Siverekli müftünün 1903’te yazdığı Zazaca mevlidde yer ve gök anlatısı incelendi

Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinden müderris ve müftü Osman Esad Efendiyo Babij’in 1903 yılında Zazaca yazdığı Bîyîşa Pêxemberî adlı mevlid, coğrafi ve kozmolojik kavramlar bakımından incelendi. Mustafa Karadağli tarafından hazırlanan ve 2026 yılında Artuklu Kurdology dergisinde yayımlanan araştırma, eserde geçen yer, gök, doğu, batı ve kutsal mekân ifadelerinin dinî anlatıdaki kullanımına odaklandı.

Araştırmada özellikle Hz. Muhammed’in doğumunu anlatan Veladet bölümü ile Miraç anlatısı ele alındı. Karadağli, bu bölümlerde kullanılan mekân ve yön kavramlarının dinî ve kültürel anlamlarını değerlendirdi.

1903 tarihli Zazaca mevlidde yer ve gök kavramları

Osman Esad Efendiyo Babij’in eserinde geçen erd û azmîn ifadesi yer ve gök, mexrib û rojhelat ifadesi ise batı ve doğu anlamlarını taşıyor.

Araştırmacı, bu kavramların metinde yalnızca fiziksel mekânı ve yönleri belirtmek için kullanılmadığını savundu. Makalede söz konusu ifadelerin dinî anlatının Zazaca aracılığıyla aktarılmasındaki işlevleri üzerinde duruldu.

İncelenen diğer kavramlar arasında Kâbe, Mescida Qudsî, Sîdre ve arş da bulunuyor. Çalışmada bu ifadeler, özellikle Veladet ve Miraç bölümlerinin anlatım yapısı içinde değerlendirildi.

Siverekli Osman Esad Efendiyo Babij’in eseri akademik incelemede

Araştırmaya konu olan Bîyîşa Pêxemberî, Siverekli müderris ve müftü Osman Esad Efendiyo Babij tarafından 1903 yılında kaleme alındı. Mustafa Karadağli’nin çalışması ise bu tarihî metnin dil ve anlatım özelliklerini ele alan 2026 tarihli bir akademik inceleme niteliği taşıyor.

Karadağli, çalışmasında nitel metin analizi ve Söylem-Tarihsel Yaklaşım yöntemlerinden yararlandı. Eserdeki coğrafi ve kozmolojik terimleri geç Osmanlı döneminin dinî, kültürel ve toplumsal bağlamıyla ilişkilendirerek yorumladı.

Zazaca mevlid klasik eserlerle birlikte değerlendirildi

Makalede Bîyîşa Pêxemberî, klasik mevlid geleneği kapsamında başka eserlerle de karşılaştırıldı. Bu kapsamda Süleyman Çelebi’nin Vesîletü’n-Necât’ı, Ehmedê Xasî’nin Mewlidu’n-Nebiyyi’l-Qureyşiyyi’si ve Mela Hüseyin-i Bateyî’nin Mevlid-i Nebi’si ele alındı.

Araştırmacı, Henri Lefebvre’in mekânın üretimi ve Kevin Lynch’in zihinsel haritalama yaklaşımlarından da yararlanarak mevliddeki kutsal coğrafya anlatımını, kolektif hafıza ve dinî bilginin kültürel aktarımı açısından yorumladı.

Araştırma Artuklu Kurdology dergisinde yayımlandı

Mustafa Karadağli’nin Siverekli Osman Esad Efendiyo Babijin Zazaca Mevlidi’nde Coğrafî ve Kozmolojik Terimler başlıklı makalesi, Artuklu Kurdology dergisinin 2026 yılı 21. sayısında yer aldı.

Çalışma, 1903 yılında yazılmış bir mevlidin coğrafi ve kozmolojik kavramlar üzerinden akademik olarak incelenmesini içeriyor. Makalede eserin özellikle Veladet ve Miraç bölümlerindeki ifadeler üzerinden Zazaca dinî anlatının dilsel ve kültürel özellikleri değerlendiriliyor.