Ersoy: “Ayasofya’nın Yer Altındaki Tarihî Zenginliğini de Görünür Hâle Getireceğiz”
- Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarının sürdürüldüğü Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nin yer altı tünellerinde incelemelerde bulundu
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarının sürdürüldüğü Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nin yer altı tünellerinde incelemelerde bulundu. Çalışmalar kapsamında Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinden 3 bin tona yakın dolgu malzemesi çıkarılırken, toplam 420 metrelik tünel hattının temizliği tamamlandı.
Yer altındaki hipoje olarak adlandırılan mezar yapısında ise mevcut Ayasofya’dan daha eski bir döneme ait olduğu değerlendirilen yapı katmanlarına ulaşıldı. Bakan Ersoy, uygun yer altı bölümlerinin ziyaretçilere açılması amacıyla bir teşhir projesi hazırlanmasının planlandığını açıkladı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde devam eden kapsamlı restorasyon çalışmalarının yer altı ayağını yerinde inceledi. Ayasofya’nın tarihî tünellerine inen Ersoy, Bilim Kurulu Üyesi Prof.
Dr. Hasan Fırat Diker’den yürütülen kazı, temizlik, belgeleme ve güçlendirme çalışmaları hakkında bilgi aldı.
İncelemelerinin ardından yer altında basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Bakan Ersoy, Ayasofya’nın tarihî su altyapısından yer altı mezar yapısına, yeni tespit edilen mekânlardan yüzlerce metre uzunluğundaki tünellere kadar çalışmaların ulaştığı son durumu paylaştı.
Ayasofya’da Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon sürecinin yürütüldüğünü belirten Ersoy, çalışmaların yalnızca yapının görünen bölümleriyle sınırlı olmadığını, yer altındaki tarihî mirasın da bilimsel yöntemlerle araştırıldığını vurguladı.
Ayasofya’nın korunması için büyük bir hassasiyetle çalıştıklarını ifade eden Bakan Ersoy, yer altı çalışmalarının kapsamına ilişkin şu bilgileri verdi:
“Sizlerin de bildiği gibi Ayasofya-i Kebir Camii’nde Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarını başlattık ve büyük bir hassasiyetle sürdürüyoruz. Bu çalışmalar kapsamında eserin yer altında bulunan tünellerinde ve hipoje, yani yer altı mezar yapısında da titiz bir süreç yürütüyoruz.”
Yer altı çalışmalarının takvimini de paylaşan Ersoy, 31 Aralık 2024 tarihinde Ayasofya Camii’nin yer altı bölümlerine yönelik birinci etap etüt çalışmalarına, 2 Aralık 2025 tarihinde ise ikinci etap uygulamalarına başlandığını belirtti.
Ersoy, “Bu kapsamda Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinde temizlik çalışmaları gerçekleştirdik ve alandan toplamda 3.000 tona yakın dolgu malzemesi çıkardık. Temizlik çalışmalarında önemli bir mesafe katettik; kalan bölümlerde çalışmalarımızı sürdürüyoruz.” dedi.
Ayasofya’nın yer altındaki tarihî yapıların İstanbul’un geçmişteki su yönetim sistemine ilişkin önemli bilgiler sunduğunu belirten Ersoy, tünellerin tarih boyunca üstlendiği işlevlere dikkat çekti.
Ersoy, “Bu yer altı ağı, tarih boyunca su dağıtımı ve yağmur sularının tahliyesi bakımından önemli işlevler üstlenmiştir. Yürüttüğümüz çalışmalarla Ayasofya’nın yer altı yapılarını ortaya çıkarırken İstanbul’un tarihî su yönetimi altyapısına ilişkin bilgileri de derinleştiriyoruz.” ifadelerini kullandı.
Vezir Bahçe ve Batı Bahçe’de gerçekleştirilen temizlik çalışmaları sayesinde yer altındaki tarihî mekânların ve tünel bağlantılarının daha ayrıntılı incelenebildiğini aktaran Ersoy, çalışmaların bilimsel belgeleme ve koruma ilkeleri doğrultusunda sürdürüldüğünü kaydetti.
Ayasofya’nın Altında Daha Eski Bir Döneme Ait Yapı Katmanları Bulundu
Bakan Ersoy’un açıklamalarında öne çıkan gelişmelerden biri, Vezir Bahçe bölgesindeki hipoje yapısında yürütülen çalışmalar oldu.
