Kapadokya'nın Kayıp Anahtarları: Asırlık Kilitlere Yeniden Hayat

Nevşehir'de yaşayan 59 yaşındaki Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı Mehmet Yuğuran, Kapadokya bölgesinin kadim konaklarında, evlerinde ve kayadan oyma ambarlarında kullanılan geleneksel kilitleri yaşatmak için özverili bir çalışma yürütüyor. Yaklaşık 47 yıl önce çocukluk merakıyla başladığı bu tutku, bugün 3 bin 500 parçalık devasa bir koleksiyona dönüşmüş durumda.

Yuğuran, Nar beldesindeki atölyesinde hem bu tarihi parçaları onarıyor hem de bölgedeki butik otellerin talebi üzerine otantik görünümlü yeni kilitler üretiyor. Kilit toplama serüveni 10-12 yaşlarındayken evinin karşısındaki bir konağın kapısından etkilenmesiyle başlayan Yuğuran, antikacı olan babasının da desteğiyle yıllar içinde bölgenin en kapsamlı kilit arşivini oluşturdu.

Köylerden özenle topladığı işlevini yitirmiş kilitleri yeniden çalışır hale getiren usta, bu nesnelerin sadece bir güvenlik aracı değil, aynı zamanda dönemin estetik anlayışını ve el işçiliğini yansıtan birer sanat eseri olduğunu vurguluyor. Kapadokya kilitlerini diğerlerinden ayıran en belirgin özellik, pirinç aynalar üzerine işlenen detaylı figürler ve karmaşık şifreleme sistemleridir.

Yuğuran, bu aynalarda yer alan güneş, lale, güvercin ve 'eli belinde' gibi motiflerin, bölgenin kültürel geçmişine dair önemli ipuçları taşıdığını belirtiyor. Kilitlerin üzerindeki sembollerin, yapının geçmişine veya sahibinin inancına göre haç, hilal gibi farklılıklar gösterdiğini ifade eden zanaatkar, bu parçaların adeta birer tapu belgesi niteliğinde olduğunu dile getiriyor.

Mesleğini büyük bir aşkla sürdüren Yuğuran, günümüzde bu zanaatı icra eden usta sayısının Türkiye genelinde bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar azaldığına dikkat çekiyor. Çırak bulmakta zorlansa da, bildiklerini gelecek kuşaklara aktarmak adına geleneksel kilitler üzerine kapsamlı bir kitap yazmayı hedefliyor.

Ayrıca, farklı şehirlerdeki tarihi yapıların restorasyon süreçlerine de kilit sistemlerini onararak teknik destek sağlıyor. Koleksiyonunu bir iş yerinde sergileyerek Kapadokya'ya gelen ziyaretçilerle buluşturmayı hayal eden Mehmet Yuğuran, bu eşsiz eserlerin 'Kapadokya kilitleri' adıyla tescillenmesi için de resmi girişimlerini sürdürüyor.

Geçmişin zenginliğini bugünün estetiğiyle birleştiren bu çaba, bölgenin mimari dokusunun korunması ve unutulmaya yüz tutmuş zanaatların kayıt altına alınması açısından büyük önem taşıyor.