Bazı mesleklerde emeklilik yaşı erkene çekiliyor: Yıpranma payında kritik şartlar

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatında yer alan fiili hizmet süresi zammı, ağır ve riskli iş kollarında çalışanlara hem ilave prim günü kazandırıyor hem de belirli koşulların sağlanması halinde emeklilik yaşını öne çekebiliyor. Toplam 45 meslek grubunu kapsayan uygulamada kazanılacak ek süre, yapılan işin tehlike derecesine ve fiilen çalışılan gün sayısına göre değişiyor.

Ağır, tehlikeli ve sağlık açısından risk taşıyan işlerde çalışan sigortalılar için uygulanan yıpranma payı, emeklilik planlamasında iki önemli avantaj sağlıyor. Bu kapsamda çalışanların prim günlerine ilave süre eklenirken, yasal şartların tamamlanması durumunda emeklilik yaş haddinden de indirim yapılabiliyor.

SGK verilerine göre kapsam dahilindeki 45 meslek grubunda, çalışılan her 360 gün karşılığında 60 ile 180 gün arasında ilave prim günü veriliyor.

MESLEĞİN RİSKİNE GÖRE EK PRİM GÜNLERİ DEĞİŞİYOR

Fiili hizmet süresi zammı kapsamında sağlanan ek hizmet süreleri, mesleklerin taşıdığı risklere göre farklı oranlarda uygulanıyor.

Yeraltı maden işçileri, yılda 180 gün ilave hizmet süresiyle en yüksek orandan yararlanıyor. Bu çalışanlar, emeklilik yaşından indirimde 5 yıla kadar ulaşabilen üst sınırdan faydalanabiliyor.

Türk Silahlı Kuvvetleri, Emniyet, Sahil Güvenlik ve Milli İstihbarat Teşkilatı mensuplarına genel uygulama kapsamında yılda 90 gün ek prim hakkı tanınıyor.

Basın kartı sahibi gazeteciler ile demir-çelik, çimento, cam ve döküm fabrikalarında çalışanlara yılda 90 güne kadar ilave hizmet süresi veriliyor.

Hekim, hemşire, eczacı ve teknisyenler gibi doğrudan insan sağlığına yönelik riskli görevlerde bulunan sağlık personeli ile itfaiye çalışanları yılda 60 gün fiili hizmet süresi zammından yararlanıyor.

Radyoaktif maddelerle temas edilen alanlarda görev yapan teknik ve sağlık personeli de yönetmelikte belirtilen oranlar doğrultusunda bu kapsama giriyor.

İLAVE PRİM GÜNÜNÜN TAMAMI YAŞTAN DÜŞÜLMÜYOR

Fiili hizmet süresi zammında en çok karıştırılan konulardan biri, kazanılan ilave prim günlerinin tamamının emeklilik yaşından düşüleceği düşüncesi oluyor. Ancak mevzuata göre ek prim süreleri ile yaş indirimi farklı hesaplanıyor.

Emeklilik yaş haddinden indirim yapılabilmesi için fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde asgari çalışma sürelerinin tamamlanması gerekiyor. Genel kural olarak bu süre en az 3 bin 600 gün fiili çalışma olarak uygulanıyor.

Gerekli şartların sağlanması halinde kazanılan toplam ilave hizmet süresinin yarısı emeklilik yaşından düşülüyor.

Genel uygulamada yaş indiriminin üst sınırı 3 yıl olarak belirlenirken, yeraltı maden işlerinde çalışanlar için bu süre 5 yıla kadar çıkabiliyor.

EMEKLİLİK TARİHİNDE SİGORTA BAŞLANGICI VE STATÜ ETKİLİ

Fiili hizmet süresi zammının emeklilik tarihine etkisi, çalışanın sigortalılık statüsüne ve ilk sigorta giriş tarihine göre değişiyor. Özel sektör çalışanlarının 4/a, kamu görevlilerinin ise 4/c statüsünde bulunması ve mevzuattaki kademeli geçiş hükümleri, emeklilik hesabında belirleyici oluyor.

Çalışanların ne kadar ilave prim günü kazandığı ve yaş indirimi hakkından hangi oranda yararlanacağı, işverenlerin SGK'ya bildirdiği fiili hizmet kodları üzerinden kayıt altına alınıyor.