BBC yazdı: Vucic'in iktidar sonrası akıbeti Orban'a benzeyecek

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić ile Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, yaklaşık bir yıl önce kuzey Sırbistan'da bir araya geldiklerinde bir yıl içinde ikisinin de iktidardan ayrılacağını tahmin edemezdi.

İki lider de halk hareketlerinin sonucunda koltuğunu kaybetti.

Orbán, nisanda yapılan seçimlerde Péter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi'ne yenildi. Geçen pazar günü ise iki yıldan kısa süredir faaliyet gösteren öğrenci hareketi, Sırbistan parlamento seçimlerini büyük farkla kazandı.

BBC'nin analizine göre, Macaristan'daki Tisza Partisi ile Sırbistan'daki Öğrenci Listesi (Student List) örgütlenme biçimleri bakımından birbirinden ayrılıyor.

Tisza, lideri Péter Magyar'ın kişiliği ve siyasi enerjisi etrafında şekillenirken Sırbistan'daki öğrenciler herhangi bir liderlerinin olmadığını vurguluyor.

Ancak iki ülkedeki seçim sonuçlarının arkasında benzer dinamikler bulunuyor: Gençlerin yoğun katılımı, dijital araçların etkin kullanımı ve seçim güvenliğini sağlamak için yürütülen geniş çaplı çalışmalar.

Macaristan'da seçime katılım yüzde 79, Sırbistan'da ise yüzde 69 oldu. Her iki ülkede de teknolojiye hâkim gençler, yapay zeka araçlarından yararlanarak seçim verilerini analiz etti, olası tehditleri belirledi ve on binlerce gönüllünün sandık gözlemcisi olarak görev yapmasını sağladı.

Amaç, iktidar partilerinin seçmenleri baskı altına almasını ve seçimlere müdahale etmesini önlemekti.

Macaristan deneyimi Sırbistan'a taşındı

Macaristan'daki sivil toplum örgütü DE, seçimden önceki aylarda Sırp öğrencilerle deneyim paylaşımında bulundu. Macaristan seçimlerinde kullanılan yöntemleri aktarmak üzere yaz aylarında atölyeler düzenleyen grup, seçim günü de Sırbistan'a 70 gözlemci gönderdi.

Gözlemciler, ülkenin kuzeyindeki Voyvodina bölgesinde sandıkları ziyaret ederek öğrenci hareketinin temsilcileriyle birlikte çalıştı.

İki ülkede kullanılan yöntemlerden biri, önceki seçimlerde iktidar partisinin beklenmedik ölçüde yüksek oy aldığı sandık bölgelerini önceden belirlemekti.

Bu bölgeler, seçmen baskısı veya seçmenlerin oylarını kontrol etmeye yönelik zincirleme oy kullanma gibi yöntemlerin uygulanmış olabileceği yerler olarak değerlendirildi.

Subotica kentinden öğrenci aktivisti Péter Klemm, BBC'ye yaptığı açıklamada, seçim günü saat 16:00'dan itibaren oy verme merkezlerinin yakınında maskeli grupların toplanmaya başladığını söyledi.

Bu grupların Vučić destekçileri olduğunu belirten Klemm, gönüllü ekiplerin olayları görüntülemek üzere harekete geçtiğini anlattı.

İki liderin ortak siyasi ve ekonomik ağı

Orbán ve Vučić, uzun yıllar boyunca ülkelerinin siyasetinde belirleyici konumda kaldı. İki lider de devlet kurumları üzerindeki etkilerini artırdı ve siyasi çevreleriyle bağlantılı ekonomik ağlar oluşturdu. Orbán 16, Vučić ise 14 yıl boyunca iktidarda kaldı.

İki liderin yakınlığı yalnızca siyasetle sınırlı değildi. Geçen yıl kasım ayında Sırbistan'ın Subotica kentinde buluşan Orbán ve Vučić, geleneksel börek eşliğinde öğle yemeği yedi.

İki milliyetçi lider, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yakın ilişkileri ve Bosnalı Sırpların ayrılıkçı lideri Milorad Dodik'e verdikleri destek konusunda da ortak bir çizgide buluşuyordu.

Çin'in finansmanı ve teknolojik desteğiyle inşa edilen Belgrad-Budapeşte hızlı tren hattı da iki ülke arasındaki ekonomik işbirliğinin önemli projelerinden biri.

Seçim gecesi dikkat çeken telefon görüşmesi

İki liderin siyasi düşüşündeki benzerliklerden biri de seçim gecesi yaşandı. Vučić, pazar günü saat 21:30'da yenilgiyi kabul etti. Orbán da 12 Nisan'da yapılan seçimlerin ardından aynı saatte yenilgisini açıklamıştı.

Sırbistan'daki seçim günü Vučić'in Orbán'ı iki kez aradığı ve Macar liderden tavsiye istediği öne sürüldü. İddialara göre görüşmelerden biri yenilginin açıklanmasından önce, diğeri ise saat 23:15'te gerçekleşti.

Orbán'ın Sırp müttefikini güç kullanmaktan vazgeçirdiği de iddialar arasında yer aldı.

Vučić, yenilgiyi açıklamadan önce Orbán'la görüştüğünü reddetti ancak daha sonraki telefon görüşmesini doğruladı. BBC'nin yorum talep ettiği Orbán ise açıklama yapmadı.

Sırbistan'da sandıkların kapanmasına bir saat kala Belgrad merkezinde maskeli ve kapüşonlu gruplar toplandı. Benzer gruplar seçim sırasında çok sayıda sandık merkezinin yakınında görüntülendi. Ancak seçim gözlemcileri bu grupların faaliyetlerini engellemeye çalıştı.

İki seçim arasındaki bir diğer dikkat çekici benzerlik ise parlamentodaki sandalye sayıları oldu.

Öğrenci Listesi, 250 sandalyeli Sırbistan parlamentosunda 140 sandalye kazanırken Magyar'ın Tisza Partisi, 199 sandalyeli Macaristan parlamentosunda aynı sayıda milletvekili çıkardı.

Magyar, seçim gecesi öğrencileri doğrudan arayarak tebrik eden tek Avrupalı lider oldu. Magyar'ın öğrenci hareketinin temsilcileriyle önceden iletişim kurduğu belirtiliyor.

Macaristan Başbakanı BBC'ye yaptığı açıklamada, Tisza'nın hikayesinin başka ülkeler için ilham kaynağı olmasından memnuniyet duyduğunu söyledi.

Öğrenci Listesi'nin lideri Ilija Srdanović de seçim öncesinde Macaristan'daki sonuçların kendileri için örnek oluşturduğunu belirterek, "Macaristan seçimlerinin sonucu, burada yaptığımız şeyin doğru olduğunu bize açıkça gösterdi" dedi.

BBC'nin haberine göre, 63 yaşındaki Orbán ile 56 yaşındaki Vučić'i iktidardan ayrıldıktan sonra yolsuzluk ve görevi kötüye kullanma suçlamalarıyla karşı karşıya kalma ihtimali bekliyor. İki ülkedeki yargı mekanizmalarının benzerlikleri, olası soruşturmalarda işbirliğinin önünü açabilir.

Sırbistan'daki Organize Suçlarla Mücadele Özel Savcılığı (JTOK) ile Macaristan'da yeni kurulan özel savcılık birimi NVVH'nin benzer yetkilere sahip olduğu belirtiliyor.

İki ülke arasındaki ekonomik ilişkiler de olası soruşturmaların bir başka boyutunu oluşturuyor.

Orbán'a yakın Macar şirketleri, Sırbistan'daki Novi Sad tren istasyonunun inşaat projesinde de yer aldı. İstasyonun çatısının 1 Kasım 2024'te çökmesi sonucu 16 kişi hayatını kaybetti.

Yolsuzluk ve ihmalle ilişkilendirilen facia, Sırbistan'daki öğrenci hareketinin başlamasında belirleyici rol oynadı.

Macaristan'daki DE sivil hareketinin kurucusu Áron Timar, BBC'ye yaptığı değerlendirmede, Avrupa'da Orbán ve Vučić yönetimleri ne kadar uzun süre iktidarda kalırsa o kadar güçlenecekleri yönünde bir algı bulunduğunu söyledi.

Timar'a göre gerçekte iki yönetim de giderek zayıflıyordu. Toplumun sesini duyurup harekete geçmesiyle birlikte bu siyasi düzenleri durdurmak mümkün hale geldi.