HABAŞ'ta faciaya giden yol: 27 yıllık kaza geçmişinin son halkası 17 can aldı

İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda 9 Kasım'da meydana gelen ve 17 işçinin hayatını kaybettiği patlamanın ardından, "Felaket göz göre göre mi geldi?" sorusu gündeme geldi. Tesisin geçmişinde yıllara yayılan iş kazaları, işçi ölümleri, patlamalar ve ağır yaralanmaların yanı sıra iş güvenliğine ilişkin tartışmalar ve hukuki süreçler ise dikkat çekti.

HABAŞ'ın temeli, 1956 yılında Hamdi Başaran tarafından İstanbul Topkapı'da kurulan oksijen fabrikasına dayanıyor. Şirket, 1967'de HABAŞ Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi A.Ş. adını aldı. Aliağa'daki demir-çelik faaliyetleri ise 1987 yılında başladı.

Şirketin resmi tarihçesine göre tesis, ilk yıllarında 600 bin ton yıllık üretim kapasitesiyle faaliyete geçti. Sonraki yıllarda yapılan yatırımlarla üretim kapasitesi artırıldı. HABAŞ'ın güncel kurumsal bilgilerine göre Aliağa'daki çelikhane yıllık 4,5 milyon ton sıvı çelik üretim kapasitesi bulunuyor.

Şirketin resmi tarihçesine bakıldığında 1999 yılında Avrupa Endüstriyel Gazlar Birliği'nden "İş Güvenliği" ödülü almış olmasına karşın aynı yıl HABAŞ'ın Aliağa tesislerinde dört işçinin yaşamını yitirdiği bir iş kazası yaşandı. Bu kaza, Türk Metal Sendikası Aliağa Temsilcisi Ali Ekber Tali'nin 2018'de yaptığı açıklamayla gündeme geldi.

Tali, potanın düşmesi sonucu dört işçinin yaşamını yitirdiğini, yaklaşık 20 işçinin de uzun süre hastanede tedavi gördüğünü söyledi.

HABAŞ'ta hangi iş kazaları yaşandı? HABAŞ'ın Aliağa tesislerinde 1999 yılından sonra da farklı türlerde iş kazaları yaşandı. Aralık 2001'de çelikhane bölümünde ocak çanağı değişimi sırasında Şevket Taşa'nın ayağı paletin altında kaldı ve işçi bir bacağını kaybetti.

16 Kasım 2007'de fabrikanın hurda deposunda meydana gelen patlamada ise 29 yaşındaki İlyas Kırdı hayatını kaybederken 10 işçi yaralandı. 24 Ağustos 2008'de ise kamyonlara yükleme yapıldığı sırada vinçten kayan yaklaşık 2,5 tonluk demir bloğun altında kalan 37 yaşındaki Kutbettin Özkaya yaşamını yitirdi.

15 Mayıs 2013'te ise çelikhane bölümünde çalışan 24 yaşındaki Olgar Öner, vinçle kaldırılan parçanın halatının kopması ve malzemenin üzerine düşmesi sonucu hayatını kaybetti. Yine aynı yıl Engin Solmaz da fabrikada çalışırken yaşamını yitirdi.

Solmaz'ın ölümüyle ilgili Meclis'e verilen soru önergesinde, eski ve arızalı makinelerle çalışıldığı, iş güvenliği önlemlerinin yetersiz olduğu ve fabrikada ambulans bulunmadığı yönündeki iddialar gündeme getirildi. Soru önergesinde, 2013 yılında bir ay içerisinde dört ayrı iş kazasının yaşandığı da belirtildi.

2018'de patlamalar ve ölümlü kazalar 2018 yılında ise HABAŞ'ta birçok iş cinayeti daha yaşandı. 26 Temmuz'da çelik ocağında meydana gelen patlamada eriyik demir işçilerin bulunduğu alana saçıldı ve beş işçi yaralandı. Yaralanan işçilerden 29 yaşındaki Evren Erik, tedavi gördüğü hastanede 3 Ağustos'ta hayatını kaybetti.

29 Ağustos'ta sürekli döküm makinesinde meydana gelen başka bir patlamada Veli Yılmaz, Ramazan Şen ve Hüseyin Gül ağır yaralandı. Aynı yıl toz toplama bacasında temizlik yaptığı sırada yaklaşık 15 metre yükseklikten düşen Hasan Bostancı da yaşamını yitirdi.

2019'da 80 ton sıvı çelik çalışma alanına döküldü 8 Mayıs 2019'da HABAŞ'ın çelikhanesinde 120 tonluk pota taşıma aracına yerleştirilen potanın devrilmesi sonucunda yaklaşık 80 btonlık sıvı çelik çalışma alanına döküldü. Olayda yaralanan 11 işçiden dördünün durumunun ağır olduğu belirlendi.

2020'de üç işçi hayatını kaybetti 2020 yılında HABAŞ'ın Aliağa tesisleri ve limanında üç işçi hayatını kaybetti. 14 Ağustos'ta taşeron işçi Şaban Karaca, açık sahada taşınan çelik blokların arasında sıkışarak hayatını kaybetti.

7 Ekim'de HABAŞ çalışanı Kadir Özdemir, çelikhane bölümünde yaklaşık 10 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitirdi. 6 Kasım'da ise HABAŞ Limanı'nda taşeron firmaya bağlı vinç operatörü Raif Çatan, gece saatlerinde gemiye yükleme yapıldığı sırada denize düşerek hayatını kaybetti.

Kadir Özdemir davasında HABAŞ yüzde 70 kusurlu bulundu Kadir Özdemir'in ölümü sonrasında ailesinin açtığı maddi ve manevi tazminat davası, HABAŞ'ın iş güvenliği geçmişindeki önemli hukuki süreçler arasında yer aldı. Aliağa İş Mahkemesi, davada HABAŞ'ı yüzde 70 oranında asli kusurlu buldu.

Mahkeme, Özdemir'in annesi ve kardeşlerine toplam 321 bin lira maddi, 150 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti. Özdemir'in ölümüyle ilgili ayrıca ceza davası açıldı ve fabrika yöneticileri ile iş güvenliği sorumlularının da aralarında bulunduğu sanıklar yargılandı.

Raif Çatan davasında beş sanığa hapis cezası HABAŞ Limanı'nda 2020 yılında hayatını kaybeden Raif Çatan'a ilişkin açılan dava 2025'te sonuçlandı. HABAŞ Liman Müdürü Kıvılcım Yolcu ile Yüksan şirketinin sahibi ve yöneticileri ile vardiya amirlerinin de aralarında bulunduğu beş sanık, “taksirle ölüme neden olma” suçundan 3'er yıl hapis cezasına çarptırıldı.

İyi hal indirimiyle cezalar 2 yıl 6 aya düşürüldü. Cezalar ertelenmedi. Dava sürecinde Çatan'ın gece yükleme çalışması sırasında can yeleği olmadan çalıştırıldığı yönündeki iddialar da gündeme geldi.

2022 ve 2024'te de ölümlü kazalar yaşandı 28 Ağustos 2022'de HABAŞ çalışanı Oktay Eryılmaz, gece vardiyasında vinçten düşerek ağır yaralandı ve kaldırıldığı hastanede hayatını kaybetti. Olayın ardından işçiler, fabrikada bakım personelinin yetersiz olduğu ve çalışma yükünün fazla olduğu yönünde açıklamalar yaptı.

11 Ocak 2024'te HABAŞ Limanı'nda temizlik işçisi olarak çalışan 50 yaşındaki Kemal Özdemir, gemiye yükleme sırasında üzerine metal bobin düşmesi sonucu hayatını kaybetti. Aynı yıl 7 Mayıs'ta fabrikanın çelik ocağında meydana gelen patlamada dört işçi yaralandı. Yaralılardan birinin durumunun ağır olduğu bildirildi.

2025 raporunda iş kazalarındaki artış dikkat çekti 28 Eylül 2025'te HABAŞ'ın Aliağa'daki çelikhane ocağında meydana gelen patlamada yedi işçi yaralandı. Yaralılardan birinin durumunun ağır olduğu öğrenildi. 2025 yılına ilişkin daha dikkat çekici veriler ise HABAŞ'ın kendi sürdürülebilirlik raporunda yer aldı.

Rapora göre 2024 yılında HABAŞ çalışanlarında 109, alt işveren çalışanlarında 38 olmak üzere toplam 147 kayıp günlü iş kazası kaydedildi. 2025 yılında ise doğrudan çalışanlardaki sayı 146'ya, alt işveren çalışanlarındaki sayı 83'e yükseldi.