Yer altı mezar yapısındaki kazıların tamamlandığını açıklayan Ersoy, birbirine bağlantılı mekânlardan oluşan yapının ana bölümünün yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve 8 metre genişliğinde olduğunu bildirdi. Yapıda doğu ve batı yönlerinde iki ayrı kanal hattı bulunduğunu belirten Ersoy, doğu yönündeki Kanal-1'in yaklaşık 25 metre uzunluğunda olduğunu ve temizliğinin tamamlandığını, batı yönündeki Kanal-2'de ise çalışmaların sürdüğünü ifade etti.
Ersoy, “Hipojede yürüttüğümüz temizlik çalışmalarında çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına indik. Bu bölümün mevcut Ayasofya yapısından daha eski bir döneme ait olduğunu değerlendiriyoruz. Böylece eserin yer altında, farklı dönemlere uzanan yapı katmanlarını da gün yüzüne çıkarıyoruz.” dedi.
Batı Bahçe’de 6 Mekân ve 9 Tünel Tespit Edildi
Ayasofya’nın Batı Bahçe bölümünde sürdürülen çalışmalar hakkında da bilgi veren Bakan Ersoy, bu alanda altı ayrı mekân ve bunlarla bağlantılı dokuz tünel tespit edildiğini açıkladı.
Ersoy, “Yer altı çalışmalarının sürdüğü diğer bölge olan Batı Bahçe’de ise Mekân-1’den başlayarak adlandırdığımız altı alan ve bu alanlarla ilişkili dokuz tünel tespit ettik.” ifadelerini kullandı.
Tespit edilen mekânların mimari özelliklerine ilişkin ayrıntıları paylaşan Ersoy, altı alandan Mekân-1, Mekân-2 ve Mekân-3'ün atrium olarak adlandırılan avlu yapısına ait bodrum katları olduğunu belirtti.
Mekân-3 aracılığıyla geçiş sağlanan Mekân-4'ün ise atriumun hemen güneyinde yer alan farklı bir yapı olduğunu aktaran Ersoy, bu bölümün batı yönünde devam ettiğini ancak bir ayırıcı duvarla bölündüğünün anlaşıldığını söyledi.
Diğer mekânlardaki çalışmaların da sürdüğünü belirten Ersoy, Mekân-2'nin kuzey yönündeki uzantısı olan Mekân-5'in şu ana kadar 4,5 metrelik bölümünün ortaya çıkarıldığını ve yapının aynı doğrultuda devam ettiğinin anlaşıldığını bildirdi.
Mekân-6'nın ise Mekân-1'in kuzeyinde ve yapıya bitişik konumda bulunduğunu aktaran Ersoy, bu bölümün Soğukçeşme Sokağı yönüne uzandığını, yaklaşık 4 metre uzunluğunda ve 4 metre genişliğindeki kısmının tespit edildiğini kaydetti.
Genişlikleri 4 ila 4,8 metre arasında değişen koridor görünümlü mekânlardan 2, 3, 5 ve 6 numaralı alanlarda çalışmaların devam ettiğini belirtti.
56 Metrelik Tarihî Mekânda Yapısal Hasarlar Giderildi
Ayasofya’nın yer altı bölümlerinde kazı ve temizlik çalışmalarının yanı sıra tarihî dokunun korunmasına yönelik kapsamlı onarım ve güçlendirme uygulamalarının da gerçekleştirildiğini belirten Bakan Ersoy, müdahalelerde özgün malzemeyle uyumlu malzemelerin kullanıldığını vurguladı.
Ersoy, “56 metre uzunluğundaki Mekân-2’de, 18 metrelik hat boyunca tonozlarda tamamlama çalışmaları yaparak yapısal hasarları giderdik. Bu müdahalelerde özgün malzemeye eş malzeme kullandık. Mekân-2 ve 3’ün daha sonraki dönemlerde yapılan ara taş duvarlarla bölündüğü veya kesintiye uğradığı anlaşılıyor.” dedi.
Mekân-3'te dolgu toprağın temizlenmesi ve çıkarılan malzemelerin hassas biçimde elenmesi işlemlerinin sürdüğünü ifade eden Ersoy, duvarlar ile üst örtüyü oluşturan tonozlarda onarım ve güçlendirme çalışmalarının devam ettiğini kaydetti.
Bakan Ersoy, Batı Bahçe’de tespit edilen dokuz tünelden yedisinde dolgu toprak temizliğinin gerçekleştirildiğini, diğer iki tünelde ise tespit ve belgeleme çalışmalarının yapıldığını açıkladı.
Tünellerin tarihî altyapı işlevi gördüğünün değerlendirildiğini belirten Ersoy, “Bu altı mekânla ilişkili dokuz tünelin altyapı işlevi gördüğünü değerlendiriyoruz. Tünel-2 ve Tünel-8 dışındaki yedi tünelde dolgu toprak temizliği yaptık.
Tünel-2 ve Tünel-8’de ise tespit ve belgeleme çalışmaları gerçekleştirdik.” ifadelerini kullandı.
Temizlenen tünellerin toplam uzunluğunun 420 metreye ulaştığını açıklayan Ersoy, en uzun hattın 180 metre uzunluğundaki Tünel-4 olduğunu bildirdi.
Ersoy, “Toplamda 420 metre uzunluğundaki tünel hattını temizledik. Bunların en uzunu, 180 metre ile Tünel-4’tür. Roma Caddesi ile ilişkili olabileceğini düşündüğümüz bu hat, Ayasofya’nın giriş cephesine paralel biçimde Fatih Medresesi önünden başlayarak ziyaretçi giriş noktasına doğru yüzde 3 eğimle uzanıyor.” dedi.
180 Metrelik Tünelin Roma Caddesi İle Bağlantılı Olabileceği Değerlendiriliyor
Ayasofya’nın yer altındaki en uzun tünel hattının Roma Caddesi ile ilişkili olabileceğine yönelik değerlendirme, çalışmaların tarihî İstanbul altyapısının anlaşılması açısından taşıdığı önemi de ortaya koyuyor.
Ersoy, “Tünel-4 ve Tünel-5’te, 10’ar metrelik hat boyunca tonozlardaki hasarları giderdik. Tünel-4’te ayrıca 50 metrelik hat boyunca paslanmaz çelik tahkimatla güçlendirme çalışmalarını tamamladık. Tünel-5’te de aynı çalışmayı 90 metrelik hat boyunca sürdürüyoruz.” açıklamasında bulundu.
Yer altı yapılarının havalandırma ihtiyaçlarının da değerlendirildiğini belirten Ersoy, tarihî altyapının işlevi ile günümüzde yapının ihtiyaç duyduğu mekanik havalandırma sisteminin ayrı ayrı ele alınması gerektiğini ifade etti.
Teknik değerlendirmelerin sonuçlarını paylaşan Bakan Ersoy, mevcut zemin altı tünel çıkışının fiziki kesit alanının yaklaşık 0,5 metrekare olduğunu belirtti.
Ersoy, yapılan teknik değerlendirmelere göre mevcut çıkışın, yapının ihtiyaç duyduğu saatte 120 bin metreküplük minimum havalandırma debisinin yalnızca yüzde 3,6'sını karşılayabildiğini bildirdi.
Mevcut menfezin ana giriş kapısına yakın konumda bulunmasının da havalandırma açısından bazı sınırlamalar oluşturduğunu belirten Ersoy, içeri verilen havanın ana mekâna yeterince dağılmadan dışarı çıkma riski bulunduğunu kaydetti.
Bakan Ersoy, gelecekte gerçekleştirilecek lazer tarama ve belgeleme çalışmalarının sonuçlarına göre yer altı tünel ağının iklimlendirilmiş taze hava besleme altyapısı olarak yeniden değerlendirilebileceğini, ancak bunun yeni bulgulara ve teknik incelemelere bağlı olduğunu ifade etti.
Ayasofya’nın Yer Altındaki Tarihî Zenginliği Ziyaretçilerle Buluşturulacak
Bakan Ersoy, açıklamasında Ayasofya’nın yer altı bölümlerinin geleceğine ilişkin planları da paylaştı.
Yürütülen çalışmaların yalnızca tarihî yapıların araştırılması ve korunmasını değil, uygun bölümlerin ziyaretçilerle buluşturulmasını da amaçladığını belirten Ersoy, bu doğrultuda bir teşhir projesi hazırlanmasının planlandığını duyurdu.
Ersoy, “Çalışmalarımızın bir diğer hedefi de uygun yer altı bölümlerini ziyaretçilerle buluşturmaktır. Bu doğrultuda bir teşhir projesi hazırlamayı planlıyoruz. Yapının korunmasını ve ziyaretçi güvenliğini esas alarak Ayasofya’nın yer altındaki tarihî zenginliğini de görünür hâle getireceğiz.” ifadelerini kullandı.
Ayasofya’nın tarihî mirasının bütün katmanlarıyla korunmasının öncelikleri olduğunu vurgulayan Bakan Ersoy, açıklamasını şu sözlerle tamamladı:
“Ayasofya’yı bütün katmanlarıyla korumak, bilimsel yöntemlerle belgelemek ve gelecek nesillere aktarmak için çalışmalarımızı aynı hassasiyetle sürdüreceğiz.”
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Kültür-Sanat
Yayın: 20 Kasım 2026 08:05 · Kaynak: turizmgazetesi.com