1612 Rhapsodi

Beste: Murat AyBeste Adı: 1612 RhapsodiYılı: 2012 2010 yılı boyunca Hollanda ile Osmanlı arasındaki ilişkilerin ilk başladığı yılların tarihsel süreci...

Beste: Murat Ay Beste Adı: 1612 Rhapsodi Yılı: 2012

2010 yılı boyunca Hollanda ile Osmanlı arasındaki ilişkilerin ilk başladığı yılların tarihsel sürecini araştırdım. 2011 yılında ise senfonik bestemin nota kayıtlarını Özhan Açıkbaş’ın stüdyosunda hazırladık.

Bu bestemi 2012 yılında YouTube kanalımda bir video klip şeklinde, hem Türkçe hem de Hollandaca açıklamalarla birlikte yayımlamıştım. Bestemi yeniden aranje ederek dijital platformlara yükledik.

Öykünün başlangıcı 1590-1604 yılları arasına uzanıyor.

Zeeland bölgesi, Hollanda Prensi Maurits döneminde, İspanyollarla yaşanan savaşlarda en önemli savunmanın yapıldığı ve Hollanda için stratejik önemi çok fazla olan bir yerdir.

O dönemde İspanyolların elinde esir bulunan yaklaşık 1.500 Türk forsa, Hollandalıların yardımıyla kurtulmayı başarır.

Leventler, kendilerini kurtaran Hollandalılara kıyafetlerini ve flamalarını hediye eder. Osmanlı flamalarını gemilerine çeken Hollandalıları gören İspanyollar, “Osmanlı buraya donanma göndermiş.” diyerek geri çekilir.

Böylece ülke büyük bir istiladan kurtulur.

On altıncı yüzyılın ikinci yarısını önemli kılan gelişmelerin başında, Hollanda'nın İspanyollara karşı yürüttüğü bağımsızlık mücadelesi nedeniyle bir bakıma o dönemde İspanyollara karşı Türklerle aynı tarafta yer alması geliyordu.

Bu somut durumun bir neticesi olarak Hollandalıların bağımsızlık mücadelesi sürecinde yaygın biçimde kullandıkları sloganlardan biri de “Katoliklerdense Türkler” idi.

1612'de Hollanda'nın ilk İstanbul elçisi Cornelis Haga, İstanbul'a geldiğinde Osmanlı makamlarıyla iletişim kurabilmek için dönemin Kaptan-ı Derya'sı Halil Paşa'nın hizmetine verdiği Venedikli bir tercümandan yararlanmak durumundaydı.

Osmanlı'da gerek Müslüman gerekse Hristiyan elçilerin sadrazam ve padişah tarafından kabulü belirli bir protokole bağlıydı. Bu protokol, teşrifat defterlerinde belirtilir ve teşrifat memurlarınca yürütülürdü.

Elçi kabul töreni, elçinin kıdemine göre değişirdi. Elçilere eşlik eden birçok Avrupalı yazar bu protokolü ayrıntılı biçimde anlatmış, elçilerin beraberlerinde getirdikleri ressamlar da bu törenleri resmetmişlerdir.

Elçi ziyaretlerinde hediyeler verilirdi. Elçi, itimatnamesini ve getirdiği mektubu Divan-ı Hümayun'un başı olan reisülküttaba verir, o da mektubu sadrazamın yanındaki yastığa koyardı. Sadrazam; kahve, tatlı ve gül suyu ikram eder, dragoman (tercüman) aracılığıyla konuşurdu.

Elçiler, görev süreleri bitip ülkelerine dönecekleri zaman hem padişahın krala göndereceği nameyi almak hem de veda etmek için Paşakapısı'na gider, sadrazamı ziyaret eder ve mektubu alırlardı.

Bu kabuller, 18. yüzyıl boyunca birçok ressam tarafından belgelenmiştir. Türkiye'ye gelmemiş ressamlar bile daha çok Vanmour'un resimlerini örnek alarak bu sahneleri resmetmişlerdir.

Bu resimlerdeki, Doğu'nun hayal dünyasını süsleyen mallar ve nadide dokumalar, ticareti özendirmektedir.

Bu ilişkilerin kültürel ilişkileri tetiklemesi ise 1625 yılında Amsterdam'da Levant Ticaret Odası'nın kurulmasıyla mümkün olmuştur.

Birkaç ay süren zahmetli yolculuklarla İstanbul'a gelen tüccarlar açısından, o zamana kadar hakkında hiçbir bilgi sahibi olmadıkları Osmanlı ülkesiyle ilgili resim ve haritalar, odanın duvarlarını süslemekteydi.

Sonradan Lale Devri'ne isim veren bitkinin soğanlarının Hollanda'ya taşınmasıyla daha da güçlenen ilişkiler, özellikle mal alışverişini olumlu yönde etkilemiştir.

“Bundan sonra Hollandalı birinin esir olması hâlinde, konsoloslarının talebi ile yapılacak araştırma neticesinde söz konusu esirin Hollandalı olduğu anlaşıldığında esir, konsoloslarına teslim edilecektir.”

“Ülkemize ait gemiler, kadırgalar ve donanmalar açık denizlerde Hollanda gemileriyle karşılaştıklarında dostane ilişki içerisinde bulunup birbirlerine zarar vermesinler.”

“Hollandalılar zikredilen bu şartlara sadık kaldıkları müddetçe, yeri ve göğü yaratan Allah'ın hakkı, ecdadımın ve babamın ruhu için biz de bu anlaşmaya uygun olarak hareket edeceğiz ve ona aykırı bir davranışta bulunmayacağız.”

1 Cemaziyelevvel 1021'de İstanbul'da yazılmıştır. (30 Haziran 1612)

1570 tarihli, Hollanda'da Geuzen tarafından bastırılan madalyonun üzerindeki slogan: “Liver Tvrcx dan Paus” (“Papacı olmaktansa Türk olmayı yeğlerim”). Bu madalyonun ve Vanmour'un tablolarından bazılarının görselleri aşağıdadır.

10 Kas 2026 - 14:56 - Kültür & Sanat Yazdır

Son bir ayda karamandan.com sitesinde 1.063.828 gerçekleşti.