Böylece toplam kayıp günlü iş kazası sayısı 229'a çıktı. İki yıl arasındaki artış yaklaşık yüzde 56 oldu. Alt işveren çalışanlarındaki artış ise yaklaşık yüzde 118 olarak gerçekleşti. Şirket, raporunda 2025 yılında kendi çalışanları ve alt işveren çalışanları arasında ölümlü iş kazası kaydetmediğini belirtti.

Büyük facia öncesinde iki işçi daha hayatını kaybetti 2026 yılında da HABAŞ'ın Aliağa tesislerinde ölümlü iş kazaları yaşandı. 21 Ekim'de taşeron Akyaka firmasına bağlı çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan, tesiste yaklaşık 8 metre yükseklikten merdivenden düşerek hayatını kaybetti.

Olaydan sadece 15 gün sonra, 5 Kasım'da taşeron Serdar Endüstri bünyesinde çalışan 20 yaşındaki Eyüp Eğinli, iş makinesi lastiğine hava bastığı sırada lastiğin patlaması sonucu yaşamını yitirdi. Patlamada bir işçi daha yaralandı.

Böylece 9 Kasım'daki büyük patlamadan önceki 19 günlük süreçte HABAŞ tesislerinde iki işçi hayatını kaybetmiş oldu. Eyüp Eğinli'nin ölümünden yalnızca dört gün sonra ise fabrikada 17 işçinin yaşamını yitireceği büyük patlama meydana geldi.

9 Kasım'da 17 işçinin hayatını kaybettiği patlama 9 Kasım 2026'da HABAŞ'ın Aliağa'daki demir-çelik tesisinde patlama yaşandı. Yapılan ilk açıklamalarda olayın sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin düşmesiyle bağlantılı olduğu değerlendirilirken, İzmir Valisi Süleyman Elban daha sonra kazan değişimi ve bakım çalışması sırasında yaşanan olayda düşen parçaların doğal gaz hattına zarar verdiğini açıkladı.

HABAŞ da olayın elektrik ark ocaklarından birinde yürütülen planlı bakım çalışması sırasında meydana geldiğini duyurdu. Patlamada 17 işçi hayatını kaybederken14 işçi yaralandı. Aliağa Sulh Ceza Hakimliği olaya ilişkin yayın yasağı getirildi.

Patlamanın ardından Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma başlatıldı ve dört Cumhuriyet savcısı görevlendirildi. Başsavcılık, bilirkişi incelemesinin ardından kusurları bulunduğu değerlendirilen altı şüphelinin gözaltına alındığını açıkladı.

Olayın kesin teknik nedeni ve sorumluların hukuki durumları ise soruşturma sonucunda netleşecek.

Yıllardır yaşanan kazalara rağmen neden önlem alınamadı? HABAŞ'ın Aliağa tesislerinde yıllar içinde yaşanan ölümlü kazalar, patlamalar ve ağır yaralanmalar, 9 Kasım'daki facianın ardından yeniden gündeme geldi. Özellikle 2018'deki patlamalar, 2019'da 80 ton sıvı çeliğin çalışma alanına dökülmesi, 2020'de üç işçinin hayatını kaybetmesi, Kadir Özdemir davasında şirketin yüzde 70 asli kusurlu bulunması ve Raif Çatan davasında HABAŞ Liman Müdürü dahil beş sanığa hapis cezası verilmesi, tesisin geçmişindeki iş güvenliği tartışmalarının boyutunu ortaya koydu.

Facianın ardından işçi temsilcileri ve çeşitli emek örgütleri, yaşananları yıllardır dile getirilen iş güvenliği sorunlarıyla ilişkilendirdi. Ancak patlamanın önlenebilir olup olmadığına, hangi ihmallerin etkili olduğuna ve sorumluların kimler olduğuna ilişkin kesin değerlendirme için bilirkişi raporlarının ve adli soruşturmanın tamamlanması bekleniyor.

HABAŞ'ın Aliağa'daki geçmişi, 9 Kasım'daki patlamanın tek başına ele alınamayacağını gösteren çok sayıda kaza ve hukuki süreç barındırıyor. "Yıllardır süren iş güvenliği tartışmalarına rağmen bu facia neden önlenemedi?" sorusu ise yanıt bekliyor.