulunmuyor.

Halk Sineması’nın, Oğuz’un, Altınnal’ın ve diğer salonların büyük bölümü fiziksel olarak kentten silindi.

Ancak eski İzmitlilerin hafızasında sinema hâlâ gişe kuyruğu, tahta sandalye, gazoz şişesi, kadınlar matinesi ve yaz gecesinde beyaz perdeye vuran ışıkla yaşamaya devam ediyor.