Karbonhidratı kesmek diyabetten korumuyor

1920’li yıllarda bir grup bilim insanı pankreasın dış salgı yollarından “insülin” hormonunu ayırarak, bu hormonu kan şekeri kontrol edilemeyen (diyabetik) köpeklere enjekte ettiğinde kan şekerinin önemli bir şekilde azaldığını tespit ettiler. Bu önemli deneyin araştırmacılarından biri olan Profesör Frederick Banting’in doğum gününe atfedilen 14 Kasım Dünya Diyabet Günü, bu yıl da diyabet hastalarının 10 milyonu geçtiği ülkemizde pek çok bilgilendirici toplantı ile kutlandı.

Toplantıların ortak çıktısı halk arasında şeker hastalığı olarak bilinen ve obezite ile el ele yürüyen bu kronik hastalığın aslında önlenebilir, geciktirilebilir ya da en kötü ihtimalle sonuçları insan yaşam kalitesini artıracak ve hastalığın ekonomik yükünü azaltacak şekilde yönetilebilir olduğunu defalarca ortaya koyan bilimsel veriler üzerinde yoğunlaştı. Çünkü başta tip 2 diyabet olmakla birlikte günümüzdeki hemen her kronik hastalığın önlenmesinde yaşam tarzı alışkanlıklarının, özellikle sağlıklı beslenme modellerinin, tartışmasız en güçlü silah olduğunu biliyoruz.

SUÇLUYU YANLIŞ YERDE ARAMAMALIBu konuda güncel bir kanıt suçluyu yanlış yerde aramamak gerektiğini bir kez daha gözler önüne serdi. 2025 yılında Diabetes Care dergisinde yayımlanan bir çalışma, üç büyük ileriye dönük kohort çalışmasından elde edilen verileri değerlendirdi.

Yaklaşık 199 bin yetişkinin 30 yıl boyunca izlendiği araştırmada katılımcıların besin tüketimleri yakından takip edildi. Çalışmanın en önemli bulgusu, düşük karbonhidratlı diyetlerin daha yüksek tip 2 diyabet riski ile ilişkili olduğunu göstermesiydi.

Son yıllarda karbonhidratlar, sağlıklı beslenme tartışmalarının en çok eleştirilen besin öğesi haline geldi. Ekmek, makarna, pirinç ve hatta meyveler zaman zaman diyabetin sorumlusu olarak gösteriliyor. Karbonhidratı azaltmak, hatta mümkünse tamamen hayatımızdan çıkarmak, metabolik sağlığı korumanın en etkili yoluymuş gibi sunuluyor.

Bu önemli çalışmanın sunduğu bulgular konunun aslında bu kadar basit olmadığını açıkça gösteriyor. Çalışmaya göre, hayvansal protein ve yağ kaynaklarının ağırlıkta olduğu düşük karbonhidratlı beslenme örüntüsü, daha yüksek diyabet riskiyle ilişkiliydi.

Buna karşılık bitkisel protein, sağlıklı yağ ve kaliteli besin kaynaklarını öne çıkaran düşük karbonhidratlı beslenme örüntülerinde daha düşük diyabet riski gözlendi. Başka bir ifadeyle, karbonhidratı azaltmak tek başına koruyucu bir strateji değildi.

Yerine hangi besinlerin konulduğu, metabolik sağlık açısından belirleyici bir farklılık yaratıyordu. Örneğin, beyaz ekmeği azaltıp yerine tam tahıllı ekmek, ceviz, zeytinyağı, kuru baklagiller ve bitkisel protein kaynaklarını eklemekle; aynı ekmeğin yerine et ürünlerini ve yüksek miktarda yağ içeren besinleri koymak aynı sonucu doğurmayabilir.

Çünkü beslenmede önemli olan yalnızca neyi azalttığımız değil, azalttığımız besinin yerine ne koyduğumuz...TEMEL YAKLAŞIMDiyabetten korunmanın yolu karbonhidrat düşmanlığı değil. Tip 2 diyabet, tek bir besinin tüketilmesiyle ortaya çıkan bir hastalık olmadığı gibi genetik yatkınlık, fiziksel aktivite, vücut yağ dağılımı, uyku, yaşlanma ve beslenme örüntüsü gibi pek çok faktörün bir araya gelmesiyle gelişen karmaşık bir metabolik hastalıktır.

Artık sağlıklı beslenme konusunda sormamız gereken soruları tek bir besin öğesine indirgemeden değiştirmeliyiz. “Hangi karbonhidratı, hangi besinlerle birlikte ve nasıl bir beslenme örüntüsü içinde tüketiyoruz?” soruları bizi sağlıklı beslenme sürecine daha yakın tutacak temel yaklaşımlardır.