Ne İş Olursa Yaparım
- “Ne iş olursa yaparım.” Lise diplomasını alıp iş aramaya başlayan bir gencin bu cümlesi, Türkiye’nin eğitim düzenine yöneltilmiş ciddi bir eleştiridir
- Eğitim sistemi yıllarca o gencin devamını, sınav notlarını ve sınıf geçmesini takip ediyor
“Ne iş olursa yaparım.” Lise diplomasını alıp iş aramaya başlayan bir gencin bu cümlesi, Türkiye’nin eğitim düzenine yöneltilmiş ciddi bir eleştiridir. Eğitim sistemi yıllarca o gencin devamını, sınav notlarını ve sınıf geçmesini takip ediyor.
Mezuniyet günü geldiğinde ise genç, iş görüşmesinde hangi becerisini gösterebileceğini, nerede deneyim kazanabileceğini, hangi meslekte ilerleyebileceğini kendi başına çözmek zorunda kalabiliyor. On iki yıllık zorunlu eğitimin bugünkü yapısı bu yüzden daha fazla gecikmeden yeniden düzenlenmelidir.
Türkiye, 2012’de 4+4+4 düzeniyle zorunlu eğitimi sekiz yıldan on iki yıla çıkardı. Bu düzenleme liseye devamı artırdı. Bilge Erten ve Pınar Keskin’in araştırması, reformun hem kız hem erkek öğrencilerin liseye devamını artırdığını gösteriyor.
Öte yandan, 2015–2023 işgücü verilerini kullanan daha yakın tarihli bir çalışma, düzenlemenin gençlerin eğitim ve istihdam dışında kalma riskini özellikle genç kadınlarda ve ekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerde artırdığını tahmin ediyor. Farklı dönemlere bakan bu çalışmalar, okula erişim kadar okuldan sonraki hayatın da eğitim politikasının konusu olması gerektiğini gösteriyor.
TÜİK’e göre 2025’te Türkiye’de 15–24 yaş grubundaki gençlerin yüzde 23,3’ü ne eğitimdeydi ne istihdamda. Bu oran genç kadınlarda yüzde 30,9’a ulaştı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının aynı yıla ilişkin değerlendirmesinde, eğitim ve istihdam dışında kalma oranı genel lise mezunu gençlerde yüzde 26,3, mesleki ve teknik lise mezunu gençlerde yüzde 25,7 olarak veriliyor.
Her iki grupta da kabaca dört gençten biri söz konusu. Mesleki eğitimin başarısını değerlendirirken, öğrencinin hangi okula kaydolduğundan başlayıp mezun olduktan sonra ne yaptığına kadar bakmak gerekiyor.
Bu tablonun aileler için de bir karşılığı var. Düzenli gelir elde edemeyen genç, kendi hayatını kurmakta zorlanıyor. Geçim yükü aile bütçesinde kalıyor, iş arama süresi uzadıkça evdeki kaygı artıyor. Gence “iş beğenmiyor” demek kolay.
Asıl soru, yıllarca eğitim verdiğimiz bir insanın önüne kendi becerisine uygun, geçimini sağlayabileceği kaç seçenek koyduğumuzdur.
İŞKUR’un 2025 Türkiye İşgücü Piyasası Araştırması’nda, en az iki çalışanı olan işyerleri kapsamında yaklaşık 399 bin kişilik işgücü ihtiyacını karşılamakta güçlük çekildiği belirlendi. Dikiş makineciliği, kaynakçılık ve aşçılık, eleman bulmakta en çok zorlanılan meslekler arasındaydı.
İşverenlerin en sık belirttiği gerekçe aranan mesleki beceriye sahip aday bulamamaktı. İş deneyimi eksikliği de öne çıktı. Bir gencin karşısına ilk iş ilanında deneyim şartı çıkarıyorsak, o deneyimi mezun olmadan nerede ve kimin gözetiminde kazanacağını da planlamalıyız.
Benim önerim, ilk on yılda güçlü bir ortak eğitim verilmesi, lisenin son iki yılının ise öğrencinin seçebileceği akademik ve uygulamalı mesleki programlar üzerinden yeniden kurulmasıdır. Ortaokuldan itibaren öğrenciler teknik çizim, tasarım, üretim, bakım ve onarım gibi alanları kısa uygulamalarla tanımalı.
Alan seçimi yaklaşırken hangi programın ne öğrettiği, mezunların nerelerde çalıştığı ve eğitime nasıl devam edebildiği öğrenciye ve ailesine açıkça anlatılmalı.
Son iki yılda üniversiteye hazırlanmak isteyen öğrenci akademik programa ağırlık verebilmeli. Meslek öğrenmek isteyen öğrenci ise ortak derslerle birlikte okul atölyesinde ve denetlenen bir işletmede uygulamalı eğitim alabilmeli.
Uygulamalı program, lise diplomasına ve yükseköğretime erişim sağlamalı. Fikrini değiştiren öğrenci, tamamladığı ortak dersler tanınarak diğer programa geçebilmeli. Ulaşım, yemek ve malzeme desteği de sağlanmalı ki öğrencinin seçimini ailesinin bütçesi belirlemesin.
İşletmede geçirilen günün eğitim sayılabilmesi için öğrencinin o gün ne öğreneceği belli olmalı. Sabah akşam aynı işi yaptırılan bir öğrenciye yıl sonunda ustalığa doğru ilerlediğini söylemek kolaydır. Bunun karşılığını görmek için okul, öğrencinin hangi becerileri edindiğini düzenli olarak yerinde kontrol etmeli.
İşletmede yetkin bir usta öğretici bulunmalı. Çalışma saatleri, ücret, sigorta ve iş güvenliği denetlenmeli. Öğrencinin sorun yaşadığında doğrudan okuluna ulaşabileceği ve gerekirse eğitimine başka bir işletmede devam edebileceği bir yol olmalı.
MEB’in 2026–2027 genelgesi de işletmelerin önceden seçilmesini ve koordinatör öğretmenlerce düzenli izlenmesini öngörüyor. Kamuoyu, bu denetimlerin sonuçlarını da görebilmeli.
Reformun başarısı mezuniyetten sonra ölçülmeli. MEB ve İŞKUR, kişisel bilgileri koruyarak her program için şu soruların yanıtını yayımlayabilir. Mezunların kaçı altı ay içinde kayıtlı bir işe girdi? Kaçı öğrendiği alanda çalışıyor?
Kaçı eğitimine devam etti? Sonuçlar, hangi alanlara yeni atölye yatırımı gerektiğini ve hangi programların güncellenmesi gerektiğini göstermeli. Bugün iş arayan lise mezunları için de uygulamalı meslek kursları ile ücretli ve denetimli ilk iş programları birlikte yürütülmeli.
Türkiye, 4+4+4 düzeninin sonuçlarını tartışmayı bir sonraki kuşağa bırakamaz. Millî Eğitim Bakanlığı, lisenin son iki yılı için hangi seçenekleri, hangi bütçeyle ve hangi takvimle hayata geçireceğini açıklamalı. Bir gencin ilk iş görüşmesinde “Ne iş olursa yaparım” yerine “Şu işi öğrendim, ne yapabildiğimi gösterebilirim” diyebilmesi, bu değişimin en anlaşılır ölçüsü olmalıdır.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Eğitim · Bölge: Elazığ
Yayın: 20 Kasım 2026 17:18 · Kaynak: gunisigigazetesi.net