Ah Hatuniye! Melek Hatun'un Kemiklerini Sızlatmaya Hakkımız Yok

Şehir merkezinde yaşayanların belki yarısı Hatuniye'nin yerini bilmiyordur. Hatuniye'yi gezenler ve Hatuniye hakkında bilgisi olanlar ise tahminimce pek azdır. Yerel siyasetin ve sivil toplum örgütlerinin aktörleri bile Hatuniye'yi unutmuş hâldeler. Vatandaşa ne diyelim?

Karamandan.com'da 20 Mart 2021 günü "Hatuniye Medresesi'ni Konya'ya Taşımışlar" başlıklı bir yazım yayımlanmıştı. Hatuniye'ye beş on dakika mesafede oturan bazı kişiler, başlıktaki ironiyi ciddiye almış, "Konyalılardan her şey beklenir" diye tepki göstermişti.

Bu haberi kaçırmayın Hatuniye Medresesi’ni Konya’ya Taşımışlar (!) Devamını Oku Bu kişiler yazıyı okumadıkları gibi, Hatuniye'yi görmek için birkaç dakikalık zahmeti bile göze almaktan kaçınmıştı.

Biliyorum, bir yazıyı, bir kitabı okumak herkesin harcı değil. Gerçekten en zor eylemlerden biridir okumak.

Biliyorum, birçok kişi sadece yazının başlığını okumakla yetinir. O kendince yazının devamını zaten biliyordur.

Biliyor gibi davranmayı, biliyor gibi konuşmayı, biliyor gibi tavır koymayı, yorum yapmayı, tartışmayı çoktan öğrendik. Her şeyin'gibi'si gerçeğinden daha makbul. Biliyor gibilik, bilmekten daha havalı.

Okumakla niye zaman kaybetsin. Cahil, her şeyi bildiğine inanır. Başkalarını da inandırmak ister.

Karaman'ı sevmek, Karaman'ı bilmekle mümkün. İnsan bilmediği şeyi sevebilir mi? Hatuniye Medresesi'ni kim yaptırdı? Nefise Melek Hatun'u kim biliyor? Kısa bir hatırlamaya ne dersiniz?

Nefise Melek Hatun, Karaman’a gelen ilk padişah kızıydı. 1359’da Bursa’da doğdu, 1400’lerde, henüz 40'lı yaşlarındayken Karaman’da vefat etti. Murat Hüdavendigâr ve Gülçiçek Hatun’un kızı, Nilüfer Hatun’un torunu, Yıldırım Bayezit’in kardeşiydi.

Nefise Melek Hatun, Karaman’a gurbetten gelen gelinlerin en güzeliydi. Karamanoğlu Beyi Alâaddin Ali'yle evlendi. Üç çocuk dünyaya getirdi. İlk çocuğu beş yaşındayken öldü.

Nefise Hatun Karaman sevdalısıydı. Karaman sevgisinin nişanesi, bir sanat şaheseri olan Hatuniye Medresesi’ni yaptırmasıdır. Nefise Hatun, medresenin bir ilim merkezi olması için masraftan kaçınmadı. Mekânı cennet olsun, bahçesinde güller açsın.

Hatuniye, Karaman merkezde yıkılmadan günümüze kadar gelmiş tek medresedir. Yaklaşık 650 yaşındadır. Taç kapısında basık kemerli kapının üzerindeki üç satırlık sülüs yazılı kitabesine göre 783 Hicri, 1381-1382 Miladi yılında Sultan/ Melek Hatun tarafından yaptırılmış.

Kitabede “Karamanoğlu Mahmud oğlu din ve dünyanın yücesi Halil zamanında Allah’ın desteği ile müminlerin yardımcısı olan Osman oğlu, Orhan oğlu Murad’ın kızı Sultan Hatun tarafından yapılması 783 senesinde emredildi” bilgisi yer alır. Kaynaklara ve kitabeye göre, Hatuniye Medresesi’nin mimarı Hoca Ahmet bin Numan’dır.

Medresenin kuzeydoğu köşesindeki öğrenci odasının kapısının üzerinde tek satırlık “İlim tahsil etmek her Müslüman’ın boynunun borcudur” hadisi bulunur. Bu hadis medresenin işlevini gösteren belgedir. Hatuniye Medresesi Vakfiyesi maalesef kayıptır.

Medrese, bazı yayınlarda “Nefise Sultan”, bazılarında ise “Melek Hatun” olarak adlandırılmış. Kitabe verileri dikkate alındığında “Sultan Hatun” bilgisine rastlanır. Ancak Karaman’da yaygın olarak “Hatuniye” olarak söylenir.

Yapımında kesme taş, mermer ve devşirme malzeme kullanılmış. Hatuniye Medresesi’nin dönemsel ve sanatsal özelliklerini bir kenara bırakıp, başka konuya dikkat çekmek istiyorum.

Medrese, taç kapı, dershane, türbe ve öğrenci odalarından oluşuyor. Medresenin taç kapısı ve iç mekanlarındaki bir çok çini ve bezemeler kaybolmuş. Taç kapının girişinde yer alan ve son restorasyonda kullanılmayan ayet yazılı mermer ve taş parçaları ve bazı çiniler Karaman Müzesi’nde koruma altına alınmış.

Hatuniye Medresesi’nde Nefise Sultan başta olmak üzere bazı kişilerin türbesi olduğunu duydunuz mu? Nefise Sultan’ın türbesinin yer aldığı, onun ilim yuvası olması için yaptırdığı medresenin kıymetini bildik mi? Bilsek, bu halde tutar mıydık? Lokanta ve kıraathane olarak kullanır mıydık?

Karaman Valisi Mehmet Fatih Çiçekli’nin ilk vaatlerinden biri Hatuniye Medresesi’nin, belediyeden Kültür ve Turizm Müdürlüğüne devrinin sağlanmasıydı. Vali Çiçekli Karaman'dan pek erken gitti ama bildiğim kadarıyla bu devir gerçekleşti.

Hatuniye Medresesi’nin kullanımı için üç önerim olacak: Medrese, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesine verilsin. Burası bir araştırma merkezi olarak kullanılsın. Böylece aslına uygun şekilde, ilim merkezi olarak işlevsel hale gelir.

Nefise Sultan’ın kemikleri de sızlamamış olur. Medrese, yine üniversite bünyesinde olur ve kadın araştırmacılara, kadın araştırmalarına tahsis edilebilir. Bir tür pozitif ayrımcılık yapılması sağlanır. Modern bir kütüphane olarak, ana yapıya zarar vermeden, gençlerin yararlanacağı bir mekâna dönüştürülebilir. Özetle, Hatuniye Medresesi KMÜ’ye verilsin. Bunun önünde bir engel var mı?

Ama önce türbe, bir Sultan’a yakışır hale getirilsin. Karaman’ın iki manevî annesi var. Biri Mevlâna’nın annesi Mümine Hatun, diğeri Nefise Sultan.

Nefise Sultan’ın türbesi, Mümine Hatun’un türbesine benzesin. Ölülerine hürmeti olmayan toplumların dirilerine saygısı olur mu? Yahya Kemal Beyatlı ne güzel söylemiş: Biz, ölülerimizle birlikte yaşarız.

Kalesi kapalı, tarihi hamamı kapalı, değerli konakları kapalı, tarihi mahalleleri depremden çıkmış gibi enkaza dönmüş, kale çevresi ve parklarının bir bölümü işlevsiz bir başka il merkezi varsa, ben de bu konularda bir daha yazmayacağım.

Süleyman Bey Hamamı'nın son halini görmüşsünüzdür. Hani yangın çıkmış ya. Fotoğrafları sosyal medyada dolaşıma girdi. Hamamın damında ağaçlar bitmiş. İçerisi berbat halde. Yapı, taştan oluşmuş. İçeride yanacak malzeme yok.

Taş yapılar yanmaz, kendi içine çöker. Mimari miraslarımız, derdini içine atan insana benzer. Unutulunca yıkılır, enkaza döner, sonra yerinde koca bir boşluk kalır